53 Χρόνια μετά……

Την 21η Απρίλη του 1967 έγινε η ανατροπή της βασιλευομένης δημοκρατίας στην Ελλάδα.  Ήταν μια ομάδα αξιωματικών, που  τσαλαπάτησε σε λίγες ώρες το πολίτευμα. 53 χρόνια μετά θυμόμαστε την μαύρη αυτή επέτειο.

diktatores-athina-67-1-678x381
Η ομάδα των αξιωματικών που καταπάτησε το πολίτευμα (Παττακός, Παπαδόπουλος,Μακαρέζος)

Το πολιτικό σκηνικό πριν την δικτατορία

Μετά τον Εμφύλιο του 1946-49 ήταν διάχυτος ο φόβος της επικράτησης του κομμουνισμού παρά την ήττα του ΔΣΕ και την εξορία των ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ. Οι κυβερνήσεις ελάμβαναν μέτρα όπως η απαγόρευση του ΚΚΕ, η εκτόπιση αντιφρονούντων κ.λπ. Τα μέτρα αυτά ήταν η συνέχεια του ιδιώνυμου που είχε φέρει με τον νόμο N.4229/24 Ιουλίου 1929 (ΦΕΚ 245/Τεύχος Πρώτον/25 Ιουλίου 1929) η κυβέρνηση Βενιζέλου. Ο τίτλος του νόμου ήταν “Περί των μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών”. Ο στόχος του ήταν η ποινικοποίηση των “ανατρεπτικών” ιδεών, ιδιαίτερα η δίωξη κομμουνιστών, αναρχικών και η καταστολή των συνδικαλιστικών κινητοποιήσεων.

Ορισμένοι αξιωματικοί στο στρατό, στην αστυνομία/χωροφυλακή, στην ΚΥΠ και αλλού θεωρούσαν ότι οι πολιτικοί δε λάμβαναν αρκετά μέτρα ή ότι δεν ήταν αρκετά ικανοί να αποτρέψουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο και είχαν ουσιαστικά αυτονομήσει την δράση τους, δημιουργώντας το λεγόμενο «παρακράτος». Δημιουργήθηκαν ομάδες αξιωματικών, οι οποίες συνέρχονταν και αποφάσιζαν κοινή δράση χωρίς να λογοδοτούν ή να ελέγχονται από την πολιτική ηγεσία. Ταυτόχρονα με ψευδείς εκθέσεις ή με προβοκάτσιες προσπαθούσαν να πείσουν ότι η αριστερά είχε οργανωμένη δράση για την κατάληψη της εξουσίας.

Οι κυβερνήσεις τις δεκαετίες ’50 και ’60 δε στάθηκε δυνατόν να ελέγξουν αυτούς τους παρακρατικούς μηχανισμούς είτε διότι δεν αντιλαμβάνονταν τη σοβαρότητα του κινδύνου για τη δημοκρατία, είτε διότι πολλές φορές τα ανάκτορα παρενέβαιναν υπέρ τους, νομίζοντας ότι οι παρακρατικοί είναι ως επί το πλείστον ορκισμένοι φιλομοναρχικοί. Δείγματα της δράσης των παρακρατικών ήταν το σχέδιο «Περικλής», ως ένα βαθμό η «βία και νοθεία» στις εκλογές του 1961 και η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963.

Την χρονιά της δολοφονίας του Λαμπράκη κέρδισε τις εκλογές η Ένωση Κέντρου με αρχηγό τον Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος ήταν μεν αντικομμουνιστής, πίστευε όμως ότι η πολιτική διώξεων κατά των κομμουνιστών μάλλον τους ενίσχυε παρά τους αποδυνάμωνε. Οι πραξικοπηματίες του 1967 φοβούνταν όπως έλεγαν αργότερα την πιθανότητα νέας νίκης της Ενώσεως Κέντρου στις προσεχείς εκλογές του Μαϊου του 1967. Μια νίκη της ΕΚ θα σήμαινε την ενίσχυση της πτέρυγας του Ανδρέα Παπανδρέου και πιθανή κάθαρση του στρατεύματος από τα υπερδεξιά στοιχεία.

Μια τέτοια κάθαρση αναμφισβήτητα θα περιλάμβανε πολλά από τα ηγετικά στελέχη του κινήματος. Η προηγούμενη προσπάθεια ελέγχου του στρατεύματος από την κυβέρνηση είχε καταλήξει σε σύγκρουση με τα ανάκτορα και την Αποστασία του 1965. Αν η Ένωση Κέντρου επανεκλεγόταν, η παρέμβαση των ανακτόρων θα ήταν πολύ πιο δύσκολη μιας που ο Ανδρέας Παπανδρέου εκείνη την περίοδο είχε κάνει αντιαμερικανικές δηλώσεις ενώ έτεινε χείρα φιλίας προς την ΕΔΑ (το νόμιμο αριστερό κόμμα της περιόδου). Παράλληλα ο Ανδρέας προέτρεπε την ενίσχυση της φιλίας με τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας (Σύμφωνο σαν το ΝΑΤΟ με τις κομμουνιστικές χώρες) κάτι που είχε θορυβήσει όλους τους δεξιούς θεσμικούς και εξωθεσμικούς παράγοντες, περιλαμβανομένων και των Αμερικανών. Λόγω της προχωρημένης ηλικίας του Γ. Παπανδρέου ο Α. Παπανδρέου διαφαινόταν ως ο διάδοχός του σε περίπτωση νίκης στις επερχόμενες εκλογές.

Το πραξικόπημα

Ανεξαρτήτως του αποτελέσματος που έφερε, οι πραξικοπηματίες κινήθηκαν με πολύ έξυπνο τρόπο, αφού εκμεταλλεύτηκαν το σχέδιο προμηθέας που υπήρχε ως σχέδιο δράσης στον στρατό, εγκεκριμένο από το ΝΑΤΟ, με σκοπό την εξουδετέρωση κομμουνιστικής εξέγερσης, σε περίπτωση που εισέβαλαν στην Ελλάδα δυνάμεις του σοβιετικού στρατού. Σαν βασικό στοιχείο που είχε, ήταν ότι έθετε όλες τις στρατιωτικές μονάδες υπό την άμεση ηγεσία του υπουργού Άμυνας ή του αρχηγού ΓΕΣ, στρατηγού Σπαντιδάκη ή του βασιλιά, απαγορεύοντας ρητά την υπακοή τους σε οποιαδήποτε άλλη διαταγή.

Το πραξικόπημα ξεκίνησε όταν ο έμπιστος του βασιλιά αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, στρατηγός Γ. Σπαντιδάκης, αντικαταστάθηκε από τον Οδυσσέα Αγγελή. Ο Αγγελής κάνοντας χρήση του νέου του αξιώματος έδωσε εντολή στο Γ’ Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη να εφαρμόσει το Σχέδιο Προμηθεύς σε όλη τη χώρα.

Ο στρατός εφαρμόζοντας το σχέδιο Προμηθευς κατέλαβε τα πιο στρατηγικής σημασίας σημεία της επικράτειας καταφέρνοντας τις πρωινές ώρες χωρίς να τους πάρουν χαμπάρι να ελένξουν τις τηλεπικοινωνίες, την τηλεόραση,  τους ραδιοφωνικούς σταθμούς και τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις ασυρμάτου. Όταν πλέον οι κυβερνώντες κατάλβαν τι συνέβαινε ήταν αργά. Οι παρξικοπηματίες είχαν συλλάβει μέσα σε λίγες ώρες βουλευτές και πολιτικούς αρχηγούς κομμάτων, όπως τον Ανδρέα και Γεώργιο Παπανδρέου, τον Λεωνίδα Κύρκο, τον Μανώλη Γλέζο και τον πρωθυπουργό Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Ο Γεώργιος Ράλλης, τότε υπουργός δημόσια τάξης, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την εφαρμογή του σχεδίου επικοινώνησε με τον Ορέστη Βιδάλη τον επιτελάρχη του Γ΄ Σώματος Στρατού στη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να σταματήσει την προσπάθεια κατάληψης της εξουσίας.

Ο Βιδάλης δεν κατανόησε ότι το σχέδιο προμηθέας είχε εφαρμοστεί με σκοπό όχι την αποτροπή του Κομμουνιστικού κινδύνου αλλά την ανατροπή του πολιτεύματος. Αγνοώντας το σήμα του Ράλλη, επικοινώνησε με τον  στρατηγό Σπαντιδάκη που  τον διαβεβαίωσε, ψευδώς, στο τηλέφωνο ότι ο βασιλιάς ήταν σύμφωνος με ό,τι είχε γίνει και ότι έπρεπε να ανγνοήσει τη διαταγή Ράλλη. Ο βασιλιάς έχοντας σχεδόν το σύνολο των πολιτικών υπό σύλληψη και πλήθος πολιτών κρατούμενους σε γήπεδα (της ΑΕΚ, Ολυμπιακού,ΠΑΟ) και στον ιππόδρομο λία νσυντόμως αν και δεν το θελε όπω έχει πει αργότερα, νομιμοποίησε την δικτατορία το βράδυ της 21ης Απριλίου.

Η ανακοίνωση που δόθηκε στα ΜΜΕ ήταν η εξής

Την 7ην εσπερινήν ώραν της σήμερον ωρκίσθη ενώπιον της Αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέως εις τα Ανάκτορα Αθηνών υπό του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος η νέα Εθνική Κυβέρνησις υπό τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου κ. Κόλλιαν Κωνσταντίνον, η σύνθεσις της οποίας έχει ως ακολούθως:

Πρόεδρος κυβερνήσεως ο εισαγγελεύς του Αρείου Πάγου κ. Κόλλιας Κωνσταντίνος.

Αντιπρόεδρος κυβερνήσεως και υπουργός Εθνικής Αμύνης ο αρχηγός του ΓΕΣ αντιστράτηγος κ. Σπαντιδάκης Γρηγόριος.

Υπουργός Συντονισμού ο συνταγματάρχης Πυροβολικού κ. Μακαρέζος Νικόλαος.

Υπουργός Εσωτερικών ο ταξίαρχος κ. Παττακός Στυλιανός.

Υπουργός Προεδρίας της Κυβερνήσεως ο συνταγματάρχης Πυροβολικού κ. Παπαδόπουλος Γεώργιος.

Μετά την ορκωμοσίαν της κυβερνήσεως συνήλθε το υπουργικόν συμβούλιον εις πρώτην συνεδρίασιν. Τα ονόματα ετέρων μελών της Εθνικής Κυβερνήσεως θα ανακοινωθούν εις νεώτερα δελτία μας.

Επίλογος-προβληματισμοί

Η δικτατορία κράτησε 7 χρόνια. Τον Ιούλιο του 1974 κατέρρευσε υπό το βάρος της εισβολής των Τούρκων στη Κύπρο με το σχέδιο ατίλας 1. Τον Ιούλιο του 1974 ορκίστηκε η κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Το κυπριακό βέβαια δεν μπόρεσε να λυθεί από την κυβέρνηση, και μάλιστα τον Αύγουστο του 1974 ολοκληρώθηκε επί της ουσίας η εισβολή των Τούρκων στο νησί, κατέχοντας μέχρι σήμερα το 1/3 του νησιού.

Αυτό βέβαια, που πρέπει να σημειωθεί, είναι ότι η πτώση της δικτατορίας έφερε το τέλος των διώξεων στους κομμουνιστές και την νομιμοποίηση του ΚΚΕ καθώς και όλων των αριστερών κομμάτων. Επίσης, με το δημοψήφισμα που διεξήχθη, τελείωσε ο θεσμός της βασιλείας των Γλίξμπουγκ στην Ελλάδα, ενώ ύστερα από αρκετό αγώνα η χώρα μας μπήκε στην ΕΕ (1979) και την ΟΝΕ (2001) με όλα τα θετικά και αρνητικά που συνεπάγονται βέβαια αυτές οι αποφάσεις.

Οι δικτάτορες κατά τη διάρκεια της μεταπολίτευσης δικάστηκαν και τιμωρήθηκαν με πολλούς από αυτούς να βγαίνουν από τις φυλακές σε μεγάλη ηλικία ή να μην βγαίνουν και ποτέ, όπως ο Παπαδόπουλος ή ο Ντερτιλής. Οι υπαίτιοι δικάστηκαν και για το πραξικόπημα αλλά και για τα όσα έπραξαν κατά τη διάρκεια της εξεγέρσεως των φοιτητών το Νοέμβριο του 1973. Δυστυχώς όμως κανένας δεν τιμωρήθηκε για την κυπριακή τραγωδία, που ο φάκελός της εξεταστικής επιτροπής για το κυπριακό του 1983 βγήκε στην δημοσιότητα το 2018.

Για το κυπριακό βλέπετε δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμα οι φάκελοι από τις μυστικές υπηρεσίες της Αγγλίας, της Ελλάδας και των ΗΠΑ. Ο λόγος που δεν δημοσιεύθηκαν είναι κατά πάσα πιθανότητα η εμπλοκή προσώπων που έπαιξαν ρόλο και στην μεταπολιτευτική Ελλάδα. Η αλήθεια θα μαθευτεί, όταν το Κυπριακό θα κείται μακριάν, χρησιμοποιώντας μια παράφραση του Καραμανλή όταν μιλούσε για το θέμα το 1974.

Σχολιάστε Ελεύθερα