ΔΙΕΘΝΗ

17 Νοέμβρη-Μία ιστορική μέρα για πολλούς λόγους

Έχουμε γράψει πολλές φορές και αρκετά κείμενα για τη γενιά του πολυτεχνείου, για εκείνους που ηρωικά το 1973 απαίτησαν την δημοκρατία και εξευτέλισαν για πρώτη φορά μετά από 6 χρόνια δικτατορίας το καθεστώς. Πολλά έχουν γραφτεί για αυτή τη μέρα και ειδικά από εκείνους που ενστερνίζονται ακροδεξιές απόψεις και προσπαθούν να αποδείξουν ότι δεν υπήρχαν θύματα μιλώντας για προβοκάτσια και λιοσιόν. Μπορεί όλα αυτά τα χρόνια βέβαια να ρίξαμε πολλά φώτα σε εκείνη την υπόθεση και να γράφτηκαν άλλες φορές διθύραμβοι και άλλες φορές προβοκάτσιες αλλά σήμερα πρέπει να δούμε το νόημα αυτής της επετείου. Το νόημα για εμάς έχει να κάνει με την πραγματική διεκδίκηση της δημοκρατίας, του πολιτεύματος που λίγους μήνες αργότερα επιβλήθηκε μετά τα γεγονότα στην Κύπρο.

Πολυτεχνείο, το χρονικό της εξέγερσης: Τα αιτήματα, το ραδιόφωνο στη σχολή  ηλεκτρολόγων, το τανκ | ΕΛΛΑΔΑ | iefimerida.gr

Για την δημοκρατία βέβαια εκείνη την ημέρα περίπου δύο δεκαετίες μετά πολέμησαν κοι Τσεχοσλοβάκοι σε ένα γεγονός που έμεινε γνωστό ως η βελούδινη επανάσταση. 17 Νοεμβρίου 1989, Μπρατισλάβα της σημερινής Σλοβακίας, ξεσπάει το κίνημα της Βελούδινης επανάστασης, λίγο αργότερα πέφτει το κομμουνιστικό σύστημα στη χώρα και γενιούνται οι δύο δημοκρατίες της Τσεχίας και της Σλοβακίας. Πολλές δεκαετίες νωρίτερα και ειδικότερα στις 17 Νοεμβρίου του 1918 ιδρύεται στον Πειραιά το ΣΕΚΕ, που αργότερα μετονομάστηκε σε ΚΚΕ. Η 17 Νοέμβρη για πολλούς λόγους είναι σημαδιακή εορτή.

Ας ξεκινήσουμε όμως από το 1918 όπου ιδρύεται το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ) αφού γίνεται το 1ο Σοσιαλιστικό Συνέδριο στις 17-23 Νοέμβρη του 1918 στον Πειραιά, μια μόλις εβδομάδα μετά την ίδρυση της ΓΣΕΕ. Καθοριστικό ρόλο στην ίδρυσή του έπαιξαν, τόσο η ανάπτυξη του εργατικού κινήματος της Ελλάδας όσο και η επίδραση της νεαρής τότε Οκτωβριανής Επανάστασης. Χαρακτηριστικό είναι πως η εφημερίδα Ριζοσπάστης αποτέλεσε το κοινό όργανο του κόμματος και της συνομοσπονδίας. Ο ριζοσπάστης υπήρξε νωρίτερα του κόμματος και συγκεκριμένα το 1908.

Το πολυτεχνείο του 1973 το ξέρουν καλά αυτοί που το ζήσανε. Σε όποια πλευρά και αν βρισκόντουσαν. Όμως με ενδιαφέρον διάβασα στο news247 κάτι που εγώ τουλάχιστον δεν είχα ασχοληθεί να διαβάσω ποτέ. Το τι λένε οι αναρχικοί για το πολυτεχνείο, η ερμηνεία που έχει δώσει ο Γιάννης Φούντας στο πόνημα του που ονομάζεται Αναρχικό λεξικο,  που όταν κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων, χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη εμπεριστατωμένη καταγραφή του ελληνικού αναρχικού κινήματος, απαλλαγμένη από αφηγήσεις εξιδανίκευσης ή δαιμονοποίησης. Έχει ενδιαφέρον να κοιτάξει κανείς τα παρακάτω λήμματα:

Πολυτεχνείο 1973 (ιστ.) Σημαίνουσα χωροχρονική συντεταγμένη της σύγχρονης κοινωνικής γεωγραφίας και η εφαλτήρια στον εξ’ αρχής ουσιαστικά σχεδιασμό του ελλαδικού ελευθεριακού χάρτη με την επανάκαμψη των λησμονημένων στη συγκεκριμένη επικράτεια αντικρατικών αντιλήψεων και πρακτικών μέσω της «νοεμβριανής» δραστηριότητας του κύκλου της Διεθνούς Βιβλιοθήκης και άλλων ομόκεντρων και μη αντιεξουσιαστικών δυνάμεων. «Ήδη την Τετάρτη το απόγευμα, η ομάδα αυτή των συντρόφων» θα γράψει αργότερα ο Χρήστος Κωνσταντινίδης (σ.σ. ίδρυσε το 1971 τη Διεθνή Βιβλιοθήκη, την παρθενική σοβαρή εκδοτική προσπάθεια κυκλοφορίας έργων αντικρατικού προσανατολισμού στον ελλαδικό χώρο), «χρησιμοποιώντας σπρέι και ξεκολλώντας από τα τρόλεϊ που περνούσαν από την Πατησίων τα διαφημιστικά, έγραψαν (όπως επίσης και στο εσωτερικό του Πολυτεχνείου αρκετές δεκάδες συνθήματα: «Κοινωνική Επανάσταση», «Κράτος=Καταστολή», «Κάτω το Κεφάλαιο», «Κάτω το Κράτος», «Κάτω ο Στρατός», «Μάης 1968», «Γενική Εξέγερση», «Κάτω η μισθωτή εργασία», «Το προλεταριάτο είναι ο νεκροθάφτης της μισθωτής εργασίας», «Το προλεταριάτο στον δρόμο», «Εργατικά Συμβούλια», «Οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα», «Οι πατριώτες είναι μ@λ@κες, «Κάτω η Εξουσία»» (Πεζοδρόμιο, τ. 7, Φεβρουάριος 1977, σ. 206). Είναι αυτοί που κατά την πάντα περιορισμένη γκεμπελίστικη αντίληψη του κόμματος («ένα είναι το κόμμα») και της Πανσπουδαστικής του (φ. 8), που ανάμεσα στου περιβόητους «350 προβοκάτορες» επιχείρησαν την «προσχεδιασμένη εισβολή στο χώρο του Πολυτεχνείου» και «με βάση τις εντολές του τέως πρωτοδικτάτορα Παπαδόπουλου και της αμερικανικής CIA», πρόβαλλαν «με κάθε μέσο τραμπουκισμού και προβοκάτσιας γελοία και αναρχικά συνθήματα που δεν εκφράζανε τη στιγμή και τις συγκεκριμένες δυνάμεις» (ό.π.).

Εδώ Πολυτεχνείο" - 47 χρόνια από την εξέγερση του Νοέμβρη - Το χρονικό  (video)
Το τανκς που έσπασε την πόρτα του πολυτεχνείου

Γνωστοί φυσικά στους κατοπινούς πολιτικούς αστέρες του Πολυτεχνείου οι αναρχικοί με ονοματεπώνυμο θα παραμείνουν εντός και εκτός του χώρου και θα πρωτοστατήσουν στη συγκρότηση της εξορισμένης από την επίσημη ιστορία Εργατικής Συνέλευσης της Τετάρτης καταθέτοντας και συγκεκριμένη καταστασιακής λογικής, πρόταση ψηφίσματος που παρότρυνε: «Η αυτόνομη συνέλευση των εργαζομένων που βρίσκονται στο χώρο του Πολυτεχνείου καλεί τους εργαζόμενους να καταβάλουν τους χώρους παραγωγής και να δημιουργήσουν εργοστασιακές και απεργιακές επιτροπές με απώτερο σκοπό τη δημιουργία εργατικών συμβουλίων. Το μίνιμουμ πρόγραμμα των εργατικών συμβουλίων είναι η καταστροφή της μισθωτής εργασίας, του κράτους, του εμπορεύματος και της πολιτικής» (ό.π., σ. 209). Μετά την επικράτηση της πολιτικής του εφικτού στον εσωτερικό χώρο του Πολυτεχνείου οι λιγοστοί αναρχικοί θα συμμετάσχουν το Σαββατοκύριακο «στα έκτροπα στα οποία επιδόθηκαν κυρίως νεαροί εργάτες» όπως στην επίθεση στο υπουργείο Δημοσίας Τάξεως και θα παραμείνουν στα οδοφράγματα έως την ώρα της αιματηρής εισβολής. «Τα μεγάφωνα σταμάτησαν» θα θυμηθεί αργότερα ο τροτσκιστής τότε και αυτόπτης… δράστης Στέργιος Κατσαρός, «αλλά από τον ραδιοφωνικό σταθμό οι εκφωνητές έψελναν τον Εθνικό Ύμνο. «Πολύ άσχημο τέλος γι’ αυτή την εξέγερση», ξέσπασε ένας νεαρός με λυγμούς». «Άκου αδερφέ να πεθαίνεις κάτω από τους ήχους του Εθνικού Ύμνου!». Μια ομάδα αναρχικών άρχισε να τραγουδάει τη Διεθνή και να προχωράει προς το Πολυτεχνείο αλλά μια αύρα διέλυσε τη μικρή αυτή διαδήλωση. Ωστόσο, μια κοριτσίστικη σιλουέτα εξακολουθούσε να διαγράφεται μπροστά από τους προβολείς της αύρας. Δυο-τρεις νεαροί αναρχικοί έτρεξαν και την παρέσυραν μακριά με τη βία. Καθώς υποχωρούσαν, κάποιος λύγισε προς τα αριστερά και έπεσε στα γόνατα. Είχε χτυπηθεί στο πόδι. Τον απομάκρυναν γρήγορα με κάποιο αυτοκίνητο. Ένας δυνατός μεταλλικός ήχος μας έκανε να σωπάσουμε. Το μισό τανκ που βρισκόταν μπροστά στην πύλη είχε περάσει ήδη μέσα στο προαύλιο και σιγά-σιγά πέρασε ολόκληρο». (Κατσαρός, Σ., Εγώ ο Προβοκάτορας, ο Τρομοκράτης σ. 243).

Κωνσταντινίδης, Χρήστος (αναρχ.). Εκδότης και ακτιβιστής, ο άνθρωπος, που κατά πολλούς, επανασύνδεσε το (για μια σχεδόν πεντηκονταετία) κομμένο νήμα της αναρχικής παρουσίας στην ελλαδική επικράτεια. Δημιούργησε το Φθινόπωρο του 1971, μεσούσης της Χούντας (χωρίς να αποθαρρύνεται από τις συνεχείς προσαγωγές στην Ασφάλεια), το δεύτερο μετά την Αναρχική Βιβλιοθήκη του 1898, αναρχικό εκδοτικό οίκο στην επικράτεια, τη Διεθνή Βιβλιοθήκη. Εξέδωσε την πρώτη μεταπολεμική αντιεξουσιαστική περιοδική έκδοση, το Πεζοδρόμιο, και εισήγαγε στο ελληνικό αντικρατικό «οπλοστάσιο» την καταστασιακή θεωρία. Το Φεβρουάριο του 1973 πρωτοστάτησε με συντρόφους του της Διεθνούς στην αντιδικτατορική κατάληψη της Νομικής, καθώς σε παρέμβασή του οφείλεται το ότι διήρκεσε η κατάληψη έστω και για μια νύχτα (αφού η Επιτροπή Κατάληψης ετοιμαζόταν να διαπραγματευτεί την αποχώρηση) καθώς και το μοναδικό σύνθημα «ελευθερία» (Ελευθεροτυπία, ένθετο Αφιέρωμα, «Αναρχία, το πιο Άσπρο Μέλλον είναι… Μαύρο», 21.8.1999, σ.17) που γράμμα-γράμμα σε ξεχωριστά πλακάτ αναρτήθηκε στην ταράτσα της.

Το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου με μια χούφτα αναρχικούς συντρόφους του πρωταγωνίστησε στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Συνέβαλε τα μέγιστα στη συγκρότηση της Εργατικής Συνέλευσης και στην αντικρατική-αντικαπιταλιστική συνθηματολογία της πρώτης μέρας της κατάληψης και συμμετείχε στα «εξαίσια κοινωνικά έκτροπα» στα οποία επιδόθηκε πλήθος εργατών στα πέριξ του κατειλημμένου Πολυτεχνείου. Στη μεταπολιτευτική περίοδο και μέχρι τον πρόωρο θάνατό του συνέχισε την κοινωνική και εκδοτική του δραστηριότητα, συμμετείχε στη πανελλαδικής εμβέλειας και κυκλοφορίας, αλλά βραχύβια, αναρχική εφημερίδα Αλληλεγγύη και φυλακίστηκε επανειλημμένα. Πέθανε στα 42 του χρόνια στις 8 Απριλίου του 1992 και κανένα αντιεξουσιαστικό έντυπο της εποχής δεν μνημόνευσε το θάνατό του, εξαιρουμένου του αντιεξουσιαστικού – εναλλακτικού περιοδικού Άνθη του Κακού, που του αφιέρωσαν στο τελευταίο τεύχος τους.

Μπαλής, Νίκος (αναρχ.) Ένας ακάματος και πολυτάλαντος άνθρωπος (ηθοποιός, μεταφραστής, γραφίστας, εκδότης κ.α.) με σημαντικότατη συμβολή στην επανάκαμψη των ελευθεριακών απόψεων στον ελλαδικό χώρο, που έφυγε πρόωρα στα 45 του χρόνια στο χάραμα του 21ου αιώνα, το 2000. Έδρασε εντός και εκτός του κύκλου της Διεθνούς Βιβλιοθήκης επί Χούντας (εξέγερση του Πολυτεχνείου) και… επί τα αυτά στην Μεταπολίτευση. Υπήρξε ο μεταφραστής αρκετών βιβλίων (Χειρόγραφα 1844 του Μαρξ, Το Παράλογο στην Πολιτική του Μόρις Μπρίντον, Ο Αριστερισμός: Φάρμακο στη Γεροντική Αρρώστια του Κομμουνισμού των Γκαμπριέλ και Ντάνιελ Κον Μπεντίτ, Οι Αναρχικοί του Τζολ, Ο Απολυμαντής του Μπάροουζ κ.α.) και δεκάδων κειμένων που βρίσκονται διάσπαρτα στα διαδοχικά από το 1973 περιοδικά του (Πολικό Αστέρι, Όταν, Μαύρος Ήλιος, Γιε έναν Ελευθεριακό Κομμουνισμό).

Ως έναν ευφυή και ανιδιοτελή κυνηγό μιας άπιαστης ουτοπίας θα τον θυμηθεί αργότερα ο Ευγένιος Αρανίτσης όταν έγραφε: «Ο Νίκος Μπαλής μου αφηγήθηκε, κάποτε, γλαφυρά, το περιστατικό της πρώτης του επαφής με κύκλους αναρχικών – ήταν γύρω στα δεκαεπτά, είπε, και έχοντας τρυπώσει σε μια θορυβώδη παρέα μερικών απ’ αυτούς τους ανθρώπους, άκουγε συνεπαρμένος το κουβεντολόι τους, εξ υποθέσεως ασυμβίβαστο, εντούτοις, με οιουδήποτε είδους οπτιμισμό. Δεν χρειαζόταν μεγάλη οξυδέρκεια για να καταλάβεις ότι το αναρχικό σχέδιο, τέτοιο που ήταν, είχε εκ των προτέρων καταδικαστεί σε αποτυχία. Ο Μπαλής, κατά την αφήγησή του πάντα, τους ρώτησε απερίφραστα αν έτσι είχαν όντως τα πράγματα. Φυσικά! Του απάντησαν αυτοί, δεν υπήρχε καμία ελπίδα – το παραδέχτηκαν. Ε, τότε, θα ήθελε να συμμετάσχει κι εκείνος, είπε. Ωραία παραβολή» (Ελευθεροτυπία, ένθετο Βιβλιοθήκη, 3.5.2003, τ.258, σ.25).

Οι νεκροί του πολυτεχνείου

Πολυτεχνείο 1973: Η συγκλονιστική αφήγηση του μοναδικού φωτορεπόρτερ που κατέγραψε την εξέγερση

Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών το 2004 έκανε μια εμπεριστατωμένη έρευνα καταγραφής των νεκρών όπου στηρίζεται σε όλα τα μέχρι τότε πορίσματα και έρευνες. Ο αριθμός των νεκρών ανέρχεται στο νούμερο 40 σύμφωνα με αυτή την έρευνα, όπου οι 24 είναι ταυτοποιημένοι και οι 16 είναι αγνώστων στοιχείων. Ο κατάλογος των ταυτοποιημένων νεκρών ακολουθεί:

  1. Σπυρίδων Κοντομάρης του Αναστασίου, 57 ετών, δικηγόρος (πρώην βουλευτής Κερκύρας της Ένωσης Κέντρου), κάτοικος Αγίου Μελετίου, Αθήνα. Στις 16.11.1973, γύρω στις 20.30-21.00, ενώ βρισκόταν στη διασταύρωση οδών Γεωργίου Σταύρου & Σταδίου, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία κατά των διαδηλωτών, με αποτέλεσμα να υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  2. Διομήδης Κομνηνός του Ιωάννη, 17 ετών, μαθητής, κάτοικος Λευκάδος 7, Αθήνα. Στις 16.11.1973, μεταξύ 21.30 και 21.45, ενώ βρισκόταν μαζί με άλλους διαδηλωτές στη διασταύρωση των οδών Αβέρωφ & Μάρνη, τραυματίστηκε θανάσιμα στην καρδιά από πυρά που έριξαν εναντίον του άνδρες της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. και από εκεί, νεκρός πλέον, στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών (όπως λεγόταν τότε το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο).
  3. Σωκράτης Μιχαήλ, 57 ετών, εμπειρογνώμων ασφαλιστικής εταιρείας, κάτοικος Περιστερίου Αττικής. Στις 16.11.1973, μεταξύ 21.00 και 22.30, ενώ βρισκόταν μεταξύ των οδών Μπουμπουλίνας και Σόλωνος, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία κατά των διαδηλωτών, με αποτέλεσμα να υποστεί απόφραξη της αριστεράς στεφανιαίας. Μεταφέρθηκε ημιθανής στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. (F Σεπτεμβρίου), όπου και πέθανε.
  4. Toril Margrethe Engeland του Per Reidar, 22 ετών, φοιτήτρια από το Molde της Νορβηγίας. Στις 16.11.1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο στήθος από πυρά της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε από διαδηλωτές στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» και αργότερα, νεκρή ήδη, στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ι.Κ.Α. Ανακριβώς είχε αναφερθεί αρχικά από την Αστυνομία ως «Αιγυπτία Τουρίλ Τεκλέτ» και η παρεξήγηση αυτή επιβιώνει ακόμη σε κάποιους «καταλόγους νεκρών».
  5. Βασίλειος Φάμελλος του Παναγιώτη, 26 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από τον Πύργο Ηλείας, κάτοικος Κάσου 1, Κυψέλη, Αθήνα. Στις 16.11.1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της φρουράς του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε από διαδηλωτές στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. και από εκεί, νεκρός πλέον, στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών.
  6. Γεώργιος Σαμούρης του Ανδρέα, 22 ετών, φοιτητής Παντείου, από την Πάτρα, κάτοικος πλατείας Κουντουριώτου 7, Κουκάκι. Στις 16.11.1973 γύρω στις 24.00, ενώ βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του Πολυτεχνείου (Καλλιδρομίου και Ζωσιμάδων), τραυματίστηκε θανάσιμα στον τράχηλο από πυρά της αστυνομίας. Μεταφέρθηκε στο πρόχειρο ιατρείο του Πολυτεχνείου, όπου απεβίωσε. Από εκεί μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ι.Κ.Α. Ανακριβώς είχε αναφερθεί αρχικά από την Αστυνομία ως «Χαμουρλής».
  7. Δημήτριος Κυριακόπουλος του Αντωνίου, 35 ετών, οικοδόμος, από τα Καλάβρυτα, κάτοικος Περιστερίου Αττικής. Κατά τις βράδυνες ώρες της 16.11.1973 ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια και στη συνέχεια κτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, συνεπεία των οποίων πέθανε, από οξεία ρήξη αορτής, τρεις ημέρες αργότερα, στις 19.11.1973, ενώ μεταφερόταν στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ.
  8. Σπύρος Μαρίνος του Διονυσίου, επονομαζόμενος Γεωργαράς, 31 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από την Εξωχώρα Ζακύνθου. Κατά τις βράδυνες ώρες της 16.11.1973, ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, κτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, και υπέστη κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Μεταφέρθηκε στο Θεραπευτήριο Πεντέλης, όπου πέθανε τη Δευτέρα, 19.11.1973, από οξύ αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Τάφηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου στις 9.9.1974, έγινε τελετή στη μνήμη του.
  9. Νικόλαος Μαρκούλης του Πέτρου, 24 ετών, εργάτης, από το Παρθένι Θεσσαλονίκης, κάτοικος Χρηστομάνου 67, Σεπόλια, Αθήνα, εργάτης. Κατά τις πρωινές ώρες της 17.11.1973, ενώ βάδιζε στην πλατεία Βάθης, τραυματίστηκε στην κοιλιά από ριπή στρατιωτικής περιπόλου. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε τη Δευτέρα 19.11.1973.
  10. Αικατερίνη Αργυροπούλου σύζυγος Αγγελή, 76 ετών, κάτοικος Κέννεντυ και Καλύμνου, Άγιοι Ανάργυροι Αττικής. Στις 10.00 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην αυλή του σπιτιού της, τραυματίστηκε στην πλάτη από σφαίρα. Διακομίστηκε στην κλινική «Παμμακάριστος» (Κάτω Πατήσια), όπου νοσηλεύτηκε επί ένα μήνα και κατόπιν μεταφέρθηκε στο σπίτι της, όπου πέθανε συνεπεία του τραύματος της μετά από ένα εξάμηνο (Μάιος 1974).
  11. Στυλιανός Καραγεώργης του Αγαμέμνονος, 19 ετών, οικοδόμος, κάτοικος Μιαούλη 38, Νέο Ηράκλειο Αττικής. Στις 10.15 το πρωί της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν μαζί με άλλους διαδηλωτές στην οδό Πατησίων, μεταξύ των κινηματογράφων «ΑΕΛΑΩ» και «ΕΑΛΗΝΙΣ», τραυματίστηκε από ριπή πολυβόλου που έριξε εναντίον τους περίπολος πεζοναυτών που επέβαινε ενός τεθωρακισμένου οχήματος. Μεταφέρθηκε στο Κ.Α.Τ., όπου πέθανε μετά από 12 μέρες, στις 30.11.1973.
  12. Μάρκος Καραμανής του Δημητρίου, 23 ετών, ηλεκτρολόγος, από τον Πειραιά, κάτοικος Χίου 35, Αιγάλεω. Στις 10.30 περίπου το πρωί της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην ταράτσα πολυκατοικίας επί της πλατείας Αιγύπτου 1, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του Ο.Τ.Ε. (αυτουργός ο ανθυπολοχαγός Ιωάννης Αυμπέρης, 573ου Τάγματος Πεζικού). Μεταφέρθηκε στην κλινική «Παντάνασσα» (πλατεία Βικτωρίας), όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  13. Αλέξανδρος Σπαρτίδης του Ευστρατίου, 16 ετών, μαθητής, από τον Πειραιά, κάτοικος Αγίας Λαύρας 80, Αθήνα. Στις 10.30 με 11.00 περίπου το πρωί της 17.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Κότσικα, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του Ο.Τ.Ε. (αυτουργός ο ανθυπολοχαγός Ιωάννης Δυμπέρης, 573ου Τάγματος Πεζικού). Με διαμπερές τραύμα μεταφέρθηκε στο Κ.Α.Τ., όπου τον βρήκε νεκρό ο πατέρας του.
  14. Δημήτριος Παπαϊωάννου, 60 ετών, διευθυντής ταμείου αλευροβιομηχάνων, κάτοικος Αριστομένους 105, Αθήνα. Γύρω στις 11.30 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην πλατεία Ομονοίας, προσβλήθηκε από δακρυγόνα αέρια που έριχνε η Αστυνομία. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του, συνεπεία εμφράγματος.
  15. Γεώργιος Γεριτσίδης του Αλεξάνδρου, 47 ετών, εφοριακός υπάλληλος, κάτοικος Ελπίδος 29, Νέο Ηράκλειο Αττικής. Στις 12.00 της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν μέσα στο αυτοκίνητο του στα Νέα Λιόσια, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά που διέσχισαν τον ουρανό του αυτοκινήτου. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε αυθημερόν.
  16. Βασιλική Μπεκιάρη του Φωτίου, 17 ετών, εργαζόμενη μαθήτρια, από τα Αμπελάκια Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, κάτοικος Μεταγένους 8, Νέος Κόσμος. Στις 12.00 το μεσημέρι της 17.11.1973, ενώ βρισκόταν στην ταράτσα του σπιτιού της, τραυματίστηκε θανάσιμα στον αυχένα από πυρά. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών και στη συνέχεια στον «Ευαγγελισμό», όπου πέθανε αυθημερόν.
  17. Δημήτρης Θεοδώρας του Θεοφάνους, 5 1/2 ετών, κάτοικος Ανακρέοντος 2, Ζωγράφου. Στις 13.00, της 17.11.1973, ενώ διέσχιζε με τη μητέρα του τη διασταύρωση της οδού Ορεινής Ταξιαρχίας με τη λεωφόρο Παπάγου στου Ζωγράφου, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά στρατιωτικής περιπόλου με επικεφαλής αξιωματικό (πιθανόν ο ίλαρχος Σπυρίδων Σταθάκης του Κ.Ε.Τ/Θ), που βρισκόταν ακροβολισμένη στο λόφο του Αγίου Θεράποντος. Εξέπνευσε ακαριαία και όταν μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο των Παίδων, απλώς διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  18. Αλέξανδρος Βασίλειος (Μπασρί) Καράκας, 43 ετών, Αφγανός τουρκικής υπηκοότητας, ταχυδακτυλουργός, κάτοικος Μύρων 10, Άγιος Παντελεήμονας, Αθήνα. Στις 13.00, της 17.11.1973, ενώ βάδιζε με τον 13χρονο γιο του στη διασταύρωση των οδών Χέϋδεν και Αχαρνών, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από ριπή μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Μεταφέρθηκε απευθείας στο νεκροτομείο, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  19. Αλέξανδρος Παπαθανασίου του Σπυρίδωνος, 59 ετών, συνταξιούχος εφοριακός, από το ΚεράσοΒο Αιτωλοακαρνανίας, κάτοικος Νάξου 116, Αθήνα. Στις 13.30 της 18.11.1973, ενώ βάδιζε με τις ανήλικες κόρες του στη διασταύρωση των οδών Δροσοπούλου και Κύθνου, απέναντι από το ΙΣΤ’ Αστυνομικό Τμήμα, βρέθηκε εν μέσω πυρών, προερχομένων από τους αστυνομικούς του Τμήματος, με αποτέλεσμα να πάθει συγκοπή. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατος του.
  20. Ανδρέας Κούμπος του Στέργιου 63 ετών, βιοτέχνης, από την Καρδίτσα, κάτοικος Αμαλιάδος 12, Κολωνός. Γύρω στις 11.00 με 12.00 της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Γ’ Σεπτεμβρίου και Καποδιστρίου, τραυματίστηκε στη λεκάνη από πυρά μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ., κατόπιν στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών και τέλος στο Κ.Α.Τ., όπου και πέθανε στις 30.1.1974.
  21. Μιχαήλ Μυρογιάννης του Δημητρίου, 20 ετών, ηλεκτρολόγος, από τη Μυτιλήνη, κάτοικος Ασημάκη Φωτήλα 8, Αθήνα. Στις 12.00 το μεσημέρι της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά περιστρόφου αξιωματικού του Στρατού (αυτουργός ο συνταγματάρχης Νικόλαος Ντερτιλής). Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. σε κωματώδη κατάσταση και κατόπιν στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου πέθανε αυθημερόν.
  22. Κυριάκος Παντελεάκης του Δημητρίου, 44 ετών, δικηγόρος, από την Κροκέα Λακωνίας, κάτοικος Φερρών 5, Αθήνα. Στις 12.00 με 12.30 το μεσημέρι της 18.11.1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος, τραυματίστηκε θανάσιμα από πυρά διερχομένου άρματος μάχης. Μεταφέρθηκε στο Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών, όπου και πέθανε στις 27.12.1973.
  23. Ευστάθιος Κολινιάτης, 47 ετών, από τον Πειραιά, κάτοικος Νικοπόλεως 4, Καματερό Αττικής. Κτυπήθηκε στις 18.11.1973 από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, και υπέστη κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, συνεπεία των οποίων πέθανε στις 21.11.1973.
  24. Ιωάννης Μικρώνης του Αγγέλου, 22 ετών, φοιτητής στο τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, από την Άνω Αλισσό Αχαΐας. Συμμετείχε στην κατάληψη του Πανεπιστημίου Πατρών. Κτυπήθηκε μετά τα γεγονότα, υπό συνθήκες που παραμένουν ακόμη αδιευκρίνιστες. Συνεπεία της κακοποίησης του υπέστη ρήξη του ήπατος, εξαιτίας της οποίας πέθανε στις 17.12.1973 στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου νοσηλευόταν. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, ο τραυματισμός του συνέβη στην Πάτρα, άλλες όμως πληροφορίες τον τοποθετούν στην Αθήνα. Η περίπτωση του παραμένει υπό έρευνα.

Βέβαια ο κατάλογος που διαβάζεται κατά τη διάρκεια των εορτασμών περιέχει 88 άτομα που είναι από όλη την περίοδο της δικτατορίας 1967-1974. Οι νεκροί ακόμα και σήμερα αποτελούν αντικείμενο έρευνας, γιατί πολλές φορές οι τραυματίες δεν τύγχαναν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και οι νεκροί που έφταναν στα νοσοκομεία ο ένας μετά τον άλλο καταγράφονταν με πιέσεις βέβαια των χουντικών ως νεκροί από άλλες παθήσεις. Εκεί λοιπόν έγκειται και η δυσκολία καταγραφής. Όμως αυτό που πρέπει όλοι να αντιληφθούμε είναι ότι τα γεγονότα έγιναν και έχουν καταγραφεί ευτυχώς και με κάμερα και φωτογραφίες, χάρη στις ηρωικές προσπάθειες ενός φωτορεπόρτερ του Τέλη Σαρρηκώστα.

Η βελούδινη επανάσταση

Την ίδια ακριβώς μέρα το 1989 σε μια χώρα του τότε ανατολικού μπλοκ ξεκίναγε η βελούδινη επανάσταση, όπου ως αποτέλεσμα θα είχε την πτώση του Κομμουνιστικού κόμματος και την διαίρεση μιας χώρας στα δύο.

Στις 16 Νοέμβρη του 1989 ξεκίνησε μια ειρηνική διαδήλωση φοιτητών στην Μπρατισλάβα, την πρωτεύουσα της σημερινής Σλοβακίας. Μια ημέρα αργότερα, μια άλλη ειρηνική διαδήλωση στην Πράγα είχε κατασταλεί βίαια από την αστυνομία του καθεστώτος, κάτι που οδηγεί σε μια νέα σειρά διαδηλώσεων στις 19 με 27 Νοεμβρίου.

Οι Τσέχοι και οι Σλοβάκοι αποκτούν επίγνωση των δυνάμεών τους, όταν ο Augustin Navratil ένας απλός φύλακας και πατέρας οκτώ παιδιών, κυκλοφορεί μια αναφορά για τη θρησκευτική ελευθερία με αποτέλεσμα να συγκεντρωθούν 200.000 υπογραφές το 1988 και 1989. Ωστόσο, το γεγονός και μόνο από την υπογραφή ενός τέτοιου εγγράφου θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα (απώλεια της απασχόλησης, με εξαίρεση το πανεπιστήμιο …). Στην Πράγα, ο Βάτσλαβ Χάβελ, θεατρικός συγγραφέας και γνωστός στην αστυνομία αφού έχει ήδη αποφυλακιστεί μετά από πέντε χρόνια, τίθεται επικεφαλής όλων των διαμαρτυριών κατά του καθεστώτος.

Το καθεστώς αρχίζει να αμφιταλαντεύεται όταν χιλιάδες πολίτες της Ανατολικής Γερμανίας διέφυγαν από την ΛΔΓ, μετά το άνοιγμα των ουγγρικών συνόρων και με τη γερμανική πρεσβεία στην Πράγα να έχει μεταμορφωθεί σε ένα τεράστιο στρατόπεδο προσφύγων για αρκετές εκατοντάδες ανθρώπους. Μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου 1989, οι σκηνές χαράς που διαδραματίζονται στο Βερολίνο παρακολουθούνται και στην Πράγα από την τηλεόραση. Η κατάσταση κλιμακώνεται. Στην πλατεία Βεγκεσλάου, όπου το 1969, ο φοιτητής Γιαν Πάλαχ αυτοπυρπολήθηκε, διαδηλώνουν κάθε βράδυ εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.

27 χρόνια από τη Βελούδινη Επανάσταση της Τσεχοσλοβακίας [εικόνες]

Στις 17 Νοεμβρίου στους δρόμους της Πράγας, η αστυνομία θα διασπάσει μια ειρηνική διαδήλωση 15.000 φοιτητών. Η ψευδής φήμη ότι υπήρξε ένας νεκρός, δεν θα ηρεμήσει τα πνεύματα. Στις 20 Νοεμβρίου, ο αριθμός των διαδηλωτών ξεπερνά τους 200.000 (την προηγούμενη ημέρα) και φτάνει στους 500.000. Στις 27 Νοεμβρίου, μια γενική απεργία παραλύει τη χώρα για δύο ώρες. Περιτριγυρισμένο από την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων σε ολόκληρη την περιοχή της σοβιετικής αυτοκρατορίας και λόγω των μεγάλων διαδηλώσεων, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Τσεχοσλοβακίας ανακοινώνει στις 28 Νοεμβρίου ότι εγκαταλείπει την πολιτική εξουσία.

Μετά από απαίτηση του, η Ομοσπονδιακή Συνέλευση ψηφίζει την κατάργηση του άρθρου του συντάγματος σύμφωνα με το οποίο το Κομμουνιστικό κόμμα είναι κυρίαρχο στην κοινωνία και το κράτος. Το αγκαθωτό σύρμα των συνόρων με τη Δυτική Γερμανία και την Αυστρία αφαiρείται στις 5 Δεκεμβρίου 1989 και στις 10 Δεκεμβρίου ο κομμουνιστής πρόεδρος Gustav Husák εγκαθιδρύει την πρώτη σε μεγάλο βαθμό μη-κομμουνιστική κυβέρνηση μετά το 1948, και παραιτείται, συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορούσε να υπολογίζει σε βοήθεια από την Μόσχα. Ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ εξελέγη αρχηγός του κοινοβουλίου στις 28 Δεκεμβρίου και ο Βάτσλαβ Χάβελ, Πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας στις 29 Δεκεμβρίου 1989.

27 χρόνια από τη Βελούδινη Επανάσταση της Τσεχοσλοβακίας [εικόνες] | iefimerida.gr 1

Συνέπεια εκείνης της Επανάστασης ήταν οι εκλογές του Ιουνίου 1990, με την πρώτη δημοκρατική και παράλληλα μη κομμουνιστική κυβέρνηση εδώ και 40 χρόνια. Μια δευτερεύουσα συνέπεια της επανάστασης ήταν η αιφνίδια άνοδος της δημοτικότητα καταναλωτικών ειδών που ήταν άγνωστα για τους περισσότερους από τους κατοίκους, με αποτέλεσμα την μείωση της κατανάλωσης των τοπικών προϊόντων (με εξαίρεση τα προϊόντα που είχαν σκοπό την εξαγωγή), ενώ η πιο σημαντική ίσως συνέπεια ήταν αυτό που συνέβη λίγα χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα την 1η Ιανουαρίου του 1993 όπου το ομοσπονδιακό κράτος της Τσεχοσλοβακίας διαιρείται σε δύο κράτη, την Τσεχική Δημοκρατία και την Σλοβακία.

Τόσο στην Ελλάδα όσο και στα δύο κράτη που προέκυψαν από τη διάλυση της Τσεχοσλοβακίας η 17 Νοέμβρη είναι αργία. Διαφορετικοί οι λόγοι βέβαια καθώς στην μια περίπτωση το γεγονός συνέτεινε στο να φθαρεί η δικτατορία του Παπαδόπουλου, ήρθε στη συνέχεια ο Ιωαννίδης, αλλά η πτώση της δικτατορίας και η άνοδος της μεταπολιτευτικής αστικη΄ς δημοκρατίας ήρθε καθαρά από τα γεγονότα στην Κύπρο, τον Ιούλιο ,ενώ στην περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας οι κινητοποιήσεις του κόσμου έριξαν το κομμουνιστικό σύστημα. Το παράδοξο όμως είναι πως την ίδια μέρα το 1918 ιδρύεται το ΚΚΕ.

Σίγουρα η 17 Νοέμβρη είναι μια ιστορική μέρα για πολλούς λόγους, που μπορεί να είναι αντιμεταθετικοί όσον αφορά τα γεγονότα αλλά έχει ενδιαφέρον ως προς την αγωνιστικότητα, αφού την ίδια μέρα ιδρύθηκε το ΚΚΕ την ίδια μέρα έγινε ο αγώνας για την δημοκρατία στην Ελλάδα και την ίδια μέρα οι Τσεχοσλοβάκοι αγωνίζονταν για την δικιά τους δημοκρατία που είχε ως αποτέλεσμα την πτώση του κομμουνιστικού κόμματος της χώρας τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: