75 χρόνια από την νίκη ενάντια στον Φασισμό

Η 9η Μαΐου έχει καθορισθεί ως η ημέρα της νίκης των δημοκρατικών δυνάμεων ενάντια στο φασισμό-Ναζισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, γιατι εκείνη την ημέρα το 1945 η Γερμανία θα υπέγραφε το σύμφωνο παράδοσης στους νικητές του Β’Παγκοσμίου πολέμου και θα τελείωνε επί της ουσίας αυτός ο οδυνηρός πόλεμος για την ανθρωπότητα, όπου πάνω από 50 εκατομύρια άνθρωποι έχασαν την ζωή τους

Το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου

Αν και δεν μπορούμε να μην πούμε για την αντίσταση των δυτικών ή για την επιτυχή απόβαση των Αμερικανών στην Νορμανδία, αυτοί οι οποιοί έδωσαν την καθοριστική μάχη για την ήττα της Γερμανίας ήταν οι Σοβιετικοί. Η Ρωσία ακόμα και σήμερα τον πόλεμο αυτό τον αποκαλεί μεγάλο πατριωτικό πόλεμο και όχυ τυχαία. Ας πάμε όμως στα γεγονότα. Ο Χίτλερ έχοντας ανοίξει πολλά ταυτόχρονα μέτωπα ουσιαστικά σε όλες τις κατευθύνσεις (Ανατολή, Βοράς,Νότια, Δύση) αποφάσισε τα χαράματα της 22ας Ιουνίου 1941, παραβιάζοντας το Σύμφωνο Μη Επίθεσης, να εκκινήσει την λεγόμενη επιχείρηση Μπαραμπαρόσα, όπου διέταξε τις δυνάμεις του να εφορμήσουν αστραπιαία εναντίον της ΕΣΣΔ κινητοποιώντας την μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη που είχε ως τότε γνωρίσει η ανθρωπότητα σε μία μόνη επιθετική επιχείρηση:

  • 3.000.000 άνδρες (μεταξύ των οποίων, εκτός γερμανών περιλαμβάνονταν επίσης ρουμάνοι, φινλανδοί, ιταλοί, ούγγροι και Σλοβάκοι),
  • 3.580 άρματα μάχης
  • 7.184 πυροβόλα
  • 2.830 αεροπλάνα
  • 750.000 άλογα

Οι δυνάμεις του Χίτλερ ήταν κατανεμημένες σε τρεις ομάδες: Ομάδα Στρατιών Βορρά (Nord, επικεφαλής Βίλχελμ φον Λέεμπ), Ομάδα Στρατιών Κέντρου (Μitte, επικεφαλής Φέντορ φον Μποκ) και Ομάδα Στρατιών Νότου (Sud, επικεφαλής Γκερντ φον Ρούντστεντ). Το σχέδιο του Γερμανικού επιτελείου ήταν να παγιδευτεί ο κύριος όγκος των Ρωσικών δυνάμεων με έναν ευρύ κυκλωτικό ελιγμό στον οποίο το πεζικό θα σχημάτιζε ένα εσωτερικό κύκλο και τα τεθωρακισμένα έναν εξωτερικό.

Οι Γερμανικές δυνάμεις προέλασαν σε βάθος άνω των 600 χιλιομέτρων μέσα σε 14 μέρες και έφθασαν να απέχουν από την Μόσχα 300 χιλιόμετρα. Παρόλο που το σχέδιο δεν πέτυχε επακριβώς οι Γερμανικές δυνάμεις κατάφεραν να αιχμαλωτίσουν 480.000 Ρώσους. Επίσης λίγο αργότερα, στην μάχη για το Κίεβο, αιχμαλωτίστηκαν ακόμη 600.000 Ρώσοι. Το μέγεθος της λείας προκάλεσε ένα κύμα αισιοδοξίας στο Γερμανικό επιτελείο.

Ο Κόκκινος Στρατός έδειξε απόλυτη αδυναμία να απωθήσει τον εισβολέα και η άμυνά του κατέρρευσε εξίσου αστραπιαία σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Οι λόγοι ήταν πολλοί και αλληλοσυμπληρούμενοι:

  • Οι σταλινικές εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930, αλλά και η φυσική γήρανση των εμπειροπόλεμων στρατηγών, είχαν στερήσει τον Κόκκινο Στρατό από την κατάλληλη ηγεσία. Ο συνολικός αριθμός των αξιωματικών που εκκαθαρίσθηκαν ήταν 36.471 του στρατού ξηράς και 3.000 αξιωματικοί του πολεμικού ναυτικού. Η πλειοψηφία των ηγητόρων του ήταν νέοι αξιωματικοί, προσκείμενοι στο Κομμουνιστικό Κόμμα, που δεν είχαν βρεθεί ποτέ σε πολεμικό πεδίο.
  • Οι Σοβιετικοί δεν είχαν σωστή αίσθηση του χρόνου εκδήλωσης της επίθεσης, ενώ από τις αρχές του 1941 η σοβιετική κατασκοπεία ενημέρωνε συνεχώς την πολιτική ηγεσία για επερχόμενη επίθεση, εν τούτοις οι εκτιμήσεις του Κόμματος και του Στάλιν προέβλεπαν αυτό το ενδεχόμενο για αργότερα.
  • Ο Κόκκινος στρατός είχε επιθετικογενές σχήμα στη μεθόριο της Πολωνίας κάτι που εσήμαινε ότι η ηγεσία του στρατού δεν πίστευε ότι θα βρισκόταν σε κατάσταση άμυνας και όχι επίθεσης
  • Η Ρωσία είχε καταστρέψει το φράγμα ασφαλείας ανάμεσα στην Γερμανοσοβιετική μεθόριο και την κύρια αμυντική γραμμή.

Ο Χίτλερ σε εκείνη την αστραπιαία επίθεση θα καταλάμβανε όλες σχεδόν τις  Βαλτικές Δημοκρατίες. Η κατάληψη μάλιστα της Ουκρανίας με τους σιτοβολώνες και τις πρώτες ύλες της, έδωσε ένα πλεονέκτημα στον Χίτλερ,  που θεωρούντα σημαντικό αλλά θα ήταν αυτό που θα απέτρεπε τον στρατό του να καταλάβει τη Μόσχα πριν ολοκληρωθεί η κατάληψή της περιοχής. Στην Ουκρανία οι γερμανικές δυνάμεις κατέστρεψαν μεγάλο τμήμα του σοβιετικού στρατού, αλλά τελικά αυτή η αργοπορία τις έφερε αντιμέτωπες με το ρωσικό χειμώνα, όπου ήταν και η βασική αιτία της ήττας.

Ήταν πλέον τέλη φθινοπώρου, όταν οι γερμανικές στρατιές έφθαναν έξω από την πρωτεύουσα και οι σοβιετικοί άρχιζαν τη μεγάλη εκκένωση της. Πρώτη εγκατέλειψε τη Μόσχα η σορός του Λένιν, με προορισμό το Τσελιάμπινσκ. Το Συμβούλιο Ύπατης Ηγεσίας παρέμεινε στην πόλη.

Κατά την προέλαση του Γερμανικού στρατού από τον Αύγουστο εώς τον Νοέμβριο του 1941 καταλήφθηκαν 3.030 στρατιωτικά εργοστάσια, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν αργότερα κατά του Κόκκινου Στρατού. Το 85% της συνολικής παραγωγής των στρατιωτικών εργοστασίων της Ρωσίας καταλήφθηκαν.

Σε λιγότερο από τέσσερις μήνες, όλα τα σοβιετικά εδάφη δυτικά της γραμμής Αζόφ – Λάντογκα ήταν κατεχόμενα. Ελεύθερες έμεναν όμως οι δύο μεγαλύτερες πόλεις της ΕΣΣΔ, η Μόσχα και το Λένινγκραντ, που τελικά κρατήθηκαν με λυσσαλέα αντίσταση. Η αντίσταση των δύο πόλεων – συμβόλων αναπτέρωσε το ηθικό στις κατακτημένες περιοχές και σύντομα συγκροτήθηκαν αντάρτικες ομάδες που έδωσαν τρομερά χτυπήματα στη ναζιστική μηχανή. Υπήρξαν όμως όπως σε όλες τις περιτώσεις και δωσιλογικά σώματα προς υποστήριξη των δυνάμεων κατοχής, αποτελούμενα κυρίως από αντικομμουνιστές ή από μέλη τουρανικών μειονοτήτων του Καυκάσου, που ήλπιζαν ότι ο Χίτλερ θα τους αντάμοιβε με ανεξαρτησία από τη Σοβιετική Ένωση μετά τη λήξη του πολέμου.

Στο βορρά το Λένινγκραντ έγραφε την ηρωικότερη σελίδα της ιστορίας του. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1941 η Βέρμαχτ και φρανκιστές εθελοντές έφθασαν στα όρια της πόλης και σχημάτισαν έναν ημικυκλικό κλοιό στα νότια, ενώ ο φινλανδικός στρατός είχε παραταχθεί στο βορρά εμποδίζοντας πιθανή εκκένωση ή αποστολή ενισχύσεων.

Θεωρώντας τη νίκη της σίγουρη, η γερμανική διοίκηση είχε εκ των προτέρων τυπώσει προσκλητήρια για την επινίκια δεξίωση στο πολυτελές ξενοδοχείο Αστόρια στο κέντρο της πόλης. Αυτή όμως η δεξίωση έμελλε να μη γίνει ποτέ, χάρη στην αυταπάρνηση των κατοίκων. Τρία εκατομμύρια κάτοικοι μαζί με μονάδες του στρατού υπερασπίσθηκαν την πόλη επί σχεδόν 900 μέρες παρά το λιμό, τις κακές συνθήκες διαβίωσης και την τεχνολογική υπεροπλία των επιτιθεμένων. Ο αριθμός των νεκρών στην πόλη εκτιμάται σε περίπου ένα εκατομμύριο.

Με αυτόν τον τρόπο δε σώθηκε βέβαια μόνο η παλιά πρωτεύουσα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας αλλά και η Μόσχα, αφού η Ομάδα Στρατιών Βορρά παρέμεινε καθηλωμένη στη ΒΔ Ρωσία και δε μπόρεσε να ενισχύσει τις Στρατιές Κέντρου στη Μάχη της Μόσχας. Εκφράζοντας το θαυμασμό του, ο συνθέτης Ντμίτρι Σοστακόβιτς έγραψε τη Συμφωνία του Λένινγκραντ (7η) – οι παρτιτούρες ρίχθηκαν στην πολιορκημένη πόλη με αεροπλάνο και η συμφωνία παρουσιάσθηκε από μία ορχήστρα ανδρών του μετώπου στις 9 Αυγούστου 1942, με ηχεία που ακούγονταν μέχρι τις γραμμές του εχθρού.

Στις 7 Νοεμβρίου του 1941, στη επέτειο της Μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης αλλά και τελικής ημερομηνίας που είχε ορίσει ο Χίτλερ για την πτώση της πόλης, η Ομάδα Στρατιών Κέντρου βρισκόταν ήδη προ των πυλών της Μόσχας. Ο Στάλιν παρακολούθησε από την οροφή του (άδειου) μαυσωλείου του Λένιν την παρέλαση μονάδων του Κόκκινου Στρατού, οι οποίες από την Κόκκινη Πλατεία κατευθύνονταν απευθείας στο μέτωπο λίγα χιλιόμετρα μακριά. Η Μάχη της Μόσχας διήρκεσε έως τις 6 Δεκεμβρίου και κερδήθηκε από τους Σοβιετικούς χάρη στην αυτοθυσία και τον ηρωισμό των ελλιπώς εξοπλισμένων στρατιωτών, αλλά και την πρόνοια του Γκεόργκι Ζούκοφ να χρησιμοποιήσει μονάδες από τη Σιβηρία και τα παράλια του Ειρηνικού (η Ιαπωνία, αν και ήταν μέλος του Άξονα, δε συμμετείχε στην επιχείρηση Μπαρμπαρόσα διότι ενδιαφερόταν κυρίως για την Ινδοκίνα).

Επίσης συνέβαλε σημαντικά ότι το μεγαλύτερο μέρος των επιχειρήσεων διεξήχθη υπό συνθήκες και θερμοκρασίες για τις οποίες η Βέρμαχτ δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη.

Η αποτυχία της Βέρμαχτ να καταλάβει τη Μόσχα και το Λένινγκραντ πριν το χειμώνα ’41-’42, είχε αρνητικές συνέπειες για την έκβαση της επιχείρησης Μπαρμπαρόσσα. Ήταν το σημαντικό σημείο της επικείμενης νίκης των Σοβιετικών. Το μοναδικό σκέλος της πολυδιαφημισμένης Αντιμπολσεβικικής Σταυροφορίας που προχωρούσε σύμφωνα με τα σχέδια, ήταν η μαζική εξολόθρευση Εβραίων και κομμουνιστών από τα ειδικά Τάγματα Θανάτου – εκατοντάδες χιλιάδες εκτελέσθηκαν στην ύπαιθρο και ρίχθηκαν σε μαζικούς τάφους, ή μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Στο αμιγώς όμως στρατιωτικό επίπεδο ήταν εμφανές ότι οι εισβολείς βρέθηκαν σε απροσδόκητο τέλμα: αφενός αδυνατούσαν να προχωρήσουν περισσότερο, αφετέρου έπρεπε να αντιμετωπίσουν καιρικές συνθήκες που όχι μόνο δεν τους ήταν γνώριμες, αλλά και δεν είχαν προετοιμασθεί επαρκώς για να τις αντιμετωπίσουν.

Οι επικεφαλείς του στρατού του Χίτλερ πρότειναν να κρατηθεί το Κίεβο και το Μινσκ, ενώ οι υπόλοιπες δυνάμεις να οπισθοχωρήσουν στην Πολωνία μέχρι την άνοιξη, αλλά ο Γερμανός ηγέτης τους διέταξε να παραμείνουν. Την ίδια στιγμή οι σοβιετικοί μετέφεραν ολόκληρα εργοστάσια στα Ουράλια και τη Σιβηρία και παρήγαν αδιάκοπα νέο πολεμικό υλικό, οχήματα και αεροπλάνα, ενώ είχε αρχίσει να φθάνει και η συμμαχική βοήθεια από τις ΗΠΑ μέσω του Ειρηνικού.

Το καλοκαίρι του 1942 τα γερμανικά πλάνα άλλαξαν. Ο Χίτλερ ακύρωσε το πρώτο σκέλος του Σχεδίου Μπαρμπαρόσα και έδωσε εντολή να προχωρήσουν στο δεύτερο, δηλ. να καταληφθούν ταυτόχρονα οι πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της Κασπίας και του Καυκάσου. Ήλπιζε έτσι να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό των μονάδων του για πιθανή μακροχρόνια παραμονή, δημιουργώντας ταυτόχρονα τις προϋποθέσεις για νέα επίθεση κατά της Μόσχας από τα νότια. Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε εκ των υστέρων μοιραία, διότι ανάγκασε τους στρατηγούς να ανοίξουν ταυτόχρονα δύο καινούρια μέτωπα και να προχωρήσουν πολύ βαθιά στη ρωσική ενδοχώρα, πέρα από τις πραγματικές επιχειρησιακές ικανότητες και τις δυνατότητες ανεφοδιασμού.

Η αντίστροφη μέτρηση

Το Νοέμβριο του 1942 τα σοβιετικά στρατεύματα του Μετώπου του Στάλινγκραντ και του Νοτιοδυτικού Μετώπου συναντήθηκαν στη πόλη Κάλατς-να-Ντόνου και δημιούργησαν μια σφήνα πλάτους δεκάδων χιλιομέτρων μεταξύ της Ουκρανίας (Δ) και του Βόλγα (Α), ανατρέποντας πλήρως το σκηνικό στη νότια Ρωσία. Μια τεράστια δύναμη είκοσι δύο ναζιστικών μεραρχιών στην ευρύτερη περιοχή του Στάλινγκραντ βρισκόταν πια αποκομμένη από τα κέντρα ανεφοδιασμού της.

Αμερικάνικη Αφίσα της εποχής όπου απεικονίζει τον Ρώσο στρατιώτη

Η πίεση και ο χειμώνας έσπρωξαν τους Γερμανούς μέσα στην πόλη, όπου τα τεθωρακισμένα τους δε μπορούσαν να κινηθούν και εξαναγκάσθηκαν σε οδομαχίες σώμα με σώμα. Με τον τρόπο αυτό και την λιμοκτονία της 6ης Στρατιάς ο Κόκκινος Στρατός κέρδισε τη Μάχη του Στάλινγκραντ, την πλέον αιματηρή συμπλοκή στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς ο αριθμός των νεκρών εκατέρωθεν υπερέβη το ενάμισι εκατομμύριο.

Η επικράτηση των σοβιετικών στο Στάλινγκραντ το Φεβρουάριο του 1943 δε σήμανε μόνο την απαρχή της απελευθέρωσης της χώρας αλλά και τη συνολική αντιστροφή του κλίματος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ήταν η πρώτη ουσιαστική ήττα της Βέρμαχτ και η πρώτη φορά που ένας ναζί ανώτατος στρατηγός παραδόθηκε (ο επικεφαλής της 6ης Στρατιάς Φρίντριχ Πάουλους προβιβάστηκε από τον Χίτλερ σε Στρατάρχη μια μέρα πριν την παράδοσή του).

Τις ίδιες ημέρες στο βορρά εξασφαλίζεται η πρώτη χερσαία δίοδος μεταξύ ελεύθερης Ρωσίας και Λένινγκραντ, χαλαρώνοντας κάπως τη γερμανική πολιορκία. Το καλοκαίρι του 1943 ήλθε νέα συντριβή για τους Γερμανούς στη Μάχη του Κουρσκ. Το σχέδιο προέβλεπε να καταληφθεί η οχυρωμένη εξέχουσα με αστραπιαία επίθεση, για την οποία συγκεντρώθηκαν 1.081 τεθωρακισμένα και αυτοκινούμενα πυροβόλα,1.800 αεροπλάνα και περίπου 800.000 άνδρες. Η επιχείρηση απέτυχε για δύο λόγους: αφ’ ενός ήταν αδύνατο να συγκεντρωθούν τόσο μεγάλες δυνάμεις σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και χωρίς να καταλάβει ο αντίπαλος το σχέδιο , αφ’ ετέρου οι Σοβιετικοί είχαν πλέον οργανώσει δίκτυο πληροφοριοδοτών μέσα στο ίδιο το γερμανικό Ανώτατο Επιτελείο στο Βερολίνο και γνώριζαν με λεπτομέρειες ακόμα και το χρόνο της επίθεσης.

Η Μάχη στο Κουρσκ ξεκίνησε με γερμανική κίνηση αντιπερισπασμού στις 4 Ιουλίου, ενώ όλες οι δυνάμεις μπήκαν στη μάχη την επομένη. Οι Σοβιετικοί του στρατάρχη Ζούκοβ, πλήρως προετοιμασμένοι και ενημερωμένοι, πέτυχαν να καθηλώσουν τον εχθρό. Τα χειρότερα για τους Γερμανούς ήλθαν στις 17 Ιουλίου, όταν ο Χίτλερ διέταξε να σταματήσει η μάχη και να μεταφερθεί ένας μεγάλος αριθμός τεθωρακισμένων επειγόντως στην Ιταλία, διότι είχε πραγματοποιηθεί αμερικανο-βρετανική απόβαση στη Σικελία.

Αν και τελικά μόνο μία Μεραρχία ξεκίνησε για τη Μεσόγειο, η γερμανική οπισθοχώρηση έδωσε την ευκαιρία για άμεση σοβιετική αντεπίθεση στις γειτονικές περιοχές του Οριόλ και του Μπέλγκοροντ. Η σύγκρουση διήρκεσε σχεδόν ένα μήνα και έληξε με θρίαμβο του Κόκκινου Στρατού. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, οι Γερμανοί θα βρίσκονταν μέχρι τη λήξη του Πολέμου σε φάση διαρκούς οπισθοχώρησης και οι πρωτοβουλίες θα περνούσαν στα χέρια των Σοβιετικών.

Τον Ιούνιο του 1943, πριν ακόμα λάβει χώρα η Μάχη του Κουρσκ, ο Χίτλερ είχε συλλάβει ένα σχέδιο διαφορετικό από τα προηγούμενα,δηλαδή τη δημιουργία μιας βαριά οχυρωμένης γραμμής από την Αζοφική Θάλασσα (Ν) έως το Φινλανδικό Κόλπο (Β), πίσω από την οποία θα υποχωρούσαν οι δυνάμεις του. Ρόλος τους δε θα ήταν πια η διεξαγωγή επιθετικών ενεργειών, αλλά η παρεμπόδιση των σοβιετικών να περάσουν αυτή τη γραμμή και να τρέψουν τη Βέρμαχτ σε άτακτη φυγή.

Με τη ζώνη αυτή που ονομάσθηκε Πάνθηρ – Βότον, ο Χίτλερ ήλπιζε να οδηγήσει το Ανατολικό Μέτωπο σε ένα είδος ισοπαλίας ή τουλάχιστον σε στασιμότητα, για να στρέψει το ενδιαφέρον του στη Δυτική Ευρώπη, όπου ήξερε ότι οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί προετοίμαζαν απόβαση. Η ήττα στο Κουρσκ και η απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία επιτάχυνε τις διαδικασίες υλοποίησης του σχεδίου. Έτσι στις 11 Αυγούστου ξεκίνησαν με εντατικούς ρυθμούς τα οχυρωματικά έργα και στις 15 Σεπτεμβρίου οι γερμανικές μονάδες διατάχθηκαν να οπισθοχωρήσουν πίσω από τη γραμμή.

Οι προσδοκίες του Χίτλερ για την αντοχή της αμυντικής γραμμής του διαψεύσθηκαν. Ο Κόκκινος Στρατός κατάφερε να κινητοποιήσει τάχιστα μία τεράστια δύναμη αποτελούμενη από 2.650.000 άνδρες, 51.000 κανόνια, 2.400 τεθωρακισμένα και 2.850 αεροπλάνα, ανοίγοντας ένα τεράστιο κάθετο μέτωπο μήκους 1.400 χμ από τη Λευκορωσία μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα.

Αν και οι μάχες ήταν σκληρές, οι σοβιετικοί είχαν πια την ψυχολογία του νικητή και επιπλέον τη δυνατότητα να αναπληρώνουν άμεσα τις όποιες απώλειες, σε αντίθεση με τους Γερμανούς, οι οποίοι μάχονταν πλέον σε δύο μέτωπα.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί έπαιξαν το τελευταίο τους χαρτί, προσπαθώντας να κρατήσουν τουλάχιστον το Κίεβο. Κατόπιν οδηγιών του ίδιου του Χίτλερ οχυρώθηκαν πίσω από τον Κάτω Δνείπερο, ο οποίος σε πολλά σημεία του είναι πρακτικά απροσπέλαστος με πλάτος άνω των τριών χιλιομέτρων. Η κίνηση αυτή έφερε τους σοβιετικούς επιτελείς σε δίλημμα σχετικά με το πώς θα έπρεπε να απαντήσουν.

Δύο ήταν οι πιθανές επιλογές:

  • Να ανασυντάξουν τις δυνάμεις τους και να βρουν ένα – δύο αδύνατα σημεία στη γερμανική άμυνα (όχι απαραίτητα στον Κάτω Δνείπερο), διασπώντας τις γραμμές της Βέρμαχτ ή ακόμα και περικυκλώνοντάς την από τα βόρεια.
  • Να επιχειρήσουν κατά μέτωπο διάβαση του Δνείπερου, δημιουργώντας τα κατάλληλα προγεφυρώματα ώστε να περάσουν ικανό αριθμό στρατιωτών στην απέναντι όχθη, που θα πολεμούσαν σώμα με σώμα.

Και τα δύο σενάρια είχαν μειονεκτήματα. Στην πρώτη περίπτωση χρειαζόταν πολύς χρόνος και έτσι οι Γερμανοί θα είχαν το χρόνο να ανασυνταχθούν ή ακόμα και να ενισχυθούν με νέες δυνάμεις και υλικό. Στη δεύτερη κανείς δε μπορούσε να εγγυηθεί για το μέγεθος των ανθρώπινων απωλειών. Τελικά προκρίθηκε η επιλογή της κατά μέτωπον επίθεσης, ιδιαίτερα επειδή ο Στάλιν ήθελε να είναι το Κίεβο ελεύθερο στην επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης (7 Νοεμβρίου).

Η μάχη του Δνείπερου ξεκίνησε στις 22 Σεπτεμβρίου 1943. Περνώντας με κάθε εύκαιρο μέσο, μέχρι το τέλος του μήνα οι σοβιετικοί δημιούργησαν 23 προγεφυρώματα κάτω από αδιάκοπες γερμανικές αντεπιθέσεις, οι οποίες είχαν στόχο να εμποδίσουν τη διαπεραίωση βαρέων πυροβόλων και οχημάτων στην απέναντι όχθη. Οι σοβιετικές απώλειες ήταν τεράστιες – στις αρχές Οκτώβρη σχεδόν κάθε μονάδα είχε απώλειες από 25% έως και 50%, τα προγεφυρώματα όμως κρατήθηκαν

Μετά από μία νέα επιχείρηση στα μέσα του Οκτώβρη, η κυριαρχία του Κόκκινου Στρατού στον Κάτω Δνείπερο εγκαθιδρύθηκε οριστικά. Ο δρόμος για την ουκρανική πρωτεύουσα ήταν πια ανοικτός.

Μετά από σύντομες μάχες, τα σοβιετικά τεθωρακισμένα κυκλοφορούσαν στους δρόμους του Κιέβου στις 5 Νοεμβρίου, δύο ημέρες νωρίτερα από την προθεσμία που ο Στάλιν είχε θέσει στους στρατηγούς του. Χρειάσθηκε, όμως, ακόμη ενάμιση μήνας μέχρι να οριστικοποιηθεί η σοβιετική κυριαρχία στην πόλη, στα τέλη του Δεκέμβρη του 1943.

Σημαντικό ρόλο στην επιτυχημένη διάβαση του Δνείπερου και την απελευθέρωση του Κιέβου έπαιξαν οι παρτιζάνικες ομάδες που δρούσαν στο έδαφος της κατεχόμενης Ουκρανίας. Οργανώνοντας δολιοφθορές στα γερμανικά τρένα που έφερναν νέο υλικό από την Κεντρική Ευρώπη, προκάλεσαν τεράστιες ζημιές στον ανεφοδιασμό των αμυνομένων Γερμανών σε χρονική στιγμή που και η τελευταία σφαίρα ήταν παραπάνω από πολύτιμη.

Το ενδιαφέρον του Κόκκινου Στρατού στις αρχές του 1944 στράφηκε στο βορρά – αρχικά εξανάγκασε τους Γερμανούς να λύσουν την Πολιορκία του Λένινγκραντ (Ιανουάριος) και στη συνέχεια ξεκίνησε την εκδίωξή τους από τη Βαλτική. Μολονότι στα υπόλοιπα μέτωπα είχαν ήδη νικήσει, η επικράτηση των σοβιετικών στη Βαλτική ήταν μία πολύ δύσκολη υπόθεση αφού για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους το κλίμα στη Λετονία και τη Λιθουανία ήταν έντονα φιλογερμανικό.

Οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν το Φεβρουάριο και έμειναν στην ιστορία ως Μάχη των Ευρωπαϊκών SS, διότι χρησιμοποιήθηκαν από τους Γερμανούς μεγάλες δυνάμεις εθελοντών Ες-Ες από την την Εσθονία, τη Νορβηγία, τη Δανία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Αν και το Σεπτέμβριο του 1944 οι σοβιετικοί τελικά κυριάρχησαν, κάποια εδάφη παρέμειναν υπό γερμανικό έλεγχο και ανακατελήφθησαν μόνο προς το τέλος του πολέμου.

Μετά από αυτά τα γεγονότα ακολούθησε η μάχη για την πτώση του Βερολίνου και το τέλος του πολέμου.

Το τέλος του πολέμου

Η υπογραφή της άνευ όρων παράδοσης της Γερμανίας

Η υπογραφή άνευ όρων της Γερμανίας

Στις 30 Απριλίου 1945 και ώρα 14:25, ο Κόκκινος Στρατός εισερχόταν στο Βερολίνο και ο Χίτλερ αυτοκτονούσε στο καταφύγιό του. Αργά το βράδυ της ίδιας μέρας, ο στρατιώτης Μιχαήλ Μίνιν ύψωνε την κόκκινη σημαία με το σφυροδρέπανο στον ιστό του γερμανικού κοινοβουλίου (Ράιχσταγκ), μια πράξη που θα επαναληφθεί την επόμενη μέρα με άλλους πρωταγωνιστές (Μελίτων Κανταρίγια και Μιχαήλ Εγκόροβ) για φωτογραφικούς λόγους.

Μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ, ο Γερμανός Στρατάρχης Βίλχελμ Κάιτελ υπέγραψε συνθηκολόγηση άνευ όρων (8 Μαΐου 1945). Με τον τρόπο αυτό τερματίσθηκε ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος. Ακόμη και σήμερα τα περισσότερα κράτη που προήλθαν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ εορτάζουν τη «Μέρα της Νίκης» στις 9 Μαΐου, με αποκορύφωμα την μεγάλη παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

Χώρες που εορτάζουν την 9η Μαΐου

  •  Αρμενία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Αζερμπαϊτζάν: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Στο μνημείο του Χαζί Αζλάνοφ γίνεται τελετή κατάθεσης στεφάνου.
  • Λευκορωσία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν παρομοίως και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Σε ορισμένα έτη (1995, 2005, 2010, και 2015) έγινε παρέλαση στη λεωφόρο Μαζάροφ ενώ γίνεται κάθε χρόνο, μετά την ανεξαρτησία, παρέλαση στη πλατεία της Νίκης.
  • Βουλγαρία: Η 9η Μαΐου ήταν επίσημη αργία όσο αποτελούσε κράτος-δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης (έως το 1989). Όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η μέρα εορτάζεται στις 8 Μαΐου. Ωστόσο, στις 9 Μαΐου, μερικοί ρωσόφιλοι, ευρωσκεπτικιστές και αριστεροί συγκεντρώνονται ανεπισήμως για να εορτάσουν την Ημέρα της Νίκης στις 9 Μαΐου.
  • Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της. Η αργία είναι μη εργατική αργία μόνο στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας.
  • Εσθονία: Η Εσθονία δεν εορτάζει επίσημα την 9η Μαΐου λόγω του κατοχικού παρελθόντος της, αν και η ρωσική κοινότητα εορτάζει ανεπίσημα την αργία. Η αργία εορταζόταν κανονικά όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Γεωργία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία: Η Tag der Befreiung (Ημέρα της απελευθέρωσης) αποτελούσε επίσημη αργία στις 8 Μαΐου, ενώ εορτάστηκε ετησίως από το 1950 έως το 1966 και στην 40ή επέτειο το 1985. Το 1975 εορτάστηκε στις 9 Μαΐου και εκείνη τη χρονιά ονομάστηκε Tag des Sieges (Ημέρα της Νίκης).Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν αναγνωρίζει επίσημα τις 9 Μαΐου ως αργία. Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας εξακολουθούν να γίνονται ανεπίσημες εορταστικές εκδηλώσεις. Επίσης το γερμανικό κρατίδιο,του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας το 2002 αναγνώρισε την 8 Μαΐου ως Ημέρα απελευθέρωσης από τον εθνικοσοσιαλισμό και το τέλος του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου (γερμανικά: Tag der Befreiung vom Nationalsozialismus und der Beendigung des 2. Weltkrieges‎).
  • Καζακστάν: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης και είναι μη εργατική αργία. Μερικές φορές εορτάζεται σε σύνδεση με την Ημέρα του Υπερασπιστή του Πατρίδας, η οποία εορτάζεται στις 7 Μαΐου. Η αργία εορτάζεται από το 1947, όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Το 1995 (50ή επέτειος) έλαβε χώρα η πρώτη στρατιωτική παρέλαση στο Καζακστάν, στην πρώην πρωτεύουσα Αλμάτι.
  • Κιργιζία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Λετονία: Η Λετονία δεν εορτάζει επίσημα την 9η Μαΐου λόγω του κατοχικού παρελθόντος της, αν και η ρωσική κοινότητα εορτάζει ανεπίσημα την αργία. Η αργία εορταζόταν κανονικά όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ κεντρικό σημείο των ανεπίσημων εορτασμών είναι το Μνημείο Νίκης του Σοβιετικού Στρατού
  • Λιθουανία: Η Λιθουανία δεν εορτάζει επίσημα την 9η Μαΐου λόγω του κατοχικού παρελθόντος της, αν και η ρωσική κοινότητα εορτάζει ανεπίσημα την αργία. Η αργία εορταζόταν κανονικά όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Μολδαβία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1990. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης, από το 1951.
  • Μογγολία: Η 9η Μαΐου ήταν επίσημη αργία όσο αποτελούσε κράτος-δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης (έως το 1990). Η αργία εορτάζεται ανεπίσημα σε όλη τη χώρα μέχρι σήμερα.
  • Μαυροβούνιο: Η 9η Μαΐου (γνωστή ως Ημέρα της Νίκης κατά του Φασισμού) είναι εθνική αργία.
  • Πολωνία: Από το 1945 έως το 2014, η 9η Μαΐου ήταν επίσημη αργία. Από τις 24 Απριλίου 2015 (με ισχύ από το ίδιο έτος), ο εορτασμός μεταφέρθηκε στις 8 Μαΐου, με τον τίτλο “Narodowy Dzień Zwycięstwa” – “Εθνική Ημέρα Νίκης”. Η ρωσική μειονότητα στην Πολωνία εορτάζει την ημέρα ανεπίσημα στις 9 Μαΐου. Η 9η Μαΐου ήταν επίσημη αργία και όταν αποτελούσε κράτος-δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης
  • Ρωσική Ομοσπονδία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Επίσης η 9η Μαΐου αποτελεί μη εργατική αργία ακόμη και αν πέσει σαββατοκύριακο. Σε αυτή τη περίπτωση, η ερχόμενη Δευτέρα θα είναι μη εργατική αργία.
  • Σερβία: Η 9η Μαΐου (γνωστή ως Ημέρα της Νίκης κατά του Φασισμού) είναι εθνική αργία. Χιλιάδες άτομα συρρέουν για να δουν τους εορτασμούς, όπως ο σερβικός στρατός, ο υπουργός αμύνης και ο Πρόεδρος.
  • Σοβιετική Ένωση: Η 9η Μαΐου αοτέλεσε επίσημη από το 1946 έως τη διάλυση της το 1991. Έγινε μη εργατική αργία το 1965.
  • Τατζικιστάν: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία του το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης.
  • Τουρκμενιστάν: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία του το 1991. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης.
  • Ουκρανία: Η 9η Μαΐου αποτελούσε αργία από την ανεξαρτησία της το 1991 έως το 2013. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Επίσης η 9η Μαΐου αποτελούσε μη εργατική αργία ακόμη και αν πέσει σαββατοκύριακο. Σε αυτή τη περίπτωση, η ερχόμενη Δευτέρα θεωρούνταν μη εργατική αργία. Η ημέρα της Νίκης αντικαταστάθηκε με μια νέα αργία το 2015, γνωστή ως Ημέρα της Νίκης κατά του Ναζισμού στον Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμο, σύμφωνα με διάταγμα της βουλής. Επίσης, στην ουκρανική νομοθεσία, ο όρος Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος αντικαταστάθηκε από τον όρο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Από τις 15 Μαΐου 2015, τα κομμουνιστικά και ναζιστικά σύμβολα απαγορεύονται στη Ουκρανία. Πριν τις 15 Μαΐου 2015, η Ουκρανία διεξήγαγε παρελάσεις στο Χρεστσατίκ του Κιέβου στα έτη 1995, 2001, 2010, 2011, και 2013.
  • Ουζμπεκιστάν: η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από τις 2 Μαρτίου 1999, όταν εισήχθη με το όνομα “Ημέρα Μνήμης/Ανάμνησης”. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης.

Σε ορισμένα μη αναγνωρισμένα μετασοβιετικά κράτη, η 9η Μαΐου αποτελεί αργία:

  • Υπερδνειστερία: Η 9η Μαΐου αποτελεί αργία από την ανεξαρτησία της το 1990. Η αργία εορταζόταν κανονικά και όταν αποτελούσε μέρος της Σοβιετικής Ένωσης, από το 1951.

Σε πολλές χώρες, οι ρωσόφωνοι πληθυσμοί εορτάζουν την γιορτή ανεξαρτήτως του καθεστώτος της αργίας στη χώρα τους, οργανώνουν δημόσιες συγκεντρώσεις, ακόμα και παρελάσεις. Μερικοί τηλεοπτικοί όμιλοι με κανάλια σε διάφορες γλώσσες μεταφράζουν την ομιλία του ρώσου προέδρου και την παρέλαση στη Κόκκινη Πλατεία.

Επίλογος

Το 1945 έπεσε ο Ναζισμός- φασισμός με την διεξαγωγή του μεγάλου πατριωτικού πολέμου εκ μέρους των Ρώσων. Παρόλα αυτά στην πτώση αυτών των μαύρων δυνάμεων έπαιξαν ρόλο και οι Δυτικοί καθώς και οι αντιστάσεις του κάθε λαού  ξεχωριστά. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι την 28η Οκτωβρίου του 1940 οι πρώτοι που είπαν όχι σε αυτό ήταν οι Έλληνες. Η Ελλάδα καθυστέρησε τους Ναζί στο να επιτεθούν στην ΕΣΣΔ και με αυτό τον τρόπο συνέβλε στην τελική νίκη. Οι Δυτικοί έπειξαν καθοριστικό ρόλο στην ήττα των δυνάμεων του άξονα στην Αφρική αλλά και στην πτώση του καθεστώτος του Μουσολίνι στην Ιταλία ενώ οι Άγγλοι με την ηρωική τους αντίσταση και την αποφασιστικότητα του Τσώρτσιλ επιφέραν και αυτοί μεγάλο πλήγμα στον εχθρό.

Σημασία δεν έχει να δώσουμε τα εύσημα αλλά να κάνουμε το παν για να μην ξανασυμβεί κάτι τέτοιο. 75 χρόνια μετά την μεγάλη νίκη των λαών ενάντια στον φασισμό πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή αν αναλογιστεί κανείς και την υπεροπλία των πυρηνικών που έχουν οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής μας.



Categories: ΑΠΟΨΕΙΣ

Tags:

Σχολιάστε Ελεύθερα

Αρέσει σε %d bloggers: