ΑΠΟΨΕΙΣ

21 Αυγούστου 1940:Ο Θάνατος του Λέων Τρότσκι

O Λεφ Νταβίντοβιτς Μπρόνσταϊν, ή Λέων Τρότσκι (7 Νοεμβρίου 1879 – 21 Αυγούστου 1940) ήταν Μπολσεβίκος επαναστάτης και θεωρητικός του Μαρξισμού. Ήταν πολιτικός του οποίου λαμβανόταν σοβαρά η άποψη στα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης και γι’ αυτό το λόγο διετέλεσε Κομισσάριος (υπουργός) Εξωτερικών αμέσως μετά την επανάσταση και στη συνέχεια, στα χρόνια της Αντεπανάστασης, ίδρυσε τον Κόκκινο Στρατό και επιτέλεσε Κομισσάριος Πολέμου.


Μετά το θάνατο του Βλαντιμίρ Λένιν διαγράφηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα, λόγω της ισχυρής διαφωνίας του στην πολιτική που εφάρμοζε ο Ιωσήφ Στάλιν. Για αυτόν τον λόγο, εξορίστηκε από την Σοβιετική Ένωση και τελικά δολοφονήθηκε στο Μεξικό από τον Σοβιετικό πράκτορα Ραμόν Μερσάντερ. Οι ιδέες του Τρότσκι αποτελούν την βάση του Τροτσκισμού, αριστερού ρεύματος το οποίου αντιτίθεται στον Σταλινισμό και τον Μαοισμό και από αυτόν ιδρύθηκε η 4η διεθνή, όπου είχε ως σκοπό την έναρξη της επανάστασης σε όλο τον κόσμο, σε αντίθεση με τον Στάλιν και την 3η διεθνή, που πίστευε στην επανάσταση σε μία μόνο χώρα.

Ποιός ήταν όμως ο Τρότσκι?

O Λεφ Νταβίντοβιτς Μπρόνσταϊν γεννήθηκε στο μικρό χωριό Γιάνοφκα της Ουκρανίας, στις 7 Νοεμβρίου του 1879. Ο πατέρας του Νταβίντ Λεοντίγεβιτς Μπρόνσταϊν ήταν ένας εύπορος αλλά αμμόρφωτος Αγρότης. Ο Τρότσκι ηταν το πέμπτο παιδί της οικογένειας. Ονομάστηκε Λεβ Νταβίντοβιτς Μπρόνσταϊν από ένα θείο του ο οποίος αργότερα τον ίδιο μήνα προσπάθησε να ανατινάξει αμαξοστοιχία του Βασιλικού Σιδηροδρόμου.

Αν και η οικογένεια του ήταν Εβραϊκής καταγωγής, δεν ήταν θρησκευόμενη, γι’ αυτό δεν μιλούσαν τη γλώσσα Γίντις στο σπίτι αλλά Ρωσικά και Ουκρανικά. Η Όλγα, αδελφή του Τρότσκι, παντρεύτηκε το ισχυρό στέλεχος των Μπολσεβίκων, Λεβ Κάμενεφ. Στην ηλικία των 9 ετών, ο Μπρόνσταϊν (Τρότσκι) στάλθηκε στην Οδησσό από τον πατέρα του για να μορφωθεί. Αν και καλός μαθητής έδειξε τις επαναστατικές του τάσεις από μικρός οργανώνοντας παράσταση διαμαρτυρίας εναντίον κάποιου όχι και τόσο δημοφιλούς καθηγητή της 2ας τάξης. Εντούτοις, η πρώτη φορά που συμμετείχε ενεργά στην πολιτική ήταν όταν μετακόμισε στο Νικολάγιεβ το 1896, για να τελειώσει τις σπουδές του.

Τα πρώτα χρόνια της πολιτικής του δραστηριότητας

Στο Νικολάγιεβ επηρεαζόμενος από το κίνημα των Ναρόντνικων και γνωρίζοντας στη συνέχεια τον Μαρξισμό, τον οποίο και ασπάστηκε, τον απασχολούσε περισσότερο το δίκαιο του απλού εργάτη παρά να αποφοιτήσει από τη σχολή μαθηματικών στην οποία σπούδαζε. Έτσι βοήθησε στην ίδρυση της Εργατικής Ένωσης Νότιων Ρώσων στο Νικολάγιεβ, το 1897. Με τη χρήση του ψευδώνυμου «Λβοφ» έγραφε και τύπωνε επαναστατικές μπροσούρες και προκηρύξεις τις οποίες μοίραζε σε βιομηχανικούς εργάτες και φοιτητές.

Τον Ιανουάριο του 1898, πάνω από 200 μέλη της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου και του Μπρόνσταϊν, συνελήφθησαν και ο Μπρόνσταϊν πέρασε 2 χρόνια στη φυλακή περιμένοντας τη δίκη του. Δύο μήνες μετά τη σύλληψη του Μπρόνσταϊν, έγινε το πρώτο συνέδριο του Ρωσικού Εργατικού Σοσιαλιστικού Δημοκρατικού Κόμματος (RSDLP). Παρόλο που ο Μπρονστάιν ήταν στη φυλακή θεωρούσε τον εαυτό του μέλος του κόμματος και εκεί μάλιστα παντρεύτηκε τη μαρξίστρια Αλεξάντρα Σοκολόφσκαγια όπου μελέτησε φιλοσοφία. Το 1900, του επιβλήθηκε ποινή εξορίας 4 χρόνων στο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας, όπου πήγε μαζί με την Αλεξάντρα η οποία γέννησε τις πρώτες του δύο κόρες, τις Νίνα Νέβελσον και Ζινάιντα Βόλκοβα.’

Στη Σιβηρία ο Μπρόνσταϊν αντιλήφθηκε τις διαφορές που υπήρχαν μέσα στο κόμμα. Μερικοί σοσιαλδημοκράτες, γνωστοί ως «οικονομιστές», υποστήριζαν ότι το κόμμα πρέπει να εστιάσει την προσοχή του στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης του εργάτη. Οι υπόλοιποι, επηρεαζόμενοι από την εφημερίδα Ίσκρα που τυπωνόταν στο Λονδίνο, υποστήριζαν ότι πρέπει να καταργηθεί η μοναρχία και για να γίνει αυτό χρειαζόταν ένα καλά οργανωμένο, πειθαρχημένο, επαναστατικό κόμμα. Ο Μπρόνσταϊν πίστευε ότι η θέση της Ίσκρα ήταν και η σωστή.

Ο δεύτερος γάμος του

Το 1902, πλαστογραφώντας ένα διαβατήριο με το όνομα Λέων Τρότσκι (όνομα που δημιούργησε ο ίδιος και το οποίο καθιερώθηκε ως το επαναστατικό του ψευδώνυμο), δραπέτευσε από τη Σιβηρία και κατέληξε στο Λονδίνο. Εκεί συνάντησε τους Γκεόρκι Πλεχάνωφ, Βλαντιμίρ Λένιν, Τζούλιους Μαρτώφ και άλλους συντάκτες της Ίσκρα. Με το ψευδώνυμο Pero (πένα) έγινε ένας από τους κορυφαίους συντάκτες της Ίσκρα.

Οι έξι εκδότες της Ίσκρα, εκτός του Τρότσκι (ο οποίος δεν το γνώριζε καν), ήταν χωρισμένοι στην «παλιά φρουρά» του Πλεχάνωφ και στην «νέα φρουρά» του Λένιν και του Μαρτώφ. Οι υποστηρικτές του Πλεχάνωφ ήταν 40-50 χρονών και είχαν κλείσει ήδη 20 χρόνια εξορίας μαζί, ενώ η νέα φρουρά αποτελείτο από 30ρηδες που μόλις ήρθαν από τη Ρωσία. Ο Λένιν, που προσπαθούσε να εγκαθιδρύσει μια μόνιμη πλειοψηφία απέναντι στις θέσεις Πλεχάνωφ, μέσα στην Ίσκρα, περίμενε τον 23χρονο Τρότσκι να ενταχθεί στη «νέα φρουρά», γι’ αυτό το Μάρτη του 1903 έγραψε:

Προτείνω σε όλα τα μέλη της συντακτικής επιτροπής να ψηφίσουν για την εισαγωγή του Pero ως κανονικού μέλους της επιτροπής. Χρειαζόμαστε πάρα πολύ ένα έβδομο μέλος όχι μόνο για θέματα ψηφοφορίας (το έξι είναι ζυγός αριθμός) αλλά και για ενίσχυση των δυνάμεών μας. Ο Pero συνεισφέρει σε όλα τα θέματα για αρκετούς μήνες τώρα, δουλεύει με πολύ ζήλο για την Ίσκρα και κάνει και αρκετές διαλέξεις (στις οποίες είναι πολύ καλός). Στον τομέα των άρθρων και σημειώσεων της ημέρας, δεν θα είναι απλά χρήσιμος μα απολύτως απαραίτητος. Αναμφισβήτητα είναι άνθρωπος με σπάνιες ικανότητες, έχει πεποιθήσεις και ενεργητικότητα και θα πάει πολύ μπροστά.

Επειδή ο Πλεχάνωφ εναντιωνόταν όμως σε αυτή την πρόταση, ο Τρότσκι δεν έγινε κανονικό μέλος της συντακτικής επιτροπής μα από εκείνο το σημείο και μετά συμμετείχε στις συζητήσεις με συμβουλευτικό χαρακτήρα. Έτσι κέρδισε την έχθρα του Πλεχάνωφ.

Στα τέλη του 1902 ο Τρότσκι γνώρισε τη Ναταλία Σέντοβα η οποία το 1903 έγινε η δεύτερη γυναίκα του. Μ’ αυτήν απόκτησε δύο παιδιά, τον Λέων Σέντωφ και τον Σεργκέι Σέντωφ. Με την πρώτη του γυναίκα ο Τρότσκι διατήρησε μια φιλική σχέση μέχρι το 1935, όπου η Αλεξάντρα εξαφανίστηκε κατά την διάρκεια των «Μεγάλων Εκκαθαρίσεων».

Η πρώτη ρήξη με τον Λένιν

Η Ίσκρα, μετά από μια περίοδο καταπίεσης από τη μυστική αστυνομία, αλλά και ενδοκομματικής σύγχυσης που ακολούθησε το πρώτο συνέδριο, κατάφερε να συγκαλέσει το δεύτερο συνέδριο του κόμματος, στο Λονδίνο, τον Αύγουστο του 1903. Στο συνέδριο ήταν παρών και ο Τρότσκι, μαζί με τους άλλους εκδότες της Ίσκρα, όπου δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα στο να καταψηφίσουν την θέση των «οικονομιστών», όπως και έγινε.

Λίγο καιρό μετά το συνέδριο οι υποστηρικτές της θέσης της Ίσκρα απροσδόκητα χωρίστηκαν σε δύο φράξιες (ομάδες). Οι υποστηρικτές του Λένιν ονομάστηκαν Μπολσεβίκοι και υποστήριζαν την δημιουργία ενός κόμματος μικρού αλλά πολύ καλά οργανωμένου. Ενώ αντίθετα οι Μενσεβίκοι, υποστηρικτές του Μαρτώφ, υποστήριζαν τη δημιουργία ενός κόμματος μεγαλύτερου και πιο λίγο πειθαρχημένου.

Ο Τρότσκι όπως και οι περισσότεροι εκδότες της Ίσκρα τάχτηκαν υπέρ των Μενσεβίκων και του Μαρτώφ, ενώ ο Πλεχάνωφ υποστήριξε το Λένιν και τους Μπολσεβίκους. Οι δυο φράξιες βρίσκονταν σε ρευστή κατάσταση κατά το 1903-1904, αφού αρκετοί άλλαζαν άποψη και, ταυτόχρονα, και φράξια. O Πλεχάνωφ εγκατέλειψε τους Μπολσεβίκους, και ο Τρότσκι εγκατέλειψε τους Μενσεβίκους το 1904 αφού ήθελαν να συνεργαστούν με τους Φιλελεύθερους και ταυτόχρονα αρνούνταν την συνεργασία με τους Μπολσεβίκους.

Από τότε μέχρι το 1917 ο Τρότσκι αυτοαποκαλείται «μη-ενεργός σοσιαλιστής δημοκράτης». Παρεμβαίνοντας στους Μπολσεβίκους, προσπαθούσε να δημιουργήσει φράξια μέσα στο κόμμα και αυτό τον οδήγησε σε προσωπικές συγκρούσεις με τον Λένιν και άλλα στελέχη του κόμματος. Αργότερα ο Τρότσκι παραδέχτηκε ότι έκανε λάθος που διαφωνούσε με τον Λένιν για τις θέσεις του κόμματος.

Σε αυτό το χρονικό διάστημα άρχισε να αναπτύσσει τη θεωρία του της Διαρκούς Επανάστασης, η οποία τον οδήγησε σε στενή συνεργασία με τον Αλεξάντερ Πάρβους (1904-1907).

Ο τρότσκι μετά την ματωμένη κυριακή του 1905

Μετά από τα γεγονότα της«Ματωμένης Κυριακής» (1905), ο Τρότσκι γύρισε μυστικά πίσω στη Ρωσία. Στην αρχή έγραφε προκηρύξεις σε ένα υπόγειο τυπογραφείο στο Κίεβο, αλλά σύντομα μετακινήθηκε στην πρωτεύουσα, την Αγία Πετρούπολη. Εκεί εργαζόταν και με τους Μπολσεβίκους και με τους Μενσεβίκους και κατάφερε να επηρεάσει τους Μενσεβίκους να πάρουν πιο ριζοσπαστικές κατευθύνσεις.

Τον Μάιο όμως προδόθηκαν οι Μενσεβίκοι από ένα μυστικό πράκτορα και ο Τρότσκι αναγκάστηκε να πάει στη γειτονική Φινλανδία. Εκεί, μαζί με τον Αλεξάντερ Πάρβους, προσπάθησαν να διατυπώσουν τη θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης. Τον Οκτώβρη, μια γενική απεργία σε όλη τη Ρωσία έκανε εφικτή την επιστροφή τους στην Πετρούπολη.

Μόλις επέστρεψαν, ανέλαβαν τη Ρωσική Εφημερίδα και αύξησαν την κυκλοφορία της σε 500.000 φύλλα. Ο Τρότσκι ήταν επίσης συνιδρυτής του Nachalo (το Ξεκίνημα) που στη συνέχεια ήταν πολύ επιτυχημένο.

Οι Μενσεβίκοι όμως δημιούργησαν μια εκλεγμένη πολυκομματική επαναστατική επιτροπή. Αυτό ήταν το πρώτο σοβιέτ. Με την επιστροφή του Τρότσκι στην Πετρούπολη, το σοβιέτ (επιτροπή) λειτουργούσε κανονικά με τον Κρυστάλιωφ-Νόσαρ να ηγείται και να είναι και πολύ δημοφιλής. Παρόλα μάλιστα  την αρχική εναντίωση των Μπολσεβίκων, ο Τρότσκι μπήκε αμέσως στο σοβιέτ με το όνομα Γιανόφσκι (από το χωριό του, Γιάνοφκα) και εκλέχθηκε αντιπρόεδρος. Εκεί έκανε πολύ σημαντική δουλειά και μάλιστα μετά τη σύλληψη του Κρυστάλιωφ, εκλέχτηκε πρόεδρος.

Στις 2 Δεκεμβρίου το σοβιέτ έστειλε προκήρυξη που απευθυνόταν στην Τσαρική κυβέρνηση και τους υποστηρικτές της, και μεταξύ άλλων ανέφερε:

Η απολυταρχία ποτέ δεν υποστηρίχτηκε από τον λαό και ποτέ δεν της δόθηκε κανένα δικαίωμα να κυβερνά. Γι’ αυτό αποφασίσαμε να μην επιτρέψουμε την εξόφληση των δανείων που έγιναν από την Τσαρική κυβέρνηση, όταν ανοιχτά ενεπλάκη σε πόλεμο με όλο το λαό.

Την επόμενη μέρα, 3 Δεκεμβρίου το σοβιέτ περικυκλώθηκε από στρατιώτες πιστούς στον Τσάρο και οι εκπρόσωποι του σοβιέτ συνελήφθησαν. Ο Τρότσκι και άλλοι σοβιετικοί ηγέτες οδηγήθηκαν σε δίκη και κατηγορήθηκαν ότι υποστήριζαν ένοπλη επανάσταση. Στην δίκη ο Τρότσκι έκανε μια από τις καλύτερες του ομιλίες και επιβεβαίωσε τη φήμη που είχε ως πολύ καλός ρήτορας. Καταδικάστηκε και πάλι σε εξορία.

Η εξορία,που έγινε μετανάστευση

Τον Ιανουάριο του 1907 στο δρόμο προς τη Σιβηρία ο Τρότσκι κατάφερε να δραπετεύσει και να επιστρέψει στο Λονδίνο όπου γινόταν το 5ο συνέδριο του Ρωσικού Σοσιαλιστικού Δημοκρατικού Κόμματος των Εργαζομένων (ΡΣΔΚΕ). Στη συνέχεια, τον Οκτώβρη, μετακινήθηκε στη Βιέννη, όπου και εκεί παρενέβαινε στο Αυστριακό Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα, καθώς και στο Γερμανικό, για τα επόμενα 7 χρόνια.

Ήταν στη Βιέννη που ο Τρότσκι γνώρισε τον Αδόλφο Αμπράμοβιτς Γιόφφε (Adolph Joffe), ο οποίος έγινε πολύ καλός του φίλος για τα επόμενα 20 χρόνια. Ο Γιόφφε ήταν μάλιστα αυτός που εισήγαγε τον Τρότσκι στην ψυχανάλυση και  τον Οκτώβρη του 1908 τύπωσαν για πρώτη φορά την δεκαπενθήμερη εφημερίδα «Pravda» (Αλήθεια), η οποία ήταν γραμμένη στα Ρωσικά και απευθυνόταν στους Ρώσους εργάτες. Οι πρωτεργάτες της Πράβδα ήταν Γιόφφε, ο Τρότσκι, ο Matvey Skobelev, και ο Victor Kopp.

Αντίτυπα της εφημερίδας μεταφέρθηκαν λαθραία στη Ρωσία, όπου έγινε αρκετά δημοφιλής και ένας από τους πιο βασικούς λόγους ήταν ότι δεν ασχολούνταν με τις φράξιες που είχαν δημιουργηθεί μέσα στο κόμμα. Όταν μάλιστα στο Παρίσι, τον Γενάρη του 1910, κομμάτια από τους Μενσεβίκους και τους Μπολσεβίκους προσπάθησαν να επιτύχουν την επανένωση των δύο φραξιών μέσα στο ΡΣΔΚΕ, η Pravda ανακηρύχθηκε σε επίσημο όργανο του κόμματος και άρχισε να χρηματοδοτείται από αυτό.

Ο γαμπρός του Τρότσκι, Λεβ Καμένεφ, μπήκε από τους Μπολσεβίκους στην εκδοτική επιτροπή της εφημερίδας. Όταν όμως οι προσπάθειες αυτές δεν απέδωσαν καρπούς, ο Καμένεφ αποχώρησε από εκδότης σε κλίμα αμοιβαίων αλληλοκατηγοριών. Ο Τρότσκι όμως συνέχισε να τυπώνει την εφημερίδα για ακόμα 2 χρόνια, έως ότου έκλεισε οριστικά τον Απρίλη του 1912. Όταν, στις 22 Απριλίου στην Πετρούπολη, οι Μπολσεβίκοι δημιούργησαν εφημερίδα απευθυνόμενη στο νέο εργάτη, ονόμασαν και αυτή την εφημερίδα Pravda.

Η δεύτερη Πράβδα δεν βοήθησε και πολύ στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και γι’ αυτό ο Τρότσκι, σκεπτόμενος το σφετερισμό του ονόματος της παλιάς τους εφημερίδας, έγραψε ένα γράμμα προς τον Μενσεβίκο ηγέτη Νικολάι Κχάιτζε, αποδοκιμάζοντας τον Λένιν και τους Μπολσεβίκους. Κάτι που το 1924, οι εχθροί του Τρότσκι χρησιμοποίησαν ως αποδεικτικό στοιχείο ότι ο Τρότσκι ήταν εχθρός του Λένιν.

Αυτή ήταν η περίοδος της ισχυρής έντασης μέσα στο κόμμα και οδήγησε τον Τρότσκι και τους Μενσεβίκους, Μπολσεβίκους σε έντονες διαμάχες. Ήταν η δεύτερη φορά που διαφωνούσε ο Τρότσκι με τον Λένιν. Η πιο σημαντική μάλιστα διαφωνία που είχε ο Τρότσκι και οι Μενσεβίκοι απέναντι στον Λένιν ήταν το θέμα των ένοπλων ληστειών διάφορων τράπεζων και εταιριών, τις οποίες έκαναν οι Μπολσεβίκοι προς όφελος του κόμματος.

Παρόλο που αυτό απαγορεύτηκε στο 5ο συνέδριο, οι Μπολσεβίκοι δεν σταμάτησαν τη δράση τους. Το Γενάρη του 1912 η πλειοψηφία της φράξιας των Μπολσεβίκων, οδηγούμενη από τον Λένιν και μερικούς Μενσεβίκους, διοργάνωσε συνέδριο στην Πράγα και διέγραψε τους αντιπάλους της από το κόμμα. Απαντώντας σ’ αυτό ο Τρότσκι διοργάνωσε ένα «συνασπιστικό συνέδριο» για όλες τις φράξιες του ΡΣΔΚΕ στη Βιέννη, τον Αύγουστο του 1912. Η προσπάθεια του κατέληξε σε αποτυχία.

Ταυτόχρονα όμως στη Βιέννη ο Τρότσκι συνέχιζε να γράφει άρθρα σε ριζοσπαστικές ουκρανικές και ρωσικές εφημερίδες όπως την Kievskaya Mysl χρησιμοποιώντας πολλά ψευδώνυμα, αλλά κυρίως το Antid Oto. Τον Σεπτέμβρη του 1912 μάλιστα στάλθηκε από την Kievskaya Mysl στα Βαλκάνια, ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας, για τους Βαλκανικούς πολέμους.

Εκεί έγινε καλός φίλος με τον Christian Rakovsky, αργότερα ηγετικό πολιτικό στέλεχος της Σοβιετικής Ρωσίας, αλλά και σύμμαχο του Τρότσκι στο Σοβιετικό Κομμουνιστικό κόμμα. Τον Αύγουστο του 1914, στα πρόθυρα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τρότσκι αναγκάζεται να φύγει από τη Βιέννη και να κατευθυνθεί προς την ουδέτερη Ελβετία γιατί οι Αυστροούγγροι κήρυξαν πόλεμο στη Ρωσική αυτοκρατορία και αν έμενε εκεί κινδύνευε να συλληφθεί.

Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος και η επανάσταση του 1917

To ξέσπασμα του 1ου ΠΠ έφερε μια ξαφνική ευθυγράμμιση στις θέσεις μέσα στο ΡΣΔΚΕ καθώς και σε άλλα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά δημοκρατικά κόμματα, όσον αφορά τον πόλεμο, την επανάσταση, τον πασιφισμό και το διεθνισμό. Στο ΡΣΔΚΕ, ο Λένιν, ο Τρότσκι και ο Μαρτώφ υποστήριζαν αρκετές διεθνιστικές αντιπολεμικές θέσεις, ενώ ο Πλεχάνωφ και άλλοι Σοσιαλδημοκράτες (Μενσεβίκοι καθώς και Μπολσεβίκοι) υποστήριζαν τη Ρωσική κυβέρνηση, ως ένα βαθμό.

Ο Τρότσκι βρισκόμενος στην Ελβετία παρενέβαινε στο Ελβετικό Σοσιαλιστικό Κόμμα παρακινώντας το να δεχτεί τη διεθνιστική τάση και ταυτόχρονα έγραψε ένα αντιπολεμικό βιβλίο, «Ο πόλεμος και η Διεθνής». Ουσιαστικά στο βιβλίο αυτό διατύπωσε την ένστασή του στις προπολεμικές θέσεις των ευρωπαϊκών σοσιαλιστικών κομμάτων, και κυρίως του Γερμανικού. Στη συνέχεια, σαν πολεμικός ανταποκριτής της Kievskaya Mysl, μετακινήθηκε στη Γαλλία, τον Νοέμβρη του 1914.

Το Γενάρη του 1915 άρχισε να τυπώνει στο Παρίσι (στην αρχή μαζί με τον Μαρτώφ, που στη συνέχεια αποχώρησε όταν η εφημερίδα κινήθηκε προς τα αριστερά) τη σοσιαλιστική διεθνιστική εφημερίδα Nashe Slovo (Ο κόσμος μας). Εκεί υιοθέτησε το τσιτάτο «Ειρήνη χωρίς αποζημιώσεις ή κατακτήσεις, ειρήνη χωρίς κατακτητές ή κατακτημένους» που δεν πήγαινε όσο μακριά πήγαινε ο Λένιν που επιθυμούσε την ήττα της Ρωσίας στον πόλεμο και την οριστική απόσχιση από τη 2η Διεθνή.

Ο Τρότσκι όμως συμμετείχε στο αντιπολεμικό συνέδριο του Zimmerwald, που διοργάνωσαν σοσιαλιστές το Σεπτέμβρη του 1915, και πρότεινε μια μέση λύση ανάμεσα σ’ αυτούς που όπως ο Μαρτώφ ήθελαν να μείνουν στην 2η Διεθνή και δεν δέχονταν κουβέντα γι’ αυτό, αλλά και σ’ αυτούς, όπως ο Λένιν, που ήθελαν να διασπαστούν από τη 2η και να δημιουργήσουν μια 3η Διεθνή. Στο συνέδριο τελικά αποφασίστηκε η μέση λύση που πρότεινε ο Τρότσκι.

Ο Λένιν, αν και στην αρχή ήταν αντίθετος με αυτή την πρόταση, στην συνέχεια την ψήφισε για να αποφευχθεί η διάσπαση των «αντιπολεμικών» σοσιαλιστών. Το Σεπτέμβριο του 1916 ο Τρότσκι απελάθηκε από την Γαλλία στην Ισπανία, εξαιτίας τον αντιπολεμικών του δραστηριοτήτων. Ούτε οι ισπανικές αρχές όμως τον δέχτηκαν και τον απέλασαν και αυτές με την σειρά τους στις ΗΠΑ, στις 25 Δεκεμβρίου του 1916. Καταφθάνοντας στη Νέα Υόρκη τις 13 του Γενάρη του 1917 άρχισε να γράφει άρθρα στην τοπική ρωσόφωνη σοσιαλιστική εφημερίδα Novy Mir και να δίνει ομιλίες σε Ρώσους μετανάστες.

Όταν ξέσπασε η επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917 ο Τρότσκυ ζόυσε στην Νέα Υόρκη, όπου την εγκατέλειψε στις 27 Μαρτίου, αλλά τελικά έφτασε στη Ρωσία στις 4 Μαΐου 1917, επειδή το καράβι στο οποίο ήταν επιβάτης ανασχέθηκε από Βρετανούς και έμεινε στη Νέα Σκωτία μέχρι τις 29 Απριλίου. Όταν επέστρεψε στη Ρωσία κατανόησε ότι συμφωνούσε ουσιαστικά με τους Μπολσεβίκους.

Η Διακυβέρνηση του Λένιν και ο ρόλος του Τρότσκι

Με τους Μπολσεβίκους στην εξουσία και τον Βλαντιμίρ Λένιν πρόεδρο, ο Λέων Τρότσκι υπηρέτησε ως κομισάριος (υπουργός) Εξωτερικών, με πρώτο στόχο την ειρήνη με τους Γερμανούς. Οι διαπραγματεύσεις του Μπρεστ-Λιτόφσκ ξεκίνησαν πράγματι τον Ιανουάριο του 1918, με την ειρηνευτική προσπάθεια να είναι πρωταρχικής σημασίας για τους Μπολσεβίκους ώστε να αφιερωθούν ολοκληρωτικά στην οικοδόμηση της κομμουνιστικής Ρωσίας.

Ο Τρότσκι, που αρνούνταν τις παράλογες εδαφικές αξιώσεις των Γερμανών και περίμενε την ήττα τους από τις δυνάμεις της Αντάντ, διαφωνούσε με το κατεπείγον του Λένιν και παραιτήθηκε από τη θέση του. Ήταν η τρίτη διαφωνία του με τον Λένιν. Η ιδιαίτερα  όμως ταπεινωτική για τη Ρωσία Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ υπογράφτηκε τελικά τον Μάρτιο του 1918, όταν οι Μπολσεβίκοι κατάλαβαν ότι ο άτακτος Κόκκινος Στρατός δεν θα μπορούσε να αντιπαρατεθεί στο πεδίο της μάχης με την καλοκουρδισμένη πολεμική μηχανή των Γερμανών.

Βλέποντας τις αδυναμίες του ρωσικού στρατού, ο Λένιν παραγγέλνει την εσπευσμένη αναδιοργάνωση του στρατεύματος και διορίζει επικεφαλής τον καλύτερό του σύμβουλο, τον Λέων Τρότσκι, ο οποίος υπηρετεί πλέον ως κομισάριος Στρατιωτικών και Ναυτικών Υποθέσεων. Η πρώτη αποστολή του Κόκκινου Στρατού ήταν η εξουδετέρωση του Λευκού Στρατού, που αντιτασσόταν στην εξουσία των Μπολσεβίκων, με τις εχθροπραξίες να εγκαινιάζουν τον Ρωσικό Εμφύλιο, για τα επόμενα δύο χρόνια. Ο Τρότσκι θα αποδεικνυόταν δαιμόνια στρατιωτική προσωπικότητα, καθώς αναδιοργάνωσε άρδην τη σύσταση του στρατού του και οδήγησε τις κόκκινες δυνάμεις των 3 εκατομμυρίων αντρών σε νίκη!

Για τον ίδιο βέβαια οι πολεμικές συγκρούσεις είχαν βαρύτατο κόστος, όχι μόνο γιατί αντιτασσόταν σθεναρά στον πόλεμο αλλά και γιατί έπρεπε να βρίσκεται συνέχεια στο μέτωπο, με τις ανάγκες να τον αναγκάζουν να πηγαίνει πολλές φορές σε 16 διαφορετικά πολεμικά μέτωπα!

Στα τέλη του 1920, οι Μπολσεβίκοι με τον Κόκκινο Στράτο βγήκαν από τον εμφύλιο νικητές. Μετά την άνευ όρων μάλιστα παράδοση του Λευκού Στρατού, ο Τρότσκι εκλέχτηκε μέλος της κεντρικής επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος, όντας πλέον αναντίρρητα το Νο 2 της Σοβιετικής Ένωσης, πίσω από τον Λένιν. Η Σοβιετική κυβέρνηση, περνώντας από το πολεμικό κλίμα στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, είδε τον Τρότσκι να υπερασπίζεται τα εργατικά σωματεία, πιστεύοντας ότι οι εργάτες δεν είχαν να φοβηθούν τίποτα από τη νέα ηγεσία.

Ο Λένιν θα κατηγορήσει ωστόσο τον Τρότσκι για προδοσία στα ιδεώδη του προλεταριάτου και σύντομα θα εγκαθιδρυθεί ένα βαθύ ρήγμα ανάμεσα στους δύο άντρες. Σε αυτό το ρήγμα επωφελήθηκε ο Ιωσήφ Στάλιν, όπου κέρδισε την εύνοια  του Λένιν. Τον Μάρτιο του 1921, ο Λένιν αντικαθιστά στα υψηλά κλιμάκια της κομμουνιστικής διακυβέρνησης όλους τους υποστηρικτές του Τρότσκι, με τον ίδιο να τίθεται σχεδόν στο περιθώριο της ηγεσίας.

Μέχρι το 1922, η κακή κατάσταση της υγείας του Λένιν έδωσε τροφή σε σενάρια διαδοχής, με τον Τρότσκι να φαντάζει ως η ιδανική επιλογή, εξαιτίας τόσο της εκπληκτικής επίδοσής του ως στρατιωτικού ηγέτη όσο και της λαοφιλίας που απολάμβανε στη ρωσική κοινωνία. Η κλίκα του Στάλιν ωστόσο μέσα στο Πολίτμπιρο (τη διοικούσα επιτροπή του Κομμουνιστικού κόμματος) και οι έριδες που είχε δημιουργήσει ο Τρότσκι με τα μέλη του γραφείου θα τον απομόνωναν, με τον Λένιν να διαβλέπει έστω και όψιμα την ολοένα και αυξανόμενη επιρροή του Στάλιν και να κάνει ό,τι μπορεί για να την περιορίσει.

Από το 1922 εώς το 1924, ο Λένιν υποστηρίζει τον Τρότσκι σε πολλές περιπτώσεις, το τρίτο όμως εγκεφαλικό του ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης θα τον σιωπούσε, αφήνοντας τον Στάλιν ανενόχλητο να υφαρπάξει κάθε εξουσία του Τρότσκι. Κι όταν ο Λένιν πέθανε στις 21 Ιανουαρίου 1924, τίποτα δεν μπορούσε πια να σταματήσει τον Στάλιν. Από το 1925 μέχρι το 1928, ο Τρότσκι έχανε συνεχώς εξουσία και επιρροή μέσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα, που φιλοξενούσε πλέον στις τάξεις του μόνο οπαδούς του Στάλιν, με τους υποστηρικτές του τελευταίου να υπονομεύουν τον ρόλο του Τρότσκι στην Οκτωβριανή Επανάσταση και να κηλιδώνουν το άψογο στρατιωτικό του μητρώο.

Τον Οκτώβριο του 1927, ο Τρότσκι εκδιώχθηκε τελικά από την κεντρική επιτροπή και εξορίστηκε τον επόμενο Ιανουάριο στο απομονωμένο Άλμα-Άτα του σημερινού Καζακστάν. Αυτό δεν ήταν φυσικά αρκετό για τον Στάλιν, ο οποίος τον Φεβρουάριο του 1929 εκδίωξε τον Τρότσκι οριστικά από την επικράτεια της Σοβιετικής Ένωσης, με τον πάλαι ποτέ ηγέτη των Μπολσεβίκων να περνά τα επόμενα 7 χρόνια σε Τουρκία, Γαλλία και Νορβηγία, πριν φτάσει τελικά στο Μεξικό.

Όταν εκδιώχθηκε εντελώς από την χώρα, έγινε δεκτός από την τουρκική κυβέρνηση, η οποία τον εγκατέστησε στο νησί της Πριγκήπου. Εκεί ο Τρότσκι ασχολήθηκε εντατικά με τη συγγραφή, ολοκληρώνοντας τα βιβλία με την αυτοβιογραφία του και την εξιστόρηση της Ρωσικής Επανάστασης. Το 1933 όμως εξασφάλισε άδεια διαμονής στη Γαλλία. Με την επικράτηση όμως του Χίτλερ στη Γερμανία, ο Τρότσκι εγκατέλειψε την ιδέα της αναμόρφωσης της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Κομιντέρν) και έκανε έκκληση για τη συγκρότηση της Δ’ Κομμουνιστικής Διεθνούς, η οποία θα αποτελούνταν από επαναστατικά κόμματα που θα ίδρυαν οι οπαδοί του.

Τελικά η Δ’ Διεθνής απέτυχε να γίνει κάτι περισσότερο από μια σκιώδη οργάνωση, αν και το 1938, στη Γαλλία, συγκλήθηκε ένα μικρό ιδρυτικό συνέδριο. Το 1935, ο Τρότσκι υποχρεώθηκε να εγκατασταθεί στη Νορβηγία. Το 1936, κάτω από τη Σοβιετική πίεση, αναγκάστηκε να φύγει και πάλι, αυτή τη φορά στο Coyoacán του Μεξικού. Στις μεγάλες δίκες της Μόσχας το 1936-1938, όπου δικάστηκαν για προδοσία σημαντικά στελέχη της Ρωσικής Επανάστασης, ο Τρότσκι καταδικάστηκε (ερήμην) ως ο κύριος συνωμότης, κατηγορία που αποδείχτηκε αργότερα ψευδής.

Οι υπόλοιποι «συνωμότες», όλοι τους προβεβλημένα μέλη της παλιάς φρουράς των Μπολσεβίκων, εκτελέστηκαν και ο Στάλιν ανέλαβε προσωπικά τον αγώνα για τη δολοφονία του Τρότσκι. Ο Τρότσκι έγινε στόχος μετά την ανάληψη ευθύνης από τον ίδιο τον Στάλιν δύο αποπειρών δολοφονίας από πράκτορες του Στάλιν. Η πρώτη έγινε με πολυβολισμό του σπιτιού του και ήταν ανεπιτυχής. Η δεύτερη όμως απόπειρα, στις 20 Αυγούστου του 1940, έγινε με ορειβατική αξίνα (piolet) και ήταν επιτυχής.

Δράστης ήταν ο Ραμόν Μερκάντερ, Ισπανός κομμουνιστής ο οποίος είχε καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του οικιακού προσωπικού του Τρότσκι. Η Σοβιετική Ένωση αρνήθηκε οποιαδήποτε ευθύνη για τη δολοφονία και ο δράστης καταδικάστηκε σε 20ετή κάθειρξη αν και ο ίδιος ο Στάλιν όμως είχε αναλάβει την ευθύνη της δολοφονίας άρα ήταν και ο ηθικός αυτουργός.

Ο τρότσκι και η κληρονομιά του

Στην Πόλη του Μεξικού ο Τρότκι έμενε στο περίφημο Γαλάζιο Σπίτι της ζωγράφου Φρίντα Κάλο, με την οποία διατήρησε και σύντομο ερωτικό ειδύλλιο. Όταν ωστόσο τσακώθηκε με τον σύζυγο της ζωγράφου, τον περίφημο μεξικανό ζωγράφο Ντιέγκο Ριβέρα, αναγκάστηκε να μετακομίσει μερικά τετράγωνα παρακάτω. Στο Μεξικό συνέγραψε τα τελευταία του βιβλία, θέτοντας στο στόχαστρο της πένας του τον σταλινισμό, ισχυριζόμενος ότι κάτω από την εξουσία του Στάλιν η κομμουνιστική Ρωσία είχε μετατραπεί σε ένα «εκφυλισμένο εργατικό κράτος» που κυβερνιόταν από μια απολυταρχική γραφειοκρατία, η οποία θα έπρεπε να ανατραπεί μέσω μιας πολιτικής επανάστασης που θα εγκαθίδρυε μια πραγματική δημοκρατία του προλεταριάτου.

Στις αρχές του 1940, η υγεία του Τρότσκι έφθινε τάχιστα, με τον ίδιο να συντάσσει την πολιτική του διαθήκη τον Φεβρουάριο και να είναι ήδη έτοιμος για το μοιραίο. Στις 20 Αυγούστου 1940 ο θάνατος θα τον επισκεπτόταν πράγματι, αν και όχι με τον τρόπο που υπολόγιζε ο Τρότσκι. Την ώρα που καθόταν στο γραφείο της οικίας του, ο Ραμόν Μερκάντερ, κρυφός πράκτορας της Σοβιετικής μυστικής αστυνομίας, επιτέθηκε στον Τρότσκι με μια αξίνα, τραυματίζοντάς τον στο κεφάλι. Ήταν η δεύτερη και αυτή τη φορά επιτυχημένη απόπειρα κατά του πρώην σοβιετικού ηγέτη, αφού λίγο νωρίτερα (24 Μαΐου) ένοπλοι εντεταλμένοι του Στάλιν τον είχαν πυροβολήσει έξω από το σπίτι του ανεπιτυχώς.

Για δεκαετίες ολόκληρες, ο Λέων Τρότσκι ήταν απαξιωμένος στη Σοβιετική Ένωση, με τις μηχανορραφίες του Στάλιν να έχουν υπονομεύσει τα κατορθώματά του και να έχουν αλλάξει την ίδια την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος!

Μια δεκαετία ωστόσο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το 2001, η φήμη του Τρότσκι αποκαταστάθηκε επισήμως από τη ρωσική κυβέρνηση.  Η κληρονομιά του Τρότσκι ως διανοητή της κόκκινης επανάστασης ανήλθε προοδευτικά στη θέση που της άξιζε. Ο ίδιος ήταν ο ακούραστος εργάτης του αγώνα, ο δεινός ρήτορας και ο συνεπής θεωρητικός, που έκανε πράξη τα λεγόμενά του. Όταν του δόθηκε η ευκαιρία μάλιστα να κυβερνήσει παραιτήθηκε αμέσως από κάθε θέση εξουσίας όταν κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις του.

Δεν είναι λίγοι οι ιστορικοί που εκτιμούν ότι η τύχη της Οκτωβριανής Επανάστασης θα ήταν τελείως διαφορετική αν ο Τρότσκι δεν είχε υποταχθεί στον Λένιν ή αν, αντιθέτως, τον διαδεχόταν αυτός στο τιμόνι της Σοβιετικής Ένωσης…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: