Γράφει η Τασσώ Γαΐλα.

Σε απόσταση μόλις 9 ναυτικών μιλίων από την Χίο , 85 χιλιόμετρα δυτικά της Σμύρνης και στις ακτές της απέναντι από τη Χίο Τουρκίας βρίσκεται η χερσόνησος της αρχαίας Ερυθραίας όπου και η πόλη του Τσεσμέ – Κρήνη στους αρχαίους χρόνους.

Η μάχη του Τσεσμέ, έργο του Ιβάν Αϊβαζόφσκι
΄Ιβάν Αϊβαζόφσκι, Ρώσος ζωγράφος: ‘Η ναυμαχία του Τσεσμέ το βράδυ’/1848, Εθνική Πινακοθήκη Αϊβασόφσκι.

Η αρχαία Ελληνική Κρήνη και Τσεσμές στα Τούρκικα σήμερα,υπήρξε από την αρχαιότητα κέντρο Ελληνικού πολιτισμού, μία ανεπτυγμένη πόλη που έφτασε στο απόγειο της οικονμικής της ανάπτυξης τον 14ο αιώνα όταν κατακτήθηκε από τους Γενοβέζους που έκτισαν εκεί κάστρο το οποίο μετά οι Οθωμανοί κατακτητές το επεσκεύασαν για δική τους χρήση .(Ο Βαγιαζήτ Β’ κατέλαβε την πόλη το 1508).

Και φτάνουμε στο 1770. Εδώ η χερσόνησος των Ερυθρών είναι κατοικημένη από Έλληνες που θα υποστούν πολλά όπως και η Σμύρνη από τους Οθωμανούς. Γιατί;

1770. Η περίοδος των περίφημων και μοιραίων για την Οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα Ορλωφικών. ‘Ορλωφικά’ είναι η ονομασία που δόθηκε στην αποτυχημένη και υποκινούμενη από τους Ρώσους επανάσταση των Ελλήνων έναντι των Οθωμανών κατακτητών κατά την διάρκεια του Ρωσοτουρκικού πολέμου.

Η επανάσταση βάφτηκε στο αίμα, οι Ρώσοι νικήθηκαν στις δικές τους συγκρούσεις με τον αντίπαλο, και πως θα γύριζε πίσω στην Ρωσική Αυτοκρατορία ο Αλεξέι Ορλώφ με τους συνεργάτες του χωρίς κάποια- τέλος πάντων -εντυπωσιακή νίκη κατά των Οθωμανών;

Άρχισαν λοιπόν τη συστηματική καταδίωξη του τουρκικού στόλου στο Αιγαίο, η οποία κατέληξε στη μεγάλη νικηφόρο για τους Ρώσους ναυμαχία του Τσεσμέ (26 Ιουνίου 1770), μεταξύ Χίου και Μικρασιατικών παράλιων, η οποία αποτέλεσε μία από τις σοβαρότερες ναυτικές καταστροφές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

26ης Ιουνίου 1770, βράδυ και αρχίζει η μεγάλη ναυμαχία του Τσεσμέ. Ο Ψαριανός Ιωάννης Βαρβάκης μαζί με τους Ρώσους αφού εντόπισε τον Οθωμανικό στόλο στο Τσεσμέ μετέτρεψε το καράβι του σε πυρπολικό, το οδήγησε και το κόλλησε σ΄ ένα μεγάλο Τουρκικό ντελίνι, πιθανόν τη ναυαρχίδα, άναψε ο ίδιος το δαυλό το φιτίλι, και τίναξε το μεγάλο καράβι στον αέρα. Από την έκρηξη τινάχτηκε κι αυτός κι έπεσε στην θάλασσα.

Ακολούθησε πλήρης καταστροφή του στόλου των Τούρκων, αφού τα καράβια βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους. Οι Ρώσοι ναύτες έσπευσαν και μάζεψαν τον Βαρβάκη τραυματισμένο. Ο ναύαρχος Σπυρίντωφ τον ονόμασε “Ήρωα του Τσεσμέ” και με το όνομα αυτό έγινε γνωστός στο Αστραχάν. Ο Αλεξέι Ορλώφ ως εκπρόσωπος στην επιχείρηση ανέφερε με επίσημο έγγραφο την ηρωική πράξη του Βαρβάκη στην Αικατερίνη Β’, η οποία με διάταγμά της τον ονόμασε υπολοχαγό του Ρωσικoύ στρατού.

Αργότερα ο Βαρβάκης ευνοούμενος της Μ. Αικατερίνης θα δημιουργήσει τεράστια περιουσία στο Αστραχάν εμπορευόμενος το χαβιάρι –υπήρξε ο πρώτος που ασχολήθηκε με το εμπόριο του είδους- θα αποκτήει τίτλους ευγενείας στην Τσαρική Αυλή καί θα γίνει εθνικός ευεργέτης της Ρωσίας και της Ελλάδας.

tsesme
Ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή του Τσεσμέ στην Αγία Πετρούπολη 

Εδώ λοιπόν στην Κρήνη στα Ελληνικά και Τσεσμέ στα Τούρκικα διεξήχθη τον Ιούλιο του 1770 η ναυμαχία του Τσεσμέ, η οποία έληξε με νίκη του ρωσικού ναυτικού. Καπότιν, οι Ρώσοι ..έφυγαν, οι Οθωμανοί …έμειναν και εκδικήθηκαν τους Χριστιανούς κατοίκους της πόλης και της χερσονήσου των Ερυθρών χωρίς να γλυτώσει από το μένος της εκδίκησης τους και η Σμύρνη. Η πόλη ανέκαμψε ξανά τον 19ο αιώνα, με την άφιξη μεταναστών από την Πελοπόννησο (γνωστοί ως «Μωραΐτες») και τα νησιά του Αιγαίου και πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή είχε 19.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 17.000 ήταν Έλληνες. Η πόλη άρχισε να αναπτύσσεται τουριστικά στο τέλος του 20ού αιώνα και σήμερα είναι σημαντικός τουριστικός προορισμός .

Επίσης είναι σημαντικό αγροτικό κέντρο, ιδίως καλλιέργειας καρπουζιών που έχουν αντικαταστήσει την καλλιέργεια των αμπελιών ενώ έγιναν ανεπιτυχείς προσπάθειες καλλιέργειας μαστιχόδεντρου στην προσπάθεια ανταγωνισμού της παραγωγής μαστίχας στη Χίο. Αξιοθέατα της πόλης πέρα από το κάστρο είναι το καραβάν σεράι του 18ου αιώνα, ο παραλιακός δρόμος, η μαρίνα και ο πρώην χριστιανικός καθεδρικός του Αγίου Χαραλάμπου, ο οποίος σήμερα έχει μετατραπεί σε εκθεσιακό κέντρο.

Τα περισσότερα από αυτά είναι γνωστά ,αυτό που πολλοί δεν γνωρίζουν κι αξίζει τον κόπο να αναφερθεί είναι ότι μετά την επιστροφή του Ορλώφ με τον στόλο του στην Ρωσία, με χρηματοδότηση της Αικατερίνης Β’ και προς τιμήν του γεγονότος της καταστροφής του Οθωμανικού στόλου χτίστηκε στα περίχωρα της Αγίας Πετρούπολης υπέρλαμπρος Ορθόδοξος Ναός για να θυμίζει το γεγονός. Πράγματι ο Ναός είναι-όπως θα διαπιστώσετε- εντυπωσιακός.