29 Μαΐου 1453 : Η ημέρα θανάτου του αυτοκράτορα-θρύλου Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου

Γράφει η Τασσώ Γαΐλα

(Με αφορμή την Άλωση της Κωνσταντίνου πόλεως από τον Μωάμεθ στις 29 Μαΐου 1453 μία μικρή αναφορά όχι μόνο στο γεγονός αλλά και στον τελευταίο αυτοκράτορα της Ανατολικής Ρωμαΐκής Αυτοκρατορίας –Βυζάντιο- Κωνσταντίνο ΙΑ’ Παλαιολόγο).

Μυστράς, 6 Ιανουαρίου 1449. Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου. Τελείται η στέψη του νέου Αυτοκράτορα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζάντιο τη απεκάλεσαν αργότερα)Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου, του πρώτου αυτοκράτορα στα 997 χρόνια της αυτοκρατορίας που η στέψη του δεν έγινε στην Κωνσταντίνου πόλη.

Κωνσταντίνου πόλη, 8 ή 9 Φεβρουαρίου 1405 και στα ανάκτορα των Βλαχερνών και στην αίθουσα  της πορφύρας γεννιέται το τέταρτο- από τα οκτώ στο σύνολο παιδιά-, αγόρι του αυτοκράτορα Μανουήλ Β ’Παλαιολόγου (1391-1425) και της συζύγου του Ελένης, ο Κωνσταντίνος .

Κωνσταντίνου πόλη-1449. Η τελευταία αυτοκράτειρα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ελένη , πλέον αδελφή Υπομονή, έχει καλέσει στα Ανάκτορα τους  μικρότερους γιούς της Θωμά, Δημήτριο και  παρόντος του Κωνσταντίνου…

Η τελευταία πράξη ενός δράματος; Όχι αυτή-η τελευταία- θα γραφτεί σε 4 χρόνια… Τώρα σε μια αυτοκρατορία που ψυχορραγεί κι όλη της η ‘περιουσία’ δεν υπερβαίνει τη γη της Βασιλεύουσας ,λίγα νησιά στο Αρχιπέλαγος του Αιγαίου, τον Μυστρά και μερικές ακόμη κτήσεις στην Πελοπόννησο και την Σηλιβρία, αυτοκρατορία  που ψυχορραγεί με ελάχιστους κάτω των διακοσίων χιλιάδων κατοίκων εντός της πρωτεύουσας, χωρίς πόρους …

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος με τον Ιουστινιάνη στα τείχη της Πόλης. Έργο του Ι.Παπουλάκου

Παλάτι των Βλαχερνών και η μητέρα αυτοκράτειρα Ελένη ανακοινώνει στου γιούς της Δημήτριο και Θωμά -που φιλοδοξούν να ανεβούν στο θρόνο- την  δική της απόφαση να ανέλθει στον θρόνο ο Κωνσταντίνος όπως ήθελε κι ο λαός….

Ένα Κράτος-πόλη ανέλαβε ο Κωνσταντίνος  ενώ η τούρκικη απειλή ήδη περιέσφιγγε την Βασιλεύουσα γι αυτό κι ο Κωνσταντίνος αφιερώθηκε στην επισκευή και την ενίσχυση των οχυρωματικών έργων, καθώς και στην αναδιοργάνωση του στρατού, που θα αναλάμβανε το βαρύ έργο της άμυνας της πόλης .Δυστυχώς οι αποδεδειγμένες πολιτικές και στρατιωτικές ικανότητες του Κωνσταντίνου δεν είναι ικανές να αποτρέψουν τις μοιραίες εξελίξεις….

Αρχηγός των  Οθωμανών μετά τον θάνατο του μετριοπαθούς πατέρα του Μουράτ (1451) είναι ο νεαρός και φιλόδοξος σουλτάνος Μωάμεθ Β’ που το μοναδικό του όνειρο είναι να κατακτήσει την Κωνσταντίνου πόλη ,να γίνει αρχηγός αυτοκρατορίας με έδρα στην Δύση…

Και, με τελικό στόχο την Άλωση της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας χτίζει στο Βόσπορο το φρούριο Ρούμελι Χισάρ και συντονίζει τις στρατιωτικές του προετοιμασίες…

Οι εκκλήσεις του Κωνσταντίνου στην Δύση για βοήθεια αντιμετωπίζονταν με περίεργη αδιαφορία… 3.000 περίπου Βυζαντινοί (7.000 για ορισμένους ιστορικούς) και 2.000 περίπου ξένοι από τους οποίους 700 περίπου Γενουάτες υπό τον Ιουστινιάνη, η φρουρά της Πόλης… λίγοι πολύ λίγοι για να αντιμετωπίσουν τις ορδές των βαρβάρων έξω από τα τείχη που συνεχώς έκαναν επιθέσεις και που στις 23 του Απρίλη με μεταφορά από την ξηρά 70 τούρκικα πλοία περνούν (με υπερνεώλκηση )τον Βόσπορο στον Κεράτιο και η πολιορκία γίνετε πλέον ασφυκτική…

Ένας άνισος αγώνας…

Ο φιλόδοξος Μωάμεθ είχε αρχίσει τις προετοιμασίες του για την κατάληψη της Κωνσταντίνου πόλεως από τις αρχές του 1453 και με έδρα την Ανδριανού -πόλη είχε συγκροτήσει στρατό 150.000 ανδρών και 400 πλοίων, το τεράστιο πολιορκητικό κανόνι και…

Στις 7 του Απρίλη στήνει την σκηνή του έξω από την Πύλη του Ρωμανού… Στις 15 Απριλίου θα γίνει η Τρίτη πολιορκία της Πόλης με την γενναία αντίσταση των υπερασπιστών της…

Ημέρα Δευτέρα 28 Μαΐου και λίγο πριν την τελευτσαία Ορθόδοξη λειτουργία στην Αγία Σοφία ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος απευθυνόμενος στους συμπολεμιστές τους είπε μεταξύ άλλων:

“Καλώς λοιπόν γιγνώσκετε, Αδελφοί, ότι δια τέσσαρα τινα οφείλομεν κοινώς πάντες να προτιμήσωμεν τον θάνατον μάλλον ή την ζωήν.

Πρώτον μέν υπέρ της Πίστεως ημών και ευσεβείας.

Δεύτερον δε υπέρ της Πατρίδος.

Τρίτον δε υπέρ τού Βασιλέως ως Χριστού τού Κυρίου.

Καί τέταρτον υπέρ Συγγενών και Φίλων.

Πεντήκοντα και επτά ημέραι παρήλθον ήδη αφ’ ότου ὁ αλιτήριος σουλτάνος ελθών απέκλεισεν ημάς και μετά πάσης μηχανής και δυνάμεως δεν έπαυσε πολιορκών ημάς καθ’ ημέραν τε και νύκτα. Τώρα δε πάλιν, Αδελφοί, μη δειλιάσετε, εὰν έχη πέσει ολίγον μόνον μέρος τών τειχών εκ τών κρότων και τών πληγμάτων τών πυροβόλων, διότι ως υμείς βλέπετε, κατά το δυνατὸν διωρθώσαμεν πάλιν αυτό.

Δὲν έχω καιρὸν να είπω εις υμάς περισσότερα. Γνωρίσατε λοιπὸν τούτο. Και εὰν εκ καρδίας φυλάξητε τα όσα ενετειλάμην υμίν, ελπίζω εις τον Θεόν, ότι θα λυτρωθώμεν ημείς της ενεστώσης αυτού δικαίας απειλής. Δεύτερον δὲ και ο στέφανος ο αδαμάντινος εν ουρανοίς εναπόκειται ημίν, και μνήμην αιώνιος και άξιος εν τω κόσμω έσεται.”

28 Μαΐου ο Μωάμεθ αποφασίζει την γενική επίθεση… .και το πρωί της 29ης Μαΐου 1453 θα γίνει η τελική έφοδος των Οθωμανών. Οι Οθωμανοί εφόρμησαν κατά χιλιάδες στην σχεδόν ανυπεράσπιστη πόλη και την κατέλαβαν μέσα σε λίγες ώρες…

Ημέρα Τρίτη, 29 Μαΐου , ο Κωνσταντίνος μάχεται ηρωικά μαζί με λίγους πιστούς συμπολεμιστές, υπερασπιστές της Πόλης  έναντι ενός σώματος γενιτσάρων που έχουν εισβάλει από τα γκρεμισμένα τείχη μέσα στην πόλη…

‘Ουκ έστι τις των Χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν μου απ’ εμού’… τα τελευταία λόγια του όταν είδε όλους σχεδόν τους συντρόφους-συμπολεμιστές του να πέφτουν νεκροί από τα σπαθιά των γενίτσαρων….

Εκείνη την στιγμή το σπαθί ενός γενίτσαρου….

Ο ηρωικός θάνατος του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ’ Παλαιολόγου που με τον ηρωισμό του λες κι ήρθε να ‘ξεπλύνει’ τις αμαρτίες όλης της διεφθαρμένης Δυναστείας των Παλαιολόγων που κυβέρνησε σχεδόν όσο κι οι  ένδοξοι Κομνηνοί αλλά δεν έφερε τη λύτρωση αλλά το χαμό της αυτοκρατορίας.

Το τέλος της φθίνουσας αυτοκρατορίας κι όχι η αναγέννηση της θα είναι η κατάληξη της διακυβέρνησης της δυναστείας Παλαιολόγων…

…Το σπαθί ενός γενίτσαρου, που δεν ήξερε ότι με τη δυνατή  σπαθιά του στο κεφάλι του Παλαιολόγου , του τελευταίου αληθινού βασιλιά των Ελλήνων , δεν ήξερε, ότι σφράγισε το τέλος μιας ένδοξης αυτοκρατορίας που κράτησε συνολικά 1123 χρόνια και 18 μέρες!

Ένας Κωνσταντίνος πριν 997 χρόνια (330 μ. Χ.) έχτισε την Κωνσταντίνου πόλη, ο Μέγας Κωνσταντίνος…

Ένας Κωνσταντίνος την υπερασπίστηκε μέχρι θανάτου… ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος… ο αυτοκράτορας που έμεινε στην ιστορία των λαών ως υπόδειγμα γενναίου στρατηλάτη που έπεσε υπερασπιζόμενος όχι πια μια χαμένη αυτοκρατορία αλλά για την ιδέα την Ελληνοχριστιανική.

Σύμβολο του Ελληνισμού και συνδετικός κρίκος της μακρόχρονης ιστορία της Ελλάδας ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος στις  6 του Ιανουαρίου του 1449 ανέβηκε στο θρόνο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας-Βυζάντιο- για να πέσει μαχόμενος υπέρ της Ελευθερίας και του Πολιτισμού  4 χρόνια μετά και σε ηλικία των 48 χρόνων…

Βοηθήματα:

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Κ. Κυριαζή/Εστία-1962.

Αυτοκράτορες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Μενέλαου Παγουλάτου.

Σχολιάστε Ελεύθερα