ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Επιτυχής βιβλιοπαρουσίαση στην Ικαρία: «Από όσα η μνήμη κράτησε»

Γράφει ο Νάσος Μπράτσος στο προσωπικό του blog

Mαζική συμμετοχή, αλλά και ταυτόχρονη τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων ασφαλείας, χαρακτήρισαν την εκδήλωση βιβλιοπαρουσίασης του βιβλίου του Γεράσιμου Μαυρογεώργη «Από όσα η μνήμη κράτησε», που έγινε την Πέμπτη 13 Αυγούστου στο παραδοσιακό καφενείο του «Αυγά» στον Εύδηλο Ικαρίας.

Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο των καλοκαιρινών εκδηλωσεων των Ικαριακων Δρώμενων – Φεστιβάλ Ικαρίας.

Κυριακή Μαυρογεώργη, Θοδωρής Μαυρογεώργης, Γεράσιμος Μαυρογεώργης, Νάσος Μπράτσος, Γιάννης Μαυρογεώργης, Βασίλης Καρναβάς

Το βιβλίο προλόγισαν οι: Νάσος Μπράτσος δημοσιογράφος και Γιάννης Μαυρογεώργης προϊστάμενος ταχυδρομείου Ευδήλου. Ακολούθως μίλησε ο συγγραφέας. Χαιρετισμό έκανε ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Ικαρίας Σωτήρης Πολίτης, ενώ μίλησαν τα παιδιά του συγγραφέα Θοδωρής και Κυριακή Μαυρογεώργη (που έκανε και το εξώφυλλο του βιβλίου) και τα εγγόνια του 95χρονου συγγραφέα Γιάννης και Νικολέτα. Παρέμβαση έκανε από τις εκδόσεις «Νότιος Άνεμος», ο Βασίλης Καρναβάς.

Παραθέτουμε την εισήγηση που έκανε στο άνοιγμα της εκδήλωσης ο Νάσος Μπράτσος.

Καλησπέρα σας

και αρχικά να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας, αλλά και να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον εκδοτικό οίκο και το Γεράσιμο Μαυρογεώργη για την τιμητική πρόσκληση να έχω συμμετοχή στο πάνελ της εκδήλωσης.

Να ξεκινήσω λέγοντας, πως πριν μάθω για την ύπαρξη του βιβλίου του Γεράσιμου, όταν μελετώντας την ιστορία για τη δεκαετία του ’30 για άλλα σημεία της χώρας, μου γεννήθηκε η απορία για το ποια ήταν η εικόνα των κοινωνικών φορέων στην Ικαρία τη δεκαετία του 1930;

Τονίζω των “κοινωνικών” γιατί το πολιτικό τοπίο το ξέρουμε και έχει καταγραφεί από το Χρήστο Μακκά στο βιβλίο του “η ιστορία της κομμουνιστικής οργάνωσης Ικαρίας”, όπου γίνεται αναφορά και στο μετωπικό σχήμα της “Εργατικής Βοήθειας”.

Το ερώτημα μου γεννήθηκε διαβάζοντας για τις κινητοποιήσεις του 1934 με αφορμή τον τραυματισμό του Γιάννη Σαλλά από χωροφύλακα όταν επιχείρησε να διαφύγει επειδή χρωστούσε στην εφορία.

Για πολλά χρόνια ήξερα ότι υπήρχε ο γυναικείος σύλλογος “Η Εργάνη Αθηνά” με ίδρυση το 1922 και συνεχή λειτουργία έως και τις μέρες μας και δύο αθλητικοί σύλλογοι το 1930 ο Πανικαριακός στον Εύδηλο και το 1933 ο Διαγόρας στις Ράχες. Δεν είχε τύχει να διαβάσω για τη δράση άλλων συλλόγων.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Γεράσιμου απαντήθηκαν όλα μου τα ερωτήματα και μάλιστα από έναν άνθρωπο που δεν έκανε μία έμμεση καταγραφή αλλά τα έζησε ο ίδιος, συμμετείχε και αυτός και μέλη του στενού οικογενειακού του πυρήνα.

Αυτό κάνει το ιστορικό υλικό εξαιρετικά σημαντικό γιατί είναι πρωτόλειο, είναι η πηγή με το καθαρό γάργαρο νερό. Στα χρόνια της κατοχής μένει στο νησί, όταν χιλιάδες συμπατριώτες μας παίρνουν το δρόμο της προσφυγιάς προς την Τουρκία, τη Συρία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική και εντάσσεται στις αντιστασιακές δραστηριότητες.

Είναι πολύτιμο υλικό, γιατί υπήρξαν αλλεπάλληλες καταστροφές αρχειακού υλικού από τη δικτατορία του Μεταξά, από τις συνέπειες της γερμανικής και ιταλικής κατοχής, από τη μετεμφυλιακή μισαλλοδοξία, από τη δικτατορία του 1967-1974, αλλά και από την άγνοια ανθρώπων είτε εργαζομένων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, είτε ήταν μέλη συλλόγων που από άγνοια και αμάθεια θεώρησαν παλιά έγγραφα σαν “μουχλιασμένα παλιόχαρτα” και πέταξαν μέρος αυτών μέχρι να τους αντιληφθούν άλλοι και να διασώσουν ό,τι μπόρεσαν.

Ο Γεράσιμος στο ξεκίνημα του βιβλίου, καταγράφει την ίδρυση της Εργάνης Αθηνάς και έχει διπλή σημασία ότι ιδρύθηκε το 1922 το Μάρτη πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Διπλή σημασία γιατί με μία δεκαετία πολέμων (Α’ Παγόσμιος, Βαλκανικοί, εκστρατεία της Κριμαίας και Μικρασιατικό μέτωπο) οι άνδρες έλλειπαν, η οικονομική ένδεια λόγω του πολέμου μεγάλωνε και οι γυναίκες έμεναν πίσω σαν στήριγμα της οικογένειας. Και όμως κάτω από τέτοιες συνθήκες καταφέρουν και φτιάχνουν σύλλογο που λειτουργεί αδιάλειπτα μέχρι τις μέρες μας. Και τον φτιάχνουν πριν έρθουν στην “Παλαιά Ελλάδα” οι Μικρασιάτες πρόσφυγες που είχαν ιδιαίτερη εμπειρία και δράση σε Πολιτιστικούς συλλόγους, που τη μετέφεραν στις νέες εστίες τους. Οι γυναίκες της Ικαρίας δεν χρειάστηκαν “εξωτερικές ενισχύσεις” αλλά αποδείχτηκαν αυτόφωτες.

Σε ένα νησί αλίμενο όπου ζούσαν οι φτωχότεροι των φτωχών, όπου δεν ήταν εύκολη η επίσκεψη συλλόγων και φορέων για πολιτιστικές και αθλητικές δράσεις, όπως συνέβαινε για παράδειγμα στη γειτονική Σάμο ή στη Σύρο, βοηθώντας τις τοπικές κοινωνίες να έχουν προσλαμβάνουσες παραστάσεις.

Ενδιαφέρουσα είναι η κοινωνική στήριξη της Εργάνης σε οικογένειες και πρόσωπα που αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω της ένδειας και μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα έχει – για να σας δώσω και “δουλειά για το σπίτι”, αν στη λίστα όσων στηρίχτηκαν υπήρχαν οικογένειες που οι άνδρες είχαν υποστεί διώξεις είτε με το ιδιώνυμο του Βενιζέλου, είτε με τις επιθέσεις του Τσαλδάρη όταν απέτυχε το βενιζελικό κίνημα του ’35 και βρήκε την ευκαιρία νοιώθοντας παντοδύναμος να εκκαθαρίσει κάθε μορφή αντιπολίτευσης σε αυτόν, είτε στην περίοδο της Μεταξικής δικτατορίας που ακολούθησε. Πάρτε λοιπόν το βιβλίο του Γεράσιμου, αλλά ψάξτε και τα μπαούλα σας με τα κιτρινισμένα χαρτιά και τις φωτογραφίες των παππούδων σας.

Μαθαίνουμε για την ύπαρξη του σωματείου εργατών στην κατασκευή του λιμανιού στον Εύδηλο, όπου εργάζεται το 1932 ο τότε 21 ετών αδερφός του Γεράσιμου, ο Νίκος και μάλιστα αναφέρεται ότι πήγαν μαζικά να εργαστούν οι νέοι της εποχής, δείγμα της αγοράς εργασίας και της τοπικής οικονομίας που βασίζονταν σε συμπληρωματικές εργασίες κτηνοτροφίας και γεωργίας, αλλά και στην εποχιακή καρβουνοποΐα και όχι σε σταθερές εργασιακές σχέσεις εξαρτημένης εργασίας με μισθό.

Το ίδιο σωματείο αναφέρεται μαζί με άλλο ένα σωματείο εργαζομένων στην οδοποιία της εποχής σε ένα άλλο βιβλίο ικαριακής ιστορίας το “Απολυέσαι εν πλω”, που συμβάλλει και αυτό στη χαρτογράφηση του κοινωνικού τοπίου και της δράσης μαζικών φορέων στην Ικαρία.

Μαθαίνουμε για νεολαιίστικες κινητοποιήσεις του 1934 τις οποίες στήριζε η ΟΚΝΕ. Ο συγγραφέας αναφέρει προσυγκέντρωση των νέων στον Κάμπο με σκοπό να μπουν με διαδήλωση στον Εύδηλο και τους χωροφύλακες να στήνουν μπλόκο στο Φύτεμα και να μπαίνουν στη μέση οι ψυχραιμότεροι για να αποφευχθούν τα χειρότερα.

Το ρόλο των γυναικών τον ξαναπαρουσιάζει ο Γεράσιμος στις κινητοποιήσεις της κατοχής, όπου η άρνηση των κατοίκων της κοινότητας Φραντάτου να υλοτομήσουν το δάσος του Ράντη (επ’ αμοιβή) για λογαριασμό των Ιταλών, οδήγησε τους τελευταίους να τους τιμωρήσουν με διακοπή της επισιτιστικής βοήθειας ενός αθλίου προϊόντος που προσομοίαζε με αλεύρι.

Το ΕΑΜ οργανώνει τρεις γυναικείες κινητοποιήσεις στις Ράχες, τον Εύδηλο και τον Άγιο Κήρυκο που πέτυχαν την ακύρωση της ιταλικής τιμωρίας. Στην κινητοποίηση του Ευδήλου συμμετέχει η μητέρα του Γεράσιμου, ενώ στον Άγιο Κήρυκο, ο μαθητής τότε Γεράσιμος είναι αυτόπτης μάρτυρας της αιφνιδιαστικής συγκέντρωσης των γυναικών που παραταγμένες σαν σε παρέλαση, με επικεφαλής την Αθηνά Αμάξη, μπαίνουν από ένα στενό στην κεντρική πλατεία.

Επιβάλλεται να σημειώσουμε ότι σε άλλο βιβλίο του τότε γυμνασιάρχη Ιωάννη Τσαντέ, αναφέρεται και μία άλλη κινητοποίηση γυναικών με επικεφαλής την Παμφίλαινα, που όταν ένας Ιταλός φασίστας βαθμοφόρος τις απειλεί, τότε τον χαστουκίζει.

Όλα αυτά ταιριάζουν και επιβεβαιώνουν την εικόνα για τη θέση των γυναικών στην Ικαρία, που με τους άνδρες να λείπουν σε ναυτικά επαγγέλματα και σε αποστολές σε άλλα μέρη σαν καρβουνοποιοί είχαν ιδιαίτερο και δυναμικό ρόλο σε όλες τις εποχές και ο Γεράσιμος τον αναδεικνύει και στην περίοδο της κατοχής.

Ακολουθεί αναλυτική περιγραφή του νεαρού τότε Γεράσιμου, αλλά ώριμου και ενταγμένου στην αντίσταση, των χρόνων της κατοχής, του αφοπλισμού των Ιταλών και της φυγάδευσής τους για να γλιτώσουν από τους Γερμανούς, της σκληρής μετεμφυλιακής περιόδου, των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του ’60 και της δικτατορίας, περιόδους που επειδή είναι πιο πρόσφατες και ιστορικά καλύτερα καταγεγραμμένες και “χαρτογραφημένες”, για οικονομία χρόνου δεν θα αναφερθώ αναλυτικά, αλλά θα σας προτρέψω να τις διαβάσετε από το βιβλίο.

Τέλος ο Γεράσιμος εκφράζει τις απόψεις του για τις επιλογές της αριστεράς που υπηρέτησε, κυρίως για τα πεπραγμένα της από τη μετεμφυλιακή περίοδο και μετά. Αναπόφευκτο περιεχόμενο για όποιον έχει δράσει αυτές τις δεκαετίες και πεδίο συζητήσεων αλλά και αντιπαραθέσων ακόμα και σήμερα.

Ας το κρατήσουμε σαν απόδειξη της ζωντάνιας και της σημασίας των δεκαετιών στις οποίες έδρασε και κατέγραψε ο συγγραφέας, που δείχνουν πόσο σημαντικές ήταν που τροφοδοτούν και τις συζητήσεις του σήμερα, ανεξάρτητα από τις όποιες προσωπικές απόψεις του καθενός, που όμως σε τίποτα δεν ακυρώνουν ή δεν μειώνουν τη σημασία της ιστορικής μαρτυρίας του συγγραφέα.

Πάμε στο δεύτερο και κατά τη γνώμη ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, αυτό της έκδοσης ενός τέτοιου βιβλίου σε αυτή τη χρονική συγκυρία.

Ζούμε σε μία περίοδο που επιχειρείται η δια της διολίσθησης παραχάραξη και υποτίμηση της περιόδου της Εθνικής Αντίστασης. Διάφορα “ελληνογερμανικά ιδρύματα” συνδεδεμένα με τη γερμανική κυβέρνηση και επιχειρηματικούς κύκλους της συγκεκριμένης χώρας, επιχειρούν κυρίως με απεύθυνση σε φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης της χώρας μας να στήσουν εκδηλώσεις για να κατανοήσουν οι λαοί μας ο ένας τον άλλον, αλλά και για βοηθηθεί έτσι και ο ερχομός “επενδύσεων”.

Στα πλαίσια αυτά επιχειρούν την οργάνωση εκδηλώσεων αποτίμησης της κατοχικής περιόδου, όπου περνάνε με γυαλόχαρτο έως του σημείου να “εξαφανίζονται” οι δωσίλογοι και οι συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων, να υποτιμάται ο ρόλος του ΕΑΜ, να υπερτονίζονται οι “προσωπικές ιστορίες αντίστασης”, λες και ήταν μεμονομένα περιστατικά και όχι ενταγμένες σε ένα κίνημα που ξεπέρασε το 1,5 εκατομμύρια μέλη και έφτασε να πλησιάζει τα 2εκ.

Κάτι αντίστοιχο επιχειρείται και στην Ιταλία, όπου μετά τη συνθηκολόγησή της το 1943 οι Ιταλοί φαντάροι υπέστησαν αγριότητες από τους Γερμανούς, ενδεικτικά θυμίζω τη σφαγή τους στην Κεφαλλονιά και την Κω, ενώ σημαντικό ήταν και το ιταλικό αντιφασιστικό αντάρτικο κίνημα, που αυτοί ήταν που εντόπισαν και συνέλαβαν τον Μουσολίνι.

Πίσω από τη βιτρίνα τέτοιων μορφωμάτων – Δούρειων Ίππων βρίσκονται φυσιογνωμίες όπως ο καθηγητής Ρίχτερ που έχει εκφράσει απόψεις του τύπου ότι οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές στη μάχη της Κρήτης ήταν ιππότες που κατακρεουργήθηκαν από άξεστους ορεσείβιους Κρητικούς που είχαν πέσει θύματα της αντιγερμανικής προπαγάνδας των Εγγλέζων και των κομμουνιστών και άρα ήταν περίπου δικαιολογημένα τα αντίποινα με τα ολοκαυτώματα χωριών και τις μαζικές εκτελέσεις στα χωριά της μεγαλονήσου.

Κυριακή Μαυρογεώργη, Θοδωρής Μαυρογεώργης, Γεράσιμος Μαυρογεώργης

Στην Κρήτη οι πολλοί και δραστήριοι σύλλογοι απογόνων θυμάτων των ολοκαυτωμάτων αρκετών χωριών ματαίωσαν αρκετές απόπειρες διοργάνωσης εκδηλώσεων ιστορικής παραχάραξης.

Πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη σε διαμαρτυρία του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, για παραχώρηση χώρου με ιστορική σημασία για τέτοιου είδους εκδήλωσης, ο αρμόδιος αντιδήμαρχος δήλωσε στο ΕΣΔΟΓΕ ότι θα ακουστούν όλες οι απόψεις στην εκδήλωση και γι αυτό σκοπεύει να καλέσει και τον πρόεδρο του ΕΣΔΟΓΕ Μανώλη Γλέζο, ό οποίος όμως είχε φύγει από τη ζωή τρεις μήνες πριν.

Επίσης για το ίδιο θέμα διαμαρτυρήθηκε στο Δήμο Θεσσαλονίκης και το δίκτυο Μαρτυρικών πόλεων και χωριών.

Στη Νάξο πριν λίγες μέρες το δημοτικό συμβούλιο αρνήθηκε να δοθεί το όνομα του Μανώλη Γλέζου σε σχολείο γιατί είναι “διχαστικό”.

Στην Ικαρία που βρισκόμαστε και μιλάμε τώρα σε αυτό το χωριό στην κατοχή έδρασαν (και αναφέρονται και στο βιβλίο του Γεράσιμου) ο Φώτης Σπανός επικεφαλής στολίσκου κομάντος των Εγγλέζων, ο Κώστας Μεγαλοοικονόμος θρυλικός καπετάνιος της κατοχής και της αντίστασης, αλλά δεν υπάρχει ούτε ένα μνημείο, ούτε μία ονοματοδοσία ούτε εδώ, από όσο τουλάχιστον έχω δει, αν και θα έπρεπε το λιμάνι και οι κάβοι του να έχουν τουλάχιστον μια αναθηματική στήλη, ούτε στη χώρα.

Θα βρείτε όμως το όνομα του Λάτση σε λιμάνι, πλοιάρια του οποίου αιχμαλώτισαν στα ανοιχτά του χωριού που τώρα κάνουμε την εκδήλωση βιβλιοπαρουσίασης, οι καπεταναίοι μας, κατάσχεσαν τα τρόφιμα και το λάδι και τα μοίρασαν στους λιμοκτονούντες συμπατριώτες μας. Θα βρείτε το όνομα του επί κατοχής ιδιοκτήτη των λιγνιτωρυχείων της Καλογρέζας και συνεργάτη των κατοχικών δυνάμεων του Πεζά σε δημοτικό σχολείο.

Το βασικό δεν είναι αν θα κατατάξουμε τέτοια περιστατικά σαν συνέπειες συνειδητής επιλογής ή θηριώδους άγνοιας, το ίδιο αποτέλεσμα έχουν.

ο βιβλίο προλογίζουν ο Μάκης Καβουριάρης που η επιστημονική, κοινωνική, πολιτική δραστηριότητα και προσφορά του είναι γνωστή αφού είναι Ικάριος και γι αυτό δεν χρειάζεται να αναφερθώ αναλυτικά, τον σεβόμαστε, τον αγαπάμε και τον τιμούμε και το ξέρει.

Προλογίζει όμως και ο Διδάκτορας Σύγχρονης Ιστορίας Μιχάλης Λυμπεράτος, που μαζί με άλλα πρόσωπα, όπως ο Ομότιμος καθηγητής του Παντείου Προκόπης Παπαστράτης και το ΕΣΔΟΓΕ δίνουν τη μάχη ενάντια σε αυτόν τον ύπουλο εχθρό που φέρνοντας χάντρες και καθρεφτάκια επιχειρεί να ξεγελάσει, όπως νομίζει, τους “ιθαγενείς” και να ποτίσει με το δηλητήριο της λήθης τις νέες γενιές.

Η παρουσία λοιπόν τέτοιων προσώπων στον πρόλογο του βιβλίου, ανεβάζουν πολλά επίπεδα το συγγραφικό έργο του Γεράσιμου Μαυρογεώργη και το κατατάσσουν στα “εργαλεία” και στα “όπλα” που έχουμε για να δώσουμε με επιτυχία αυτή τη μάχη που είναι ήδη σε εξέλιξη.

Δείτε περισσότερο φωτογραφικό υλικό στο προσωπικό blog του Νάσου Μπράτσου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: