70 χρόνια από την ίδρυση της ΕΔΑ

Ήταν 3 Αυγούστου του 1951 όταν η αριστερά προσπαθώντας να φύγει από την παρανομία, μετά την ήττα στον εμφύλιο, ιδρύει ένα νόμιμο πολιτικό κόμμα την Ε.Δ.Α. (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά), που κατάφερε να φτάσει στην θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης στις εκλογές του 1958.

Η ίδρυση

EDA logo.svg

Η ΕΔΑ ιδρύθηκε σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση στις 3 Αυγούστου του 1951 σαν συνασπισμός κομμάτων της αριστεράς, με την πρωτοβουλία του εκτός νόμου τότε τελούντος Κ.Κ.Ε., με πρόεδρο τον Ιωάννη Πασαλίδη.

Την ιδρυτική διακήρυξή της υπέγραψαν μικρά αριστερά κόμματα που ήταν νόμιμα εκείνη την περίοδο μαζί με το ΚΚΕ.

Αυτά ήταν το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Ι. Πασαλίδη, ο Δημοκρατικός Συναγερμός, το Κόμμα Αριστερών Φιλελευθέρων των Νεόκοσμου Γρηγοριάδη και Σταμ. Χατζημπέη, και το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Μιχαήλ Κύρκου.

Ο βασικός κορμός των στελεχών της ήταν μέλη του Κ.Κ.Ε., το οποίο είχε τεθεί εκτός νόμου από το 1947, όπως και οι Εμμανουήλ Πρωιμάκης και οι στρατηγοί Σαράφης, Χατζημιχάλης και Αυγερόπουλος. Το κόμμα διοικούνταν από εξαμελή διοικούσα επιτροπή (Ιωάννης Πασαλίδης, Δημήτρης Μαριόλης, Διονύσιος Χριστόκος, Σταμάτιος Χατζήμπεης, Μιχαήλ Κύρκος και Ιωάννης Κακορέλης).

Η πρώτη της συμμετοχή και η αξιωματική αντιπολίτευση

Η Ε.Δ.Α. πρωτοσυμμετείχε σε βουλευτικές το 1951 όπου εξελέγησαν τελικά 10 βουλευτές. Ήταν τότε το μοναδικό κόμμα που καταψήφισε στη Βουλή την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ. Στις εκλογές του 1952, με πλειοψηφικό, δεν κατάφερε να αναδείξει ούτε έναν βουλευτή. Το 1956 όμως η Ε.Δ.Α. μετατράπηκε σε ενιαίο κόμμα. Το 1958 η ηγεσία του Κ.Κ.Ε. αποφασίζει να διαλύσει όσες παράνομες οργανώσεις της είχαν απομείνει στην Ελλάδα και τα μέλη τους να ενταχθούν στην νόμιμη Ε.Δ.Α. Στις εκλογές του χρόνου εκείνου κατορθώνει να πάρει το 24,4% των ψήφων καταλαμβάνοντας 78 βουλευτικές έδρες της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Αυτή η επιτυχία της, η οποία ήταν η μεγαλύτερη εκλογική επιτυχία ελληνικού αριστερού κόμματος, μέχρι την ανάδειξη του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία το 2015, προκάλεσε ανησυχία στα επιτελεία του στρατού και του «παρακράτους», τα οποία επανενεργοποίησαν και αναθεώρησαν το σχέδιο «Περικλής», με στόχο να περιορίσουν τις δυνάμεις της ΕΔΑ. Το σχέδιο τέθηκε σε εφαρμογή στις εκλογές του 1961 που έμειναν γνωστές σαν «εκλογές βίας και νοθείας». Σε εκείνες τις εκλογές η ΕΔΑ έλαβε μέρος ως Πανδημοκρατικόν Αγροτικόν Μέτωπον Ελλάδος (Π.Α.Μ.Ε.) συνεργαζόμενη με το Εθνικόν Αγροτικόν Κόμμα. Κατά την προεκλογική περίοδο τα μέλη και οι οπαδοί της έγιναν αντικείμενο διώξεων από στρατιωτικούς, χωροφύλακες και υποκινούμενους πολίτες. Σημειώθηκαν κατ’επανάληψιν βίαια επεισόδια με νεκρούς, ενώ αντικείμενα επιθέσεων και διώξεων έγιναν και οι υποψήφιοι βουλευτές της.

Έκτοτε η ΕΔΑ περιόρισε αυτοβούλως τη συμμετοχή της στις εκλογές με σκοπό να ενισχυθεί η Ένωσις Κέντρου και να ανέλθει στην εξουσία. Λίγο πριν από τις εκλογές του 1963, η Ελλάδα εισήλθε σε μία περίοδο πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής, λόγω της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη από μέλη του ακροδεξιού παρακρατικού μηχανισμού. Η ηγεσία της ΕΔΑ κατηγόρησε τον τότε πρωθυπουργό της ΕΡΕ Κωνσταντίνο Καραμανλή ως ηθικό αυτουργό.

Οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις (κυρίως Ε.Ρ.Ε. και Ένωση Κέντρου) θεωρούσαν την ΕΔΑ κομμουνιστική και επεδίωκαν την απομόνωσή της. Τα μέλη της αντιμετωπίζονταν με καχυποψία και ήταν συχνά αντικείμενο διώξεων, όπως βέβαια και το δημοσιογραφικό της όργανο, η εφημερίδα «Αυγή». Ο Γεώργιος Παπανδρέου ονόμαζε την πολιτική του «διμέτωπο αγώνα» κατά της Δεξιάς και της Αριστεράς. Συνεργάστηκε όμως μαζί της μόνο στις εκλογές του 1956 με μοναδικό σκοπό την αλλαγή του εκλογικού συστήματος σε περίπτωση νίκης. Στη συνέχεια όμως, αν και κεντρώος, μετά την νίκη του στις εκλογές του 1963, επειδή δεν πέτυχε αυτοδυναμία στη Βουλή, προτίμησε να παραιτηθεί και να προκηρύξει νέες εκλογές τον Φεβρουάριο του 1964, παρά να κάνει κυβέρνηση συνεργασίας με την ΕΔΑ.

Μετά το Απριλιανό πραξικόπημα η ΕΔΑ διαλύθηκε, όπως και τα υπόλοιπα κόμματα και τα περισσότερα στελέχη της συνελήφθησαν και εξορίστηκαν. Με τη μεταπολίτευση έγινε προσπάθεια αναβίωσής της αλλά χωρίς ιδιαίτερο αποτέλεσμα, αφού τα κόμματα της αριστεράς που ήταν στην παρανομία, είχαν ήδη νομιμοποιηθεί και ειδικά το ΚΚΕ και το ΠΑΣΟΚ είχε τραβήξει το μεγαλύτερο μέρος των ψηφοφόρων του. Το 1974 το ΚΚΕ, το ΚΚΕ Εσωτερικού και η ΕΔΑ έφτιαξαν τον σχηματισμό της ενωμένης αριστεράς.Ο σχηματισμός αυτός πήρε το 9,47% και εξέλεξε 8 βουλευτές, όπου ο ένας προέρχονταν από την ΕΔΑ, Ηλίας Ηλιού.

Στις εκλογές του 1977 συνεργάστηκε με το ΚΚΕ Εσωτερικού με την επωνυμία Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων όπου κατάφερε να εκλέξει μόλις 1 βουλευτή. Το 1981 και το 1985 συνεργάστηκε υπό την καθοδήγηση του Μανώλη Γλέζου με το ΠΑΣΟΚ. Κατόπιν διαλύθηκε και τυπικά.

Η συμμετοχή της ΕΔΑ στις εκλογές από το 1951 εως το 1985 (wiki)

ΈτοςΑρχηγός κόμματοςΑριθμός ψήφωνΠοσοστό ψήφωνΈδρεςΘέση
1951Ιωάννης Πασαλίδης180.64010,57%10 / 2584ο κόμμα
1952Ιωάννης Πασαλίδης152.0119,55%0 / 3003ο κόμμα
Εκτός Βουλής
1956Ιωάννης Πασαλίδης1.620.007
(Δημοκρατική Ένωσις)
48,15%
(Δημοκρατική Ένωσις)
19 / 3002ο κόμμα
1958Ιωάννης Πασαλίδης939.90224,42%79 / 300Αξιωματική
Αντιπολίτευση
1961Ιωάννης Πασαλίδης675.867
(Π.Α.Μ.Ε.)
14,63%
(Π.Α.Μ.Ε.)
22 / 3003ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1963Ιωάννης Πασαλίδης669.26714,34%28 / 3003ο κόμμα
1964Ιωάννης Πασαλίδης542.86511,8%22 / 3003ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1974Ηλίας Ηλιού464.787
(Ενωμένη Αριστερά)
9,47%
(Ενωμένη Αριστερά)
1 / 3004ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1977Ηλίας Ηλιού139.356
(Συμμαχία Προοδευτικών
και Αριστερών Δυνάμεων
)
2,72%
(Συμμαχία Προοδευτικών
και Αριστερών Δυνάμεων
)
1 / 3006ο κόμμα
Αντιπολίτευση
1981Μανόλης Γλέζος2.726.305
(ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
48,07%
(ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
1 / 3001ο κόμμα
1985Μανόλης Γλέζος2.916.450
(ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
45,82%
(ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
1 / 3001ο κόμμα

Σχολιάστε Ελεύθερα