29 Ιουλίου 1925:Γεννιέται ο Μίκης θεοδωράκης στη Χίο

Σήμερα ο Μίκης Θεοδωράκης κλείνει τα 96 του χρόνια και δεν μπορούμε παρά να μην θυμηθούμε την ιστορία του μεγάλου μουσικοσυνθέτη, δεν μπορούμε να μην θυμηθούμε τους πιο βασικούς σταθμούς στην ζωή του.

Πριν κάνουμε οποιαδήποτε αναφορά στην ζωή του μεγάλου μουσικοσυνθέτη θα πρέπει να κάνουμε μια βασική παρατήρηση. Συνηθίζουμε να χωρίζουμε την ζωή του σε πολιτική και μουσική δράση, αλλά αυτός ο διαχωρισμός είναι για να μας βολέψει, γιατί η μουσική δράση του Μίκη συνδέεται άμεσα με την πολιτική δράση και έχει κριτήρια ιστορικά, διότι το τραγούδι του ήταν η ποίηση των ανθρώπων που βασανίστηκαν στα δύσκολα χρόνια διώξεων της αριστεράς και όχι μόνο.

Ο Μίκης μελοποίησε Ρίτσο, Σεφέρη, Ελύτη, Καμπανέλλη και τον Μανώλη Αναγνωστάκη. Συνεργάστηκε με όλο το φάσμα των μεγάλων τραγουδιστών, στιχουργών και καλλιτεχνών, που πέρασαν από την Ελλάδα τα τελευταία 60 Χρόνια τουλάχιστον. Για ποιούς θέλετε να μιλήσουμε για τον Τσιτσάνη,για τον Μπιθικώτση, για τον Πάριο,για τον Σιδηρόπουλο,για τον Παπακωνσταντίνου,για την Φαραντούρη ή για τον Μάνο Κατράκη. Όλοι αυτοί μπροστά στο μεγαλείο του Μίκη υποκλίθηκαν αλλά υποκλιθηκε και ο ίδιος ο Μίκης. Όλοι αυτοί χρωστούν στον Μίκη και ο Μίκης χρωστάει σε αυτούς και αυτό δεν πρέπει να ξεχνιέται.

Η ζωή του

Ο Μίκης γεννήθηκε μια μέρα σαν σήμερα στη Χίο στις 29 Ιουλίου του 1925. Η οικογένειά του προερχόταν από την Μικρά Ασία, μια πατρίδα που δεν γνώρισε ποτέ ο Μίκης αλλά ο σπαραγμός της προσφυγιάς τον συνόδευε για μεγάλο χρονικό διάστημα της ζωής του. Λόγω των συχνών μεταθέσεων του δημοσίου υπαλλήλου και πατέρα του ο Μίκης πέρασε την παιδική του ηλικία την σε διάφορα μέρη, όπως την Τρίπολη, την Μυτιλήνη, τα Γιάννενα,την Κεφαλονιά,τον Πύργο και την Πάτρα.

Στην Τρίπολη μάλιστα σε ηλικία των 17 χρονών (1942) έδωσε και την πρώτη του συναυλία. Η πρώτη εκείνη συναυλία δόθηκε κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. Μια χρονιά αργότερα, το 1943, σε διαδήλωση που έγινε για την 25η Μαρτίου ο Μίκης συλλαμβάνεται για πρώτη φορά από την Ιταλική Κατοχική αστυνομία της Τρίπολης, όπου βασανίζεται και καταφέρνει να διαφύγει στην Αθήνα. Εκεί οργανώνεται στον ΕΛΑΣ. Εκεί κάπου αρχίζει και η πολιτική του δράση, όπου μετενσαρκώνεται και στην Μουσική, αφού παράλληλα με την αντιστασιακή του δράση σπουδάζει μουσική στο ωδείο Αθηνών.

Ο Θεοδωράκης λόγω των προοδευτικών του ιδεών και της συμμετοχής του στις μάχες των Αθηνών τον Δεκέμβρη του 1944, όπου έχει ξεσπάσει ο εμφύλιος, στο πλευρό του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ, καταδιώκεται από τις αστυνομικές αρχές. Για ένα διάστημα μάλιστα ζει παρανόμως στην Αθήνα χωρίς να σταματήσει την επαναστατική του δράση.

Τελικά συλλαμβάνεται και στέλνεται εξορία στην αρχή στην Ικαρία (βράχος-βράχος ο καημός μου) και στη συνέχεια στο επονομαζόμενο στρατόπεδο θανάτου, τη Μακρόνησο. Τελικά αποφοιτά από το Ωδείο το 1950 με δίπλωμα στην αρμονία.

Το 1954 όμως πηγαίνει με υποτροφία στο Παρίσι, όπου εγγράφεται στο Conservatoire και σπουδάζει για σύντομο χρονικό διάστημα μουσική ανάλυση με τον Ολιβιέ Μεσιάν αλλά και διεύθυνση ορχήστρας με τον Eugène Bigot. Η περίοδος 1954-1960 είναι μια εποχή έντονης δραστηριότητας για τον Θεοδωράκη στο χώρο της Ευρωπαϊκής μουσικής.

Συνθέτει μουσική για το μπαλέτο της Ludmila Tcherina, το Κόβεντ Γκάρντεν, το Μπαλέτο της Στουτγκάρδης και επίσης για τον κινηματογράφο. Το 1957 του απονέμεται το πρώτο βραβείο του Φεστιβάλ της Μόσχας από τον Σοστακόβιτς για το έργο του Suite No 1 για πιάνο και ορχήστρα. Συγχρόνως συνθέτει πολλά έργα συμφωνικής μουσικής και μουσικής δωματίου. Το 1960, ο Μίκης Θεοδωράκης επιστρέφει στην Ελλάδα.

Το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ηχογραφείται για πρώτη φορά ο Επιτάφιος, που ανοίγει έναν καινούργιο δρόμο για το ελληνικό τραγούδι, όχι μόνο γιατί σηματοδοτεί μία ουσιαστική αλλαγή στη μουσική φόρμα, αλλά γιατί παντρεύει τη σύγχρονη λαϊκή μουσική με τη σύγχρονη ελληνική ποίηση.

Η πρώτη εκδοχή του Επιτάφιου του Γιάννη Ρίτσου (γράφτηκε το 1958) ηχογραφήθηκε από τη Νάνα Μούσχουρη σε ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας Μάνου Χατζιδάκι.Παράλληλα όμως αρχίζει και, σχεδόν, ολοκληρώνει το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη. «Εν τούτοις δεν βιάστηκα να το παρουσιάσω, όπως λέει και ο ίδιος στο βιβλίο του «Μουσική για τις μάζες», γιατί διαισθανόμουνα ότι το ελληνικό κοινό δεν ήταν ακόμη ώριμο για να το δεχτεί. Η πρώτη εκτέλεσή του έγινε στα τέλη του 1964″.

Το 1960 γράφει τη μουσική για τα Επιφάνεια, σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη, και συνθέτει δεκάδες κύκλους τραγουδιών που βρίσκουν βαθύτατη απήχηση μέσα στον ελληνικό λαό. Ιδρύει επίσης την Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών και δίνει πολλές συναυλίες σ’ όλη την Ελλάδα προσπαθώντας να εξοικειώσει τον κόσμο με τα αριστουργήματα της συμφωνικής μουσικής.

Το 1963 μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη ιδρύεται η «Νεολαία Λαμπράκη», της οποίας εκλέγεται Πρόεδρος και εκεί ουσιαστικά είναι ένας μεγάλος σταθμός για την πολιτική του δράση, αφού μετά την εκλογή του ως πρόεδρο εκλέγεται πρώτη φορά βουλευτής της ΕΔΑ σε ηλικία 38 χρονών.

Η ιστορία με τον Λαμπράκη και την δολοφονία του αποτυπώνεται αργότερα (1969) στην ταινία που μελοποιεί ο ίδιος με την ονομασία Ζ του Κώστα Γαβρά, όπου πήρε βραβεία Οσκαρ, Χρυσή σφαίρα, Χρυσό Φοίνικα και BAFTA,με το τελευταίο να είναι για την μουσική,όπου απονεμήθηκε στον Μίκη.

Το 1964 βέβαια ο Μίκης Θεοδωράκης απέκτησε διεθνή αναγνώριση με τη σύνθεση της μουσικής για την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, Αλέξης Ζορμπάς (Zorba the Greek), όπου απέσπασε τρία βραβεία Όσκαρ, με σημαντικότερο το Όσκαρ β’ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της Λίλα Κέντροβα, στο ρόλο της Μαντάμ Ορντάνς.

Αμέσως μετά όμως ήρθε η Χούντα του 67, όπου αναγκάζει τον μουσικοσυνθέτη να περάσει στην παρανομία. Ιστορική παραμένει η πρώτη του έκκληση για αντίσταση κατά της Δικτατορίας στις 23 Απριλίου. Τον Μάιο του 1967 μάλιστα μαζί με άλλους αγωνιστές ιδρύει την πρώτη του αντιστασιακή οργάνωση κατά της Δικτατορίας, το ΠΑΜ, όπου εκλέγεται και πρόεδρός του. Συλλαμβάνεται όμως τον Αύγουστο του 1967 και ακολουθεί η φυλάκισή του στην οδό Μπουμπουλίνας, η απομόνωση, οι φυλακές Αβέρωφ, η μεγάλη απεργία πείνας, το νοσοκομείο, η αποφυλάκιση, ο κατ’ οίκον περιορισμός, η εκτόπιση με την οικογένειά του στη Ζάτουνα Αρκαδίας, και τέλος το στρατόπεδο Ωρωπού.

Εκεί κάπου βλέπωντας και τον συναγωνιστή του Ανδρέα Λεντάκη να βασανίζεται γράφει το Σφαγείο ενώ πολλά άλλα τραγούδια και συνθέσεις βγήκαν εκείνη την περίοδο,όπου από εμάς θεωρείται και η πιο ώριμη μουσικά. Αν και στην Ελλάδα έχει απαγορευτεί το άκουσμα, η πώληση και η αναπαραγωγή των τραγουδιών του Μίκη, ο ίδιος με διάφορους τρόπους καταφέρνει τα καινούργια του κομμάτια να τα στέλνει στο εξωτερικό, όπου τραγουδιούνται από τη Μαρία Φαραντούρη και τη Μελίνα Μερκούρη.

Στον Ωρωπό η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται επικίνδυνα. Στο εξωτερικό για αυτό τον λόγο ξεσηκώνεται θύελλα διαμαρτυριών. Προσωπικότητες, όπως οι Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Άρθουρ Μίλερ, Λώρενς Ολίβιε, Υβ Μοντάν και άλλοι, δημιουργούν επιτροπές για την απελευθέρωσή του. Τελικά υπό την πίεση αυτή αποφυλακίζεται και βρίσκεται στο Παρίσι τον Απρίλιο του 1970.

Στο εξωτερικό αφιερώνει όλο το χρόνο του σε περιοδείες με συναυλίες, συναντήσεις με αρχηγούς κρατών, προσωπικότητες, συνεντεύξεις, δηλώσεις για την πτώση της δικτατορίας και την επαναφορά της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Οι συναυλίες του γίνονται βήμα διαμαρτυρίας και διεκδίκησης και για τους άλλους λαούς που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, όπως την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Ιράν,, τη Χιλή, την Παλαιστίνη, την Τουρκία και το Κουρδιστάν.

Το 1972 επισκέπτεται το Ισραήλ δίνοντας συναυλίες. Συναντάται μάλιστα με τον τότε αντιπρόεδρο της ισραηλινής κυβέρνησης Αλόν, που του ζητά να μεταφέρει μήνυμα στον Γιάσερ Αραφάτ. Αμέσως μετά συναντάται και με τον Αραφάτ, στον οποίο επιδίδει το μήνυμα της ισραηλινής κυβέρνησης και προσπαθεί να τον πείσει να αρχίσει συζητήσεις με την άλλη πλευρά. Από τότε συνέβη πολλές φορές να παίξει τον ρόλο του άτυπου πρεσβευτή μεταξύ των δύο πλευρών.

Είναι χαρακτηριστικό άλλωστε, ότι το 1994 γιορτάσθηκε πανηγυρικά στο Όσλο η υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων παρουσία των Πέρες και Αραφάτ με την παρουσίαση του Μαουτχάουζεν με ερμηνεία από τη Μαρία Φαραντούρη, που στο μεταξύ είχε γίνει εθνικό τραγούδι του Ισραήλ, και του Ύμνου για την Παλαιστίνη που έγραψε ο Θεοδωράκης, ως αναγνώριση και της δικής του συμβολής στην υπόθεση της ειρήνης στην περιοχή αυτή.

Κατά τη δικτατορία επισκέπτεται επίσης την Αλγερία, την Αίγυπτο,την Τύνιδα και το Λίβανο.Όταν θα έπεφτε η δικτατορία το 1974 θα γύριζε στην Ελλάδα. Σε όλες του τις περιπέτειες θα συνέθετε πάντα μουσική κατάλληλη και θα τολμούσαμε να πούμε και ιδανική για την καθε εποχή. Ο Μίκης θα δώσει πολλές συναυλίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό μαζί με τη Μαρία Φαραντούρη. Παράλληλα θα συνεχίσει τη συμμετοχή του στα κοινά είτε ως απλός πολίτης, είτε ως βουλευτής (τις περιόδους 1981-86,βουλευτής του ΚΚΕ και 1989-92, βουλευτής επικρατείας της ΝΔ) είτε ως υπουργός Επικρατείας (1990-92), θέσεις από τις οποίες τελικά παραιτείται.

Το 1976 ιδρύει το Κίνημα «Πολιτισμός της Ειρήνης» και δίνει διαλέξεις και συναυλίες σ’ όλη την Ελλάδα. Το 1983 του απονέμεται το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη. Το 1986 γίνεται πραγματικότητα κάτι που από το 1970 ακόμα έχει υποστηρίξει σε συνεντεύξεις του. Ήταν η δημιουργία επιτροπών ελληνοτουρκικής φιλίας στην Ελλάδα με πρόεδρο τον ίδιο και στην Τουρκία με τη συμμετοχή γνωστών πνευματικών ανθρώπων όπως ο Αζίζ Νεσίν, ο Γιασάρ Κεμάλ και ο Ζυλφύ Λιβανελί.

Ο Θεοδωράκης δίνει πολλές συναυλίες στην Τουρκία, που τις παρακολουθούν κυρίως νέοι με συνθήματα υπέρ της φιλίας μεταξύ των δύο λαών. Αργότερα παίζει και πάλι το ρόλο του άτυπου πρεσβευτή ειρήνης, μεταφέροντας μηνύματα των Ελλήνων πρωθυπουργών, του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη προς την τουρκική κυβέρνηση. Επίσης το 1986 (μετά την καταστροφή στο Τσερνομπίλ) πραγματοποιεί μεγάλη περιοδεία με συναυλίες σ’ όλη την Ευρώπη κατά της ατομικής ενέργειας.

Το 1988 διοργανώνονται με δική του πρωτοβουλία δύο συνέδρια για την ειρήνη στο Τύμπιγκεν και την Κολωνία. Συμμετέχουν πολιτικοί όπως ο Όσκαρ Λαφοντέν και ο Γιοχάνες Ράου, φιλόσοφοι όπως ο Φρίντριχ Ντίρενματ, συγγραφείς, πολιτειολόγοι και καλλιτέχνες. Εκεί θα έχει και την ευκαιρία να αναπτύξει τη θεωρία του για τον ελεύθερο χρόνο και τη σημασία του στη διαμόρφωση ελεύθερων ανθρώπων.

Το 1990 έδωσε συνολικά 36 συναυλίες σ’ όλη την Ευρώπη υπό την αιγίδα της Διεθνούς Αμνηστίας, ενώ και τα επόμενα χρόνια δίνει συναυλίες για την ηλιακή ενέργεια (υπό την αιγίδα της Εurosolar), κατά του αναλφαβητισμού, κατά των ναρκωτικών κτλ.

Παράλληλα αγωνίζεται και για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε άλλες χώρες και κυρίως στις γειτονικές Αλβανία (που την επισκέπτεται και ως Υπουργός για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας) και βέβαια την Τουρκία. Ως πρόεδρος μάλιστα της Διεθνούς Επιτροπής στο Παρίσι καταβάλλει προσπάθειες για την απελευθέρωση των Τούρκων ηγετών της αντιπολίτευσης Κουτλού και Σαργκίν, κάτι που τελικά επιτυγχάνεται.

Μια άλλη δράση του έχει να κάνει με την πρόταση για διοργάνωση Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Ειρήνης στους Δελφούς. Η πρότασή του προς την κυβέρνηση για μια «Ολυμπιάδα του Πνεύματος» συνοδεύεται με την ίδρυση μιας επιτροπής συμπαράστασης και βοήθειας προς τον κουρδικό λαό. Το 1993 αναλαμβάνει Γενικός Διευθυντής Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ, όμως παραιτείται τον επόμενο χρόνο.

Σε περιοδεία του στην Αμερική και τον Καναδά το 1994 για την ενίσχυση Πολιτιστικού Κέντρου των ομογενών Ελλήνων, η Εθνοσυνέλευση του Κεμπέκ τον υποδέχεται με ομόφωνο ψήφισμά της, με το οποίο τον τιμά για την προσφορά του στον πολιτισμό και τους αγώνες του για τον Άνθρωπο. Τα επόμενα χρόνια παρουσιάζονται οι όπερές του Ηλέκτρα (1995) και Αντιγόνη (1999), ενώ παράλληλα αναπτύσσει μεγάλη δραστηριότητα στο εξωτερικό (Ευρώπη, Νότια Αφρική, Αμερική) και παίρνει δυναμικά θέση σε όλα τα σημαντικά γεγονότα της εποχής (ελληνοτουρκική φιλία, σεισμοί, βομβαρδισμοί στην Γιουγκοσλαβία, Υπόθεση Οτσαλάν, πόλεμος στο Αφγανιστάν, πόλεμος στο Ιράκ κτλ.). Το 2002 παρουσιάζεται η όπερά του Λυσιστράτη, ένας αληθινός ύμνος στην Ειρήνη.

Συμπεράσματα

Ο Μίκης έχει συμβάλλει πολύ σε πολλά παγκόσμια και όχι μόνο γεγονότα ενώ ακόμα και σήμερα με άρθρα του μηνύματα,παρεμβαίνει στα πολιτικά της χώρας μας, διοργανώνοντας παράλληλα παραστάσεις, συναυλίες με την λαϊκή ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης να παίζει τον ξεχωριστό της ρόλο στην μουσική σκηνή της χώρας μας.

Χρόνια πολλά λοιπόν Μίκη

Σχολιάστε Ελεύθερα