Η Ικαρία από την αρχαιότητα στο σήμερα (Εντυπώσεις-Κόντρες-Σχολιασμοί)

Από τη Σύνταξη

Η ικαρία από την αρχαιότητα εμφανιζόταν ως ο πιό μακρινός,πρωτόγονος και φτωχός τόπος της Ελλάδος.Αυτή η διαπίστωση ήταν συνέχεια μιας μακρόχρονης παράδοσης που καλλιεργήθηκε από άλλους προς το νησί μας και όχι από τους κατοίκους του νησιού προς τους άλλους. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να μελετήσουμε αυτή την λογική και θα προσπαθήσουμε να το τεκμηριώσουμε και ιστορικά αυτό.

Στην Ικαρία ή το Δολίχη, όπως λεγόταν στην αρχαιότητα, η καταγραφή της ιστορίας αρχιζει από την νεολιθική εποχή και μάλιστα πριν το 7.000 π.Χ., από κατοίκους που οι αρχαίοι Έλληνες αποκάλεσαν μετέπειτα Πελασγούς. Γύρω στο 750 π.Χ. Έλληνες από τη Μίλητο αποίκισαν την Ικαρία ιδρύοντας εγκαταστάσεις στην περιοχή που σήμερα αποκαλείται Κάμπος, την οποία τότε αποκαλούσαν Οινόη για το κρασί της. Η Οινόη ήταν η πρώτη περιοχή που κατοικήθηκε και αναπτύχθηκε πολιτισμός, όπως μαρτυρούν πολλά από τα αρχαία ευρήματα.

Η έλλειψη όμως φυσικών λιμανιών και καλλιεργήσιμης γης καθώς και η σφοδρότητα των μελτεμιών, ήταν οι λόγοι που η Ικαρία δεν έγινε κέντρο του αιγιακού νεολιθικού πολιτισμού. Δεν υπάρχουν ενδείξεις Μυκηναϊκού πολιτισμού και ενώ ο Όμηρος αναφέρεται στο Ικάριο Πέλαγος και στον Πράμνιο οίνο της Ικαρίας, δεν αναφέρεται ειδικά στο νησί.

Τον 6ο αιώνα π.Χ. η Ικαρία συνενώθηκε διοικητικά με τη Σάμο και αποτέλεσε τμήμα της θαλάσσιας αυτοκρατορίας του Πολυκράτη. Εκείνη την εποχή μάλιστα χτίστηκε ο ναός της Αρτέμιδος στο Να, στη βορειοανατολική γωνία του νησιού. Ο Νας ήταν ιερός τόπος και για τους Προέλληνες κατοίκους του Αιγαίου, ενώ ήταν ένα σημαντικό λιμάνι του νησιού στην αρχαιότητα και ο τελευταίος σταθμός πριν εξερευνηθούν οι επικίνδυνες θάλασσες γύρω από την Ικαρία. Ήταν κατάλληλο μέρος για τους ναυτικούς να κάνουν θυσίες στην Άρτεμη, η οποία εκτός των άλλων ήταν και προστάτης των θαλασσοπόρων.

Γύρω στα 700 π.Χ η Μιλητός ίδρυσε οικισμούς στην Ικαρία. Ο ναός της Αρτέμιδος στο Να και η έξοχη ταφική στήλη, που βρέθηκε στο Κατυφύγιο, δείχνουν ότι η Ικαρία ήταν μεγάλης σημασίας και στην προκλασσική εποχή και αναδείχτηκε ως σημαντικός οικισμός των Ελλήνων στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.

Το 478 π.Χ. η Οινόη, στη βόρεια πλευρά του νησιού, απέδωσε ένα και ένα τρίτο τάλαντα (το νόμισμα της εποχής) στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Για τον 5ο αιώνα π. Χ. ήταν σημαντικό ποσό και τοποθετούσε την Οινόη στο 30% των πόλεων που απέδιδαν τους υψηλότερους φόρους. Οι Θέρμες, από την άλλη, συνέβαλαν στα δύο τρίτα ενός τάλαντου, οπότε ο φόρος των δύο πόλεων ανερχόταν στα δύο τάλαντα περίπου.

Τον 5ο αιώνα π.Χ. ένα τάλαντο χρηματοδοτούσε την κατασκευή μια τριήρους, του πιο σπουδαίου πολεμικού πλοίου της εποχής. Η Ικαρία, συνεπώς, συνεισέφερε στη Συμμαχία επαρκή χρήματα για την κατασκευή δύο πλοίων το χρόνο.

Είναι απορίας άξιο ότι το 449 π.Χ. οι απαρχές αναφέρουν ότι η συνεισφορά της Οινόης μειώθηκε κατά 25% και το 448 π.Χ. κατά 25% επιπλέον. Πιθανόν η μείωση να είχε σχέση με την Καλλίειο ειρήνη του 449/448 π.Χ. όταν οι Αθηναίοι ήρθαν σε συνεννόηση με τους Πέρσες, καταργώντας έτσι την ανάγκη για μεγάλο στόλο στο Αιγαίο. Οι Αθηναίοι, ωστόσο, δεν είχαν καμία πρόθεση να καταργήσουν εντελώς την φορολογία. Την ίδια ακριβώς εποχή οι Σάμιοι αντιτάχθηκαν στην πολιτική φορολογίας των Αθηναίων. Εάν ευχών μπει και Ικαριώτες, σε αυτήν την επανάσταση, υπήρχε περίπτωση οι Αθηναίοι να είχαν κατασχέσει γη στην περιοχή του Κάμπου και να ίδρυαν τις κληρουχίες, όπως έκαναν και στη Σάμο. Το 432 π.Χ., εκεί που τελειώνει δηλαδή η καταγραφή των φόρων, η συνεισφορά της Οινόης είχε αυξηθεί πάλι κατά 25%.

Η Επιγραφή παρέχει επίσης και κάποιες ενδείξεις για τον πληθυσμό του νησιού. Πιστεύεται ότι οι Αθηναίοι επέβαλαν φόρο ενός τάλαντου για κάθε 800 ενήλικους άρρενες πολίτες. Η συνολική συνεισφορά της Ικαρίας την εποχή της ακμής της ήταν σχεδόν δύο τάλαντα, συνεπώς υπήρχαν 1600 άνδρες. Εάν υποθέσουμε ότι κάθε άνδρας ήταν επικεφαλής οικογένειας πέντε μελών, έχουμε συνολικά 8000 άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Μπορούμε να υπολογίσουμε και περίπου 4000 δούλους που ασχολούνταν με τη βοσκή των ζώων και την αμπελοκομία. Ο συνολικός πληθυσμός λοιπόν θα ανερχόταν περίπου στους 12.800 κατοίκους, όσους είχε δηλαδή το νησί στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Επιγραφή επιβεβαιώνει τη σημασία της Ικαρίας τον 5ο αιώνα π.Χ. δεν γνωρίζουμε ωστόσο σε τι ακριβώς στηριζόταν αυτή η φήμη. Υπήρχε μεγάλη εκτίμηση για το κρασί της Ικαρίας την ελληνιστική εποχή, τότε που το εμπόριο του οίνου απέδιδε μεγάλα κέρδη και αναμφίβολα είχε υπάρξει πηγή ευημερίας για την Ικαρία και κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. Ενώ άλλες περιοχές μεγάλης παραγωγής οίνου έχουν αφήσει χαρακτηριστικές σφραγίδες πάνω στους αμφορείς, παραδόξως, δεν έχει βρεθεί ούτε μία τέτοια σφραγίδα σε αμφορείς της Ικαρίας μέχρι σήμερα. Είναι αξιοσημείωτο ότι για ένα πλούσιο νησί με περίπου 12.000 πληθυσμό δεν προκύπτουν περισσότερα αρχαιολογικά στοιχεία.

Από την Ικαρία καταγόταν ο περιορισμένης εμβέλειας συγγραφέας Επαρχίδης, που δημιούργησε κατά το 300 π.Χ. Μόνο τρία αποσπάσματα από την Ιστορία του διασώζονται όμως. Στα αποσπάσματά του αναφέρει ότι καθώς ο Ευριπίδης ταξίδευε στην Ικαρία, έγινε μάρτυρας του θανάτου μιας μητέρας και των παιδιών της από την κατάποση δηλητηριωδών μανιταριών. Οι δύο άλλες αναφορές του Επαρχίδη στο νησί έχουν σχέση με το κρασί του νησιού. Φαίνεται πως ο Επαρχίδης προσπαθούσε να  διαφημίσει τα Ικαριώτικα προϊόντα, ειδικά το κρασί, το οποίο έχαιρε μεγάλης εκτίμησης στην ανθηρή οικονομία της ελληνιστικής εποχής.

Πριν το τέλος της ελληνιστικής εποχής, η Ικαρία χάνεται από τις σελίδες της Ιστορίας. Προφανώς το νησί σχεδόν εγκαταλείφθηκε και το χρησιμοποιούσαν κυρίως οι Σάμιοι για να βόσκουν εκεί τα πρόβατά τους. Όταν μάλιστα ο Πλήνιος ο Νεότερος επισκέφτηκε το νησί γύρω στο 100 μ.Χ. περιέγραψε έναν ερημωμένο τόπο.

Κατά την Βυζαντινή εποχή υπήρξε μια σχετική αναβίωση του πολιτισμού στο νησί. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου ίδρυσαν τα θέματα, στρατιωτικές περιοχές, και μέχρι το 10ο αιώνα το θέμα της Σάμου προμήθευε τον Αυτοκράτορα με πλοία και περιπολούσε την περιοχή. Ο Εύδηλος, μια πόλη κοντά στην Οινόη, άνθισε σε αυτό το σημαντικό ναυτικό θέμα και μπορεί να λειτουργούσε ως δευτερεύον ναυπηγείο. Το 1050 οι βυζαντινές αρχές έκλεισαν τα ναυπηγεία του Αιγαίου και μετέθεσαν την κατασκευή των πλοίων του Βυζαντίου στην Κωνσταντινούπολη, το πρώτο και σημαντικότερο λιμάνι της αυτοκρατορίας. Η Σάμος έπαψε να αποτελεί ναυτικό κέντρο και όλη η περιοχή έπεσε σε παρακμή. Οι κάτοικοι της Ικαρίας, αποσύρθηκαν στο δασώδες και απρόσιτο εσωτερικό του νησιού.  Η επιδρομή των Τούρκων στη Μικρά Ασία τον 11ο αιώνα πυροδότησε ένα κύμα μετανάστευσης, αναγκάζοντας πολλούς Έλληνες να τραπούν σε φυγή, αναζητώντας καταφύγιο στα νησιά του Αιγαίου. Καθώς μεγάλωνε η Τουρκική απειλή, η Ικαρία αποτελούσε ένα ασφαλές λιμάνι.

Η Ικαρία ήταν υπό την κατοχή της Γένοβας από το 1325 ως το 1481 και μετά υπό την κυριαρχία των Ιπποτών του Αγ. Ιωάννη από το 1481 ως το 1521. Λίγα είναι τα στοιχεία που έχουμε από αυτήν την περίοδο. Λέγεται ότι οι Καριώτες σκότωσαν έναν Οθωμανό φοροεισπράκτορα και μετά υποτάχθηκαν στην οθωμανική εξουσία. Κάποια στοιχεία μαθαίνουμε από ξένους ταξιδευτές όπως τους Castilan Ruy Gonzalez de Clavjo, J. Maurand και Pierre Belon.

Ο Πίρι Ρέις, ανηψιός του μεγάλου ναυάρχου Κεμάλ και αναγνωρισμένος χαρτογράφος, γνωστός για το χάρτη του Νέου Κόσμου, χαρτογράφησε λεπτομερώς και το Αιγαίο με σχόλια στο Book of Sea Lore, που συμπεριλαμβάνει ένα χάρτη της Ικάριας και μια σύντομη περιγραφή του νησιού.

Κάπου στο 1650 οι ικαριώτες μάλιστα εξόντωσαν ρίχνοντας από τον γκρεμό έναν μάλλον υπερβολικά δεσποτικό οθωμανό φοροεισπράκτορα με την γνωστή φράση ούλοι εμείς εφέντη. Για αιώνες πριν από αυτή την ηρωϊκή πράξη η ικαρία ή θεωρόυνταν ακατοίκητη ή αραιοκατοικημένη. Με αυτά τα γεγονότα λίγοι σκέφτηκαν να επισκεφτούν το νησί ενώ η περιφρόνηση από διπλανά και πιο ανεπτυγμένα νησιά ήταν γνωστή και σε πολλές περιπτώσεις κρατάει μέχρι και σήμερα. Οι γνωστές κόντρες ικαριωτών-Σαμιωτών. Οι Σαμιώτες ιστορικά κάποια στιγμή έιχαν φτάσει στο επίπεδο να χαρακτηρίζουν τους ικαριώτες πρωτόγονους, που δεν φορούσαν παπούτσια και ζούσαν σε στάβλους μαζί με τα ζώα. Οι Καρίωτες πίστευαν όμως ότι ήταν απόγονοι των Βυζαντινών αριστοκρατών και είχαν την τάση να περιφρονούν τους άλλους Έλληνες, θεωρώντας τους χωριάτες.

Στην ιστορία η διαμάχη Σάμου-Ικαρίας, που βαστάει μέχρι σήμερα έχει πολλά αστεία και τραγελαφικά περιστατικά. Κάποτε μάλιστα ένας επίσκοπος εν ονόματει Γεωργειρίνης ερχόμενος από την Σάμο συμπεριφέρθηκε σαν ερευνητής άγνωστου μέρους, ενώ ουσιατικά ήξερε ότι οι ικαριώτες ήταν χριστιανοί και μέρος του ποίμνιού του. Λόγω όμως των ανόητων συμβουλών που του έδωσαν οι Σαμιώτες και πολλών άλλων στρεβλώσεων κατέγραψε σε βιβλίο μάλιστα την απομόνωση και την πρωτόγονη κατάσταση του νησιού. Παρόλα αυτά ο επίσκοπος έχει τεκμηριώση κάποια πράγματα από έγγραφα του 17ου αιώνα της Ικαρίας και για αυτό μπορεί να χρησιμοποηθεί ως ιστορική πηγή. Οι Σαμιώτες όταν ένας Βρετανός ταξιδευτής, ό Bernard Randolph, ήθελε να πάει στην Ικαρία για εξερεύνηση, του είπαν ότι καλό έιναι να μην κάνει τον κόπο να την επισκεφτεί, γιατί όταν ο θεός έφτιαξε το Αιγαίο, όρισε αυτό το νησί ως σκουπιδότοπο.

Στον οδηγό Murray «Η ασιατική Τουρκία, Κωνσταντινούπολη» (Λονδίνο, 1878, δ. 188 – 189) η Ικαρία περιγράφεται ως προς το πιο απομακρυσμένο και φτωχό μέρος της Ελλάδας και οι κάτοικοί του ως οι πιο άπληστοι.Από τα παραπάνω γεγονοτα και από εξ’ακοής περιστατικά, φαίνεται πως οι ικαριώτες προκάλεσαν αλγεινές εντυπώσεις όπου και να ταξιδεύαν, στα μάτια άλλων Ελλήνων, όπου επιβεβαιώντουσαν οι αναφορές των περιηγητών. Το νησί βέβαια ήταν όντως ένα πολύ φτωχό μερος αλλά όχι ξερονήσι. Λίγος πλούτος υπήρχε σύμφωνα με προικοσύμφωνα και πωλητήρια από ντοκουμέντα της εποχής.

Στα τέλη του 18ου αιώνα η Ικαρία αρχίζει σιγά-σιγά να αναπτύσσεται μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα.Οι γνώμη όμως των επισκεπτών της έχει παραμείνει ίδια και σε πολλές περιπτώσεις μέχρι και σήμερα. Το 1822 για παράδειγμα ένας αμερικανός φιλέλληνας αποβιβάστηκε στο νησί και είδε ακριβώς το αντίθετο από τις προκαταλήψεις που κυκλοφορούσαν για το νησί. Λίγο αργότερα ο Ludwig Ross διαπίστωσε ότι καμία σχέση δεν είχαν οι περιγραφές με την πραγματικότητα,αφού δεν είδε πουθενά ανθρώπους να φοράνε γιδοτόμαρα.

Η οθωμανική κυριαρχία ήταν ήπια, ενώ οι λιγοστοί Οθωμανοί αξιωματούχοι και οι Καριώτες παρέμειναν καθ΄ όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα στο κατώτερο επίπεδο φορολογίας. Αυτός πιθανόν να ήταν και ένας λόγος που η Ικαρία δεν έπαιξε μεγάλο ρόλο στην Επανάσταση του ΄21. Μετά από τη σύγκρουση, ο σουλτάνος αναγνώρισε την αφοσίωσή της, κάνοντας κι άλλες φορολογικές παραχωρήσεις. Η οθωμανική διοίκηση όμως πίεσε του Ικαριώτες να καλλιεργήσουν τη γη του και να αναπτύξουν περισσότερο τη γεωργία. Ο L. Ross, ο οποίος επισκέφτηκε την Ικαρία γύρω στο 1840, παρατηρώντας τις πρόσφατες εξελίξεις στην γεωργία είδε ότι η Ικαρία δε συμβάδισε με τις σύγχρονες μεθόδους που διαπερνούσαν το Αιγαίο.

Η έλλειψη λιμανιών κα η μικρή εύφορη γη καθώς και τα σφοδρά νησιώτικα μελτέμια συνέτειναν στον μύθο της φτώχειας του νησιού και στην απομόνωσή του από την υπόλοιπη Ελλάδα. Όμως αυτό κατά κάποιους ιστορικούς γινόταν σκόπιμα για να μην πληρώνουν τεράστια χαράτσια στους Τούρκους, δηλαδή ήταν μια μορφή αντίστασης στην Οθωμανική αυτοκρατορία.Όλοι οι περιηγητές και ιστορικοί του Αιγαίου σπάνια βέβαια παινεύαν την Ικαρία.

Η Ικαρία όμως δεν ήταν ποτέ άγονη.Μπορεί να υπερηφανεύεται τόσο για τον σπάνιο φυσικό πλούτο που λίγα Ελληνικά νησιά διαθέτουν, καθώς και για άλλα πολιτιστικά, επιστημονικά και πολιτικά προϊόντα.Ο ναός της Αρτέμιδος στον ΝΑ αλλά και η ανάγλυφη στήλη του Καταφυγίου δέιχνουν ότι το νησί ήταν σημαντικό κατά την προκλασσίκή περίοδο. Ο ναός της Αρτέμιδας, που διατηρούνταν σε καλή κατάσταση μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, ήταν και είναι η πρωμετωπίδα του πολιτισμού μας. Παρόλα αυτά τον 19ο αιώνα έγινε ένα γεγονός που μόνο περήφανοι δεν μπορούμε να είμαστε, ωφείλεται βέβαια στον αναλφαβητισμό και την αμορφωσιά που είχαν ρίξει γενικότερα τους Έλληνες, οι Οθωμανοί. Ο ναός της Αρτέμιδας λεηλατήθηκε από τους τότε κατοίκους του χωριού Χριστός Ραχών, οι οποίοι πήραν το μάρμαρο προκειμένου να φτιάξουν ασβέστη για την εκκλησία τους.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, τα δάση της Ικαρίας είχαν αποψιλωθεί και τα ατμόπλοια αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα. Οι παραγωγοί κάρβουνου και οι ναύτες άρχισαν να μεταναστεύουν στην Αμερική και τα εμβάσματα που έστελναν στους συγγενείς τους ήταν η κύρια πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους. Η Ικαρία ήταν από τα πρώτα νησιά που εκμεταλλεύτηκαν την πτώση της οθωμανικής αυτοκρατορίας μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τους Βαλκανικούς Πολέμους. Τη νύχτα της 16ης προς 17ης Ιουλίου 1912, οι Καριώτες επαναστάτησαν ενάντια στους Οθωμανούς και ως τη νύχτα της 17ης το νησί είχε πέσει στα χέρια των επαναστατών. Ωστόσο εκεί κυριάρχησε η άλλη αιώνια διαμάχη μεταξύ Βορρά και νότου. Η Ικαρία στην αρχαιότητα είχε δύο πόλεις, την Οινόη (τον σημερινό κάμπο) και τα αρχαία Θέρμα, μια περιοχή κοντά στα σημερινά Θέρμα. Στην αρχαιότητα πρωτεύοσα του νησιού ήταν ο Κάμπος (Οινόη), Άγιος Κήρυκος δεν υπήρχε.

Η σημερινή πρωτεύουσα φαίνεται μέσα από ιστορικά έγγραφα ότι σχηματίστηκε μεταξύ του 16ου και 17ου αιώνα. Η κόντρα που βαστάει μέχρι σήμερα παραλίγο να καταστρέψει το αποτέλεσμα της Ικαριακής επανάστασης το 1912, αφού εαν δεν επέμβαινε ο Ελληνικός στρατός και δεν γινόταν εσπευσμένα η ένωση με την Ελλάδα, η κόντρα θα κατέληγε σε εμφύλιο.

Κλέινοντας πρέπει να επισημάνουμε και άλλο ένα ιστορικό γεγονός, για το οποίο δεν ευθυνόμαστε βέβαια. Το 1939 έγιναν ανασκαφές στην περιοχή του αρχαίου Ναού Να (Νας=Ναός στα αρχαία) από τον Έλληνα αρχαιολόγο Λίνο Πολίτη αλλά ύστερα από την Γερμανική και Ιταλική κατοχή, πολλά από τα τεχνουργήματα που είχαν βρεθεί, είχαν εξαφανιστεί. Σύμφωνα με τοπικό θρύλο βέβαια υπάρχουν ακόμα μαρμάρινα αγάλματα κάτω από την άμμο της παραλίας του Να, ωστόσο ανασκαφές για να επιβεβαιώσουν τον θρύλο δεν έχουν γίνει ακόμα.

Εντέλει μέσα από την ιστορική αναφορά φαίνεται ότι η εντύπωση που διαμορφώθηκε για το νησί μας, διαμορφώθηκε από άλλους προς εμάς, ενδεχόμενα να έχουμε και ευθύνη, αφού ακόμα και σήμερα πολλά από τα πολιτιστικά αγαθά για παράδειγμα έχουν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους, και έστω εαν το αρχαίο δεν μας εντυπωσιάζει, η έλλειψη δρόμων, τα προβλήματα υδροδότησης και οι συχνές διακοπές ρέυματος μάλλον πρέπει να μας θορυβήσουν. Πρωτόγονοι και γιδοβοσκοί δεν είμαστε, άλλωστε πολλοί σημαντικοί Ικάριοι έχουν προοδεύσει εκτός νησιού, ο τόπος δεν είναι σκουπιδότοπος, όπως είπαν στον άγγλο περιηγητή, αλλά εαν δεν δράσουμε έγκαιρα, θα γίνει.


Για τα ιστορικά γεγονότα πολύτιμες πληροφορίες πήραμε από το άρθρο του Αντώνη Παπαλά (Μία σύντομη ιστορία της Ικαρίας) και από το wiki



Categories: ΑΠΟΨΕΙΣ, ΙΚΑΡΙΑ

Tags: ,

Σχολιάστε Ελεύθερα

Αρέσει σε %d bloggers: