ΑΠΟΨΕΙΣ

20 Σεπτεμβρίου 1942: Η ανατίναξη των γραφείων της προδοτικής ΕΣΠΟ

Σαν σήμερα πριν 78 χρόνια έγινε μία από τις κορυφαίες αντιστασιακές πράξεις κατά των Γερμανών κατακτητών και των Ελλήνων συνεργατών, δηλαδή η πολύνεκρη ανατίναξη του κτιρίου της ναζιστικής ΕΣΠΟ.

H Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση (ΕΣΠΟ) ήταν στη γωνία των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος. Η Ναζιστική αυτή οργάνωση ήταν ο βασικός συνεργάτης του Ναζιστικού καθεστώτος στην Ελλάδα. Έτσι είχε μπει στο στόχαστρο από όλες τις πραγματικές αντιστασιακές οργανώσεις, που πέρα από τον ΕΑΜ και την ΕΔΕΣ, που ήταν οι μεγάλες οργανώσεις που στη συνέχεια βρέθηκαν στον αιματηρό εμφύλιο, ήταν πολλές ακόμα, μικρότερες μεν αλλά σημαντικές δε. Μια από αυτές ήταν και η οργάνωση που έφερε εις πέρας το εγχείρημα στις 20 Σεπτεμβρίου 1942. Ήταν μια ομάδα αποφασισμένων ανδρών και γυναικών της αντιστασιακής οργάνωσης «Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων» (ΠΕΑΝ).

Την εποχή εκείνη η ΕΣΠΟ, με αρχηγό τον γιατρό Σπύρο Στεροδήμο, προκαλούσε τους υπόδουλους Έλληνες, επειδή προσπαθούσε να στρατολογήσει νέους για να συγκροτήσουν την «Ελληνική Λεγεώνα», που θα πολεμούσε στο πλευρό της Βέρμαχτ στο ανατολικό μέτωπο. Η ΠΕΑΝ ήταν μια μικρή αντιστασιακή οργάνωση με αρχηγό τον δημοκρατικό αξιωματικό της Αεροπορίας Κώστα Περρίκο, που είχε αποταχθεί τον Απρίλιο του 1935 από την κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο, καπέλο
Ο Κωνσταντίνος Περρίκος καταγόμενος από την Χίο, ήταν ο αρχηγός της μικρής οργάνωση που έπληξε καίρια τον εχθρό

Πολλά από τα μέλη της οργάνωσης αυτής συμπαθούσαν πολιτικά τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και βρίσκονταν σε ανοιχτή γραμμή μαζί του. Ιδεολογικά πάντως κινούνταν μεταξύ φιλελευθερισμού και σοσιαλδημοκρατίας. Η ΠΕΑΝ προέτρεπε τους Έλληνες σε αντίσταση με κάθε μέσο, προκειμένου να ενισχυθεί η μεταπολεμική θέση της χώρας και οι εθνικές διεκδικήσεις και καλούσε σε ενότητα όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις. Ήταν δημοφιλής στη μορφωμένη νεολαία των αστικών κέντρων, αλλά οι σχέσεις της με το ΕΑΜ ήταν ψυχρές. Ελάχιστη σημασία όμως έχει μπροστά στο μεγάλο της επίτευγμα.

Τα γεγονότα

Το χτύπημα εναντίον της ΕΣΠΟ προετοιμάστηκε προσεκτικά και αποφασίστηκε να γίνει το πρωί της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου. Στην επιχείρηση πήραν μέρος τέσσερα άτομα: Ο Περρίκος, ο τεχνικός τηλεπικοινωνιών Αντώνης Μυτιληναίος, ο φοιτητής Νομικής Σπύρος Γαλάτης και η δασκάλα Ιουλία Μπίμπα. Η βόμβα συναρμολογήθηκε στο σπίτι της Μπίμπα και μεταφέρθηκε από την ίδια και τον Μυτιληναίο με μεγάλη προσοχή έξω από τα γραφεία της ΕΣΠΟ.

tetysolou.files.wordpress.com/2016/08/ceb9cebfc...
Η Ιουλία Μπίμπα

Ο Μυτιληναίος και ο Γαλάτης εισχώρησαν στο κτίριο από μια αφύλαχτη πόρτα της οδού Γλάδστωνος και τοποθέτησαν τη βόμβα σ’ ένα άδειο γραφείο στον ημιώροφο. Στον πρώτο όροφο στεγάζονταν τα γραφεία της ΕΣΠΟ και στους υπόλοιπους γερμανικές υπηρεσίες. Ο Γαλάτης άναψε το φιτίλι και αμέσως μαζί με τον Μυτιληναίο απομακρύνθηκαν. Ο Περρίκος και η Μπίμπα παρακολουθούσαν την επιχείρηση από κοντινό ζαχαροπλαστείο, έτοιμοι για κάθε βοήθεια.

Στις 9:30 π.μ. στο κτίριο της ΕΣΠΟ υπήρχαν μερικοί δικηγόροι που συζητούσαν, καθώς κι ένας ψαράς που πουλούσε την πραμάτεια του μπροστά στην είσοδο. Οι σαμποτέρ ήταν υποχρεωμένοι να περιμένουν, τη στιγμή που δεκάδες μέλη της ΕΣΠΟ κατέφθαναν για την προγραμματισμένη συνέλευσή τους.

Δυο ώρες αργότερα στο κτίριο τερματιζόταν η συγκέντρωση, οπότε ο Περρίκος έδωσε εντολή να κινηθούν. Ο ίδιος θα παρέμενε ως ομάδα υποστήριξης επικεφαλής τεσσάρων ατόμων. Τότε οι Γαλάτης και Μυτιληναίος εισέδυσαν στην πολυκατοικία από μια αφύλακτη είσοδο και απόθεσαν τα εκρηκτικά σε ένα μικρό χώρο του ημιώροφου. Ακριβώς από πάνω ήταν εγκατεστημένα τα γραφεία της ΕΣΠΟ (1ος και 2ος όροφος) ενώ σε πιο πάνω ορόφους υπήρχαν ορισμένες υπηρεσίες των γερμανών (‘Μυστική Στρατιωτική Αστυνομία’ κ.α.). Πριν αφήσουν τα εκρηκτικά παρατήρησαν τους τέσσερις δικηγόρους να αποχωρούν. Οι δυο σαμποτέρ πυροδότησαν το μήκους 6 μέτρων βραδύκαυστο φιτίλι και απομακρύνθηκαν τάχιστα προκειμένου να προστατευτούν, ενώ οι σύντροφοί τους (Περρίκος και Μπίμπα) παρακολουθούσαν την όλη εξέλιξη από κοντινή απόσταση, προφασιζόμενοι τους πελάτες ενός ζαχαροπλαστείου.

Από την τρομερή έκρηξη που ακολούθησε τρία λεπτά μετά τις 12 το μεσημέρι (κατά άλλη εκδοχή στις 11:57 π.μ.), σκοτώθηκαν 29 (κατά άλλες εκτιμήσεις 39) Έλληνες μέλη της ΕΣΠΟ μαζί με τον επικεφαλή της που εξέπνευσε έπειτα από λίγες μέρες. Οι κατοχικές αρχές προχώρησαν άμεσα σε ανακρίσεις για την εξεύρεση των δραστών και, χάρη στην προδοσία ενός στελέχους της ελληνικής κατοχικής χωροφυλακής, που ήταν μέλος της ΠΕΑΝ (Πολύκαρπος Νταλιάνης), έφτασαν στη σύλληψη των σαμποτέρ και την μερική εξάρθρωση της ΠΕΑΝ.

Οι τέσσερις υπαίτιοι μεταφέρθηκαν σιδηροδέσμιοι στα γραφεία της Γκεστάπο του Πειραιά, όπου υποβλήθηκαν σε απάνθρωπα βασανιστήρια, χωρίς όμως να αποκαλύψουν κάτι. Μάλιστα, ο Μυτιληναίος πέτυχε να ξεφύγει κάποια στιγμή της προσοχής των δεσμοφυλάκων του και να δραπετεύσει, καταλήγοντας τελικά στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, παρά το ότι δεν υπήρχαν στοιχεία σε βάρος τους, οι υπόλοιποι τρεις παραπέμφθηκαν σε γερμανικό στρατοδικείο και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Τη θανατική ποινή απέφυγε μόνον ο Γαλάτης, καθώς η οικογένειά του κατέβαλλε 1.000 λίρες και πέτυχε τη μετατροπή της ποινής του σε ισόβια, για τα οποία μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία, από όπου επέστρεψε με κλονισμένη υγεία μετά τον πόλεμο.

Ο Περρίκος εκτελέστηκε στο σκοπευτήριο της Καισαριανής στις 4 Φεβρουαρίου του 1943, ενώ η Μπίμπα στάλθηκε στην Αυστρία όπου καρατομήθηκε. Σε ισόβια επίσης καταδικάστηκε και η Αικατερίνη Μπέση, η οποία αρνήθηκε να αποκαλύψει οτιδήποτε και κλείσθηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Η Μπέση απεβίωσε το 1979. Μαζί με τους υπόλοιπους εκτελέστηκαν για συμμετοχή στην οργάνωση, οι Κατεβάτης, Λόης, Σκούρας και Παπαδόπουλος.

Στις 14 Δεκεμβρίου του 1942, επιζώντα μέλη της ΠΕΑΝ μαζί με στελέχη της οργάνωσης Όμηρος παρέσυραν σε συνάντηση τον προδότη Π. Νταλιάνη σε σπίτι στην Αθήνα, τον πέρασαν από δίκη και τον εκτέλεσαν χρησιμοποιώντας ένα σφυρί. Στην οικογένειά του δεν αποκάλυψαν το λόγο του θανάτου του, αλλά τους είπαν ότι έπεσε υπέρ πατρίδας στη Μέση Ανατολή.

Το τέλος του Κωνσταντίνου Περρίκου.

Ο Κώστας Περρίκος και σε ηλικία μόλις των 37 χρόνων εκτελέσθηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 4.2.1943, ώρα 7:30 π.μ. «Ο υποσμηναγός Κων/νος Περρίκος, λίγο πριν από την εκτέλεσή του είπε τα εξής προς τους παριστάμενους Γερμανούς:

«Δεν αισθάνομαι τίποτα εναντίον σας. Εσείς κάνατε το καθήκον σας. Ομοίως έκανα κι εγώ το δικό μου. Είμαι Ελληνας αξιωματικός της Αεροπορίας- Υποσμηναγός. Σας ευχαριστώ πολύ».

Οι παριστάμενοι Γερμανοί αξιωματικοί χαιρέτισαν άπαντες στρατιωτικώς. Λίγο πριν από την εκτέλεση αναφώνησε «Ζήτω η Ελλάς!».

Ο Απόηχος της επίθεσης

Η είδηση της ανατίναξης του κτιρίου της ΕΣΠΟ πέρασε γρήγορα τα σύνορα της Ελλάδας. Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί Λονδίνου και Μόσχας μίλησαν με ενθουσιασμό για το εγχείρημα, χαρακτηρίζοντάς το ως το μεγαλύτερο σαμποτάζ στην τότε κατεχόμενη Ευρώπη. Το ΕΑΜ, είτε από επίδειξη μικρότητας είτε από κακή εκτίμηση, καταδίκασε το εγχείρημα κάνοντας λόγο για «επικίνδυνη και πρόωρη ατομική τρομοκρατία» και το χαρακτήρισε «προβοκάτσια», ενώ εκτίμησε ότι ο Περρίκος ήταν άνθρωπος της Γκεστάπο και ότι σύντομα επρόκειτο να αφεθεί ελεύθερος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: