ΑΠΟΨΕΙΣ

11 Νοεμβρίου 1912:Η απελευθέρωση της Χίου

Σαν σήμερα πριν 108 χρόνια απελευθερώθηκε η Χίος από τον Τουρκικό ζυγό. Ήταν λοιπόν η 11η Νοεμβρίου του 1912, ημέρα Κυριακή και εορτή των πολιούχων της Χίου Αγίων Μηνά, Βίκτωρος και Βικεντίου. Από τότε εορτάζεται και ως ημέρα της απελευθερώσεως από τον τουρκικό ζυγό. Κάθε χρόνο η Χίος ζει αυτές τις ανεπανάληπτες στιγμές, τις υπέροχες, τις ευτυχισμένες, που έρχονται στη μνήμη με τη ζωντάνια του πρόσφατου γεγονότος.

Μνημείο για τους Πεσόντες στην Χίο

Ήταν η εποχή που τα Βαλκανικά κράτη βρίσκονταν σε πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Ελλάδα, μέσα σε μικρό διάστημα, είχε απελευθερώσει σημαντικό μέρος της Δυτικής Μακεδονίας και είχε καταλάβει τη Θεσσαλονίκη. Το επόμενο βήμα ήταν η απελευθέρωση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Προηγήθηκε η Λέσβος και ακολούθησε η Χίος. Μοίρα ελληνικών πλοίων, ευδρόμων, αντιτορπιλικών και μεταγωγικών, έκανε απόβαση στην περιοχή Κονταρίου, στις παρυφές της πόλης της Χίου, μετά τη δήλωση του στρατιωτικού διοικητή Ζιχνή-βέη, ότι θα υπερασπιστεί το νησί μέχρι εσχάτων.

400 Τούρκοι εμπόδισαν την απόβαση που ξεκίνησε στις 3 και τέταρτο το απόγευμα της 11ης Νοεμβρίου και ολοκληρώθηκε στις 7 το βράδυ της ίδιας μέρας. Η Τουρκική αντίδραση κάμφθηκε σε μικρό διάστημα, μετά το βομβαρδισμό, που δέχτηκαν οι τουρκικές θέσεις από τα πλοία του ελληνικού στόλου, και υποχώρησαν. Κατά τη απόβαση έπεσαν νεκροί οι Εμμ. Ποθητός και Ιω. Χρυσολωράς, πρωτεσίλαοι της Χιακής Ελευθερίας. Οι Τούρκοι οπισθοχώρησαν σε ασφαλέστερα μέρη, περιοχή Καρυών, Μονής Αγίου Μάρκου και Νέας μονής.

Την επόμενη, 12 Νοεμβρίου του 1912, ο ελληνικός στρατός, που είχε διανυκτερεύσει την προηγούμενη στο Κοντάρι, μπήκε στην πόλη, που άνοιξε τις αγκαλιές της να τον δεχθεί μέσα σε έξαλλη χαρά. Πρώτοι – πρώτοι ο Μητροπολίτης Χίου Ιερώνυμος Γοργίας και ο Δήμαρχος Νικόλαος Κουβελάς υποδέχτηκαν τον ελευθερωτή στρατό και τον αρχηγό του, Συνταγματάρχη Νικόλαο Δελαγραμμάτικα.

Ο στρατός έστησε τις προφυλακές του στη θέση Άγιος Δημήτριος (των Τσαγκαράδων) και από εκεί επιτηρούσε Καρυές και Μονή Αγίου Μάρκου, όπου είχαν καταφύγει οι Τούρκοι. Ο τουρκικός στρατός ήταν καλά εφοδιασμένος σε τρόφιμα και πολεμοφόδια και τελούσε υπό τις διαταγές του Ζιχνή – βέη, αξιωματικού με αρτιότατη μόρφωση και Ικανότητα, σπουδασμένου στη Γερμανία. Στις 14 Νοεμβρίου οι ελληνικές δυνάμεις που βρίσκονταν στις Καρυές επεχείρησαν να απωθήσουν τους Τούρκους από τις ασφαλείς θέσεις που κατείχαν πάνω στην κορυφογραμμή του Αίπους, αλλά απέτυχαν και στις δύο τους προσπάθειες.

Τα ξημερώματα της 15ης Νοεμβρίου άρχισε η επιχείρηση κατάληψης του Αίπους. Το εγχείρημα ήταν δύσκολο. Δυσχερής η ανάβαση. Ευτυχώς οι Τούρκοι αντελήφθησαν τους Έλληνες αργά, όταν πια είχαν φτάσει στην κορυφογραμμή και είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται, προκειμένου να διευκολύνουν και την ανάβαση των άλλων.

Οι φρουροί των τουρκικών προφυλακών αιφνιδιάστηκαν και πολλοί υποχώρησαν. Οι Έλληνες προχώρησαν σε βάθος 500 μ. όπου και παρέμειναν. Δυστυχώς, η διμοιρία των πεζοναυτών με διοικητή το Δεμέστιχα, προήλασε πέραν των θέσεων αυτών και έτσι οι αντίξοες καιρικές συνθήκες, ο ανοιχτός χώρος του οροπεδίου, το μαύρο χρώμα της στολής τους, ο καπνός από τους γκράδες και ο βομβαρδισμός των προχωρημένων θέσεων από τη Μακεδονία δυσχέραιναν την κατάσταση. Ένα άλλο τμήμα όμως των πεζοναυτών με τον ανθυποπλοίαρχο Νικ. Ρίτσο κατευθύνθηκε στη θέση Κυμιές, κυρίευσε τη μάντρα, αλλά, κατά την επιχείρηση, πληγώθηκε ο Ρίτσος κατάστηθα, όπου μεταφέρθηκε στο πρόχειρο Νοσοκομείο, που είχε συγκροτηθεί στη Σχολή του Αγίου Γεωργίου Βροντάδου, όπου εξέπνευσε ο ήρωας. Το απόσπασμα του Ρίτσου είχε εκμηδενίσει την τουρκική αντίσταση.

Στο άλλο μέτωπο ο Δεμέστιχας αγωνιζόταν με αντικειμενικό στόχο να καταλάβει τα υψώματα της Σελλάδας. Στην προσπάθεια του αυτή εγκλωβίστηκε και αντιμετώπισε τα τουρκικά πυρά και από τις τρείς πλευρές. Κατ’ επανάληψη απέκρουσε τις τουρκικές επιθέσεις. Στη συνέχεια, ο αγώνας διεξαγόταν σώμα με σώμα. Στο σημείο αυτό πληγώθηκε θανάσιμα ο δόκιμος σημαιοφόρος Ιω. Παστρικάκης καθώς και ο Δεμέστιχας, που μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο της Χίου, αφού, προηγουμένως, είχε διατάξει υποχώρηση, μια και οι περισσότεροι των πεζοναυτών είχαν σκοτωθεί ή τραυματιστεί. Τελικά, ήρθαν ενισχύσεις και ο εχθρός αναγκάστηκε να υποχωρήσει με μεγάλες απώλειες. Η μάχη συνεχίστηκε μέχρι τη νύχτα.

Ο Πέτρος Καρακασσώνης, υπασπιστής του Δελαγραμμάτικα και αφηγητής των ιστορικών γεγονότων, εξέφρασε την άποψη του για την πρωτοβουλία Δεμέστιχα. Σύμφωνα μ’ αυτήν, αν δεν έσπευδε ο 9ος λόχος των πεζών, για να διευκολύνει τα πράγματα, τα αποτελέσματα για το άγημα του Δεμέστιχα θα ήταν ολέθρια και μάλιστα για ένα εγχείρημα εντελώς άσκοπο. Στη μάχη του Αίπους οι ελληνικές απώλειες ήταν 7 νεκροί και 62 τραυματίες και οι τουρκικές ανέρχονταν σε 26 νεκρούς και πολλούς τραυματίες.

Στις 16 Νοεμβρίου οι Τούρκοι υποχώρησαν, ενώ οι Έλληνες κατέλαβαν τη θέση Σελλάδα, Στις 18 Νοεμβρίου οι τουρκικές δυνάμεις εξαπέλυσαν επίθεση στις ελληνικές προφυλακές, που ενισχυμένες με εφεδρικές δυνάμεις πρόβαλαν πεισματώδη αντίσταση, που ανάγκασε τους Τούρκους σε υποχώρηση. Τελικά και οι ελληνικές δυνάμεις, με διαταγή του Δελαγραμμάτικα, εγκατέλειψαν το Αίπος και υποχώρησαν στη γραμμή Αρμένη, Κοφινά, Παρθένη, Αγ. Γεωργίου και Λιθίου.

Στην απόφαση αυτή βάρυναν τόσο οι αντίξοες καιρικές συνθήκες, με το πολύ κρύο και τη βροχή, που ταλαιπώρησαν αφάνταστα τον ελληνικό στρατό, και κυρίως, η γνώμη του Δελαγραμμάτικα, που έκρινε ότι οι δυνάμεις του ήταν ανεπαρκείς, για να εξουδετερώσουν την πείσμονα τουρκική αντίδραση. Κατόπιν αυτού οι επιχειρήσεις ανεστάλησαν μέχρι της αφίξεως ενισχύσεων.

Την εγκατάλειψη του Αίπους αντελήφθησαν βέβαια οι Τούρκοι και κατέλαβαν τις νότιες πλαγιές του. Μάλιστα στις 24/11 άνοιξαν πύρ κατά των προφυλακών του Βροντάδου, για να πάρουν άμεση απάντηση από τα πυροβόλα της μοίρας του στόλου και να μην ενοχλήσουν ξανά.

Στις 29 Νοεμβρίου ο Ζιχνή-βέης διέταξε γενική επίθεση κατά των ελληνικών προφυλακών, αλλά πάλι απωθήθηκαν οι Τούρκοι και υποχώρησαν. Στο μεταξύ, ενισχύθηκαν οι ελληνικές δυνάμεις με την άφιξη εθελοντικών σωμάτων Κρητικών, Ικαρίων (είχε ήδη απελευθερωθεί η Ικαρία) και Χιωτών. Οι τελευταίοι είχαν αρχηγό το Γεώργιο Μπουρνιά. Επίσης, δύναμη δύο ταγμάτων, 950 άντρες συνολικά, ήρθαν από τη Μυτιλήνη, εφοδιασμένοι με πυροβόλα και πολυβόλα. Παρά το γεγονός ότι οι συσχετισμοί ελληνικών και τουρκικών δυνάμεων είχαν ανατραπεί σημαντικά υπέρ των ελληνικών, ο συνταγματάρχης Δελαγραμμάτικας απέφυγε κάθε επιθετική ενέργεια θεωρώντας ότι οι νέες δυνάμεις δεν ήταν επαρκώς γυμνασμένες και εξ αυτού ήταν απρόθυμος να τις οδηγήσει σε μια πολύνεκρη σύγκρουση.

Πίστευε, ότι οι τουρκικές δυνάμεις βρίσκονταν μέσα σ’ ένα ασφυκτικό κλοιό κάτι που θα τους εξανάγκαζε αργά ή γρήγορα σε παράδοση. Πραγματικά ακολούθησαν διαπραγματεύσεις στις 18 και 19/11 που κατέληξαν σε αποτυχία. Μετά το γεγονός αυτό το αμέσως επόμενο βήμα ήταν η εκδήλωση ελληνικής επίθεσης, που προγραμματίστηκε για τις 20 Δεκεμβρίου. Στρατός, στόλος και εθελοντές άρχισαν να σφυροκοπούν ανελέητα τις εχθρικές θέσεις από παντού. Τα πλοία έβαλαν κατά των Αγ. Πατέρων, του Προβατείου, του Αίπους, του Μαρμάρου Καρδαμύλων, του Πιτυούς, της Βολισσού, του Αγ. Ισιδώρου. Το αποτέλεσμα ήταν να σημάνει παντού τουρκική υποχώρηση, ενώ οι Έλληνες προήλαυναν σ’ όλα τα μέτωπα.

Ο Ζιχνής, βλέποντας τις δυνάμεις του, που είχαν συγκεντρωθεί στον Κοχλιά, να είναι περικυκλωμένες, ζήτησε να παραδοθεί. Η παράδοση του καθώς και 7 αξιωματικών έγινε στις 8 το βράδυ της 20ης Δεκεμβρίου του 1912 στις Καρυές στον ταγ/ρχη Παπαδημητρίου και συνεχίστηκε στις 9 το πρωί της επομένης με την παράδοση 1.994 οπλιτών και υπαξιωματικών και 37 αξιωματικών.

Στα χέρια των Ελλήνων έπεσαν πυροβόλα, πυρομαχικά, τρόφιμα και τηλεφωνικά μηχανήματα των Τούρκων. Από τους αιχμαλώτους, οι βαριά τραυματισμένοι μεταφέρθηκαν στον Τσεσμέ, ενώ οι υπόλοιποι, με πλοία, προωθήθηκαν στην Παλιά Ελλάδα. Το πολυάριθμο πλήθος, που παρακολούθησε την επιβίβαση τους, δεν εκτράπηκε ούτε σε χειροδικίες ούτε σε ύβρεις.

Στις 26 και 27 Δεκεμβρίου ο ελληνικός στρατός κατοχής με αρχηγό το Δελαγραμμάτικα αναχώρησε για το μέτωπο της Ηπείρου. Αξίζει όμως να σημειωθεί η δράση των εθελοντικών ομάδων, που έλαβαν ενεργό μέρος στην απελευθέρωση της Χίου, τόσο των προερχόμενων από την Κρήτη και την Ικαρία, όσο και των Χιωτών που διέμεναν στο νησί, αλλά και όλων που εγκατέλειψαν τον τόπο διαμονής τους σε Ελλάδα, Ευρώπη και Αμερική και κατετάγησαν σε εθελοντικά σώματα. Η απελευθέρωση της Χίου σήμανε και την απελευθέρωση όλων των νησιών του Βορείου Αιγαίου, αφού είχε προηγηθεί η απελευθέρωση της Ικαρίας την 17η Ιουλίου, σχεδόν αναίμακτα και η ενσωμάτωση με την Ελλάδα την 4η Νοεμβρίου του 1912, η απελευθέρωση της Λέσβου τη 8η Νοέμβρη σχεδόν αναίμακτα και της Σάμου την 11η Νοεμβρίου, επίσης σχεδόν αναίμακτα. Στη Χίο έγιναν οι πιο άγριες μάχες για την απελευθέρωση του νησιού και για αυτό άργησε και η τελική ενσωμάτωση, που έγινε τον Δεκέμβριο με 44 θύματα από ελληνικής πλευράς.

Κύριες πληροφορίες του άρθρου από το αντίστοιχο του Γρηγόριου Δ. Σπανου, Φιλόλογου τ. Λυκειάρχη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: