Ήταν 18 Μαρτίου  του 1913 όταν ο αναρχικός Αλέξανδρος Σχινάς δολοφόνησε τον πρώτο βασιλιά από την οικογένειας Γλίξμπουργκ στη Θεσσαλονίκη. Η δολοφονία του βασιλιά Γεώργιου Α’ ήταν ένα από τα γεγονότα που αλλάξαν την ιστορική ροή των γεγονότων που ακολούθησαν μέχρι την υπογρααφή της συνθήκης της Λωζάννης, μιας που σαν βασιλιά ήταν πιο κοντά στην προσέγγιση των νικητών του Α’ παγκοσμίου πολέμου σε σχέση με τον διάδοχό του, Κωνσταντίνο Α’.

Φωτογραφία του δολοφόνου μετά την σύλληψή του

 

Υπάρχουν πολλές ιστορικές αναλύσεις που δείχνουν πως εαν ο θρόνος την Ελλάδα δεν είχε δεχτεί την διαδοχή πιθανών να είχαν αποφυεχθεί πολλά από τα μετέπειτα γεγονότα, αλλά ως γνωρίζουμε με αν δεν γράφεται η ιστορία.

Ο Γεώργιος Α’ το 1860

Ο βίος του Βασιλιά Γεωργίου Α’

Ο Γεώργιος γεννήθηκε στο Κίτρινο Παλάτι, μια κατοικία του 18ου αιώνα στο νούμερο 18 της οδού Αμαλιεγκάντ, ακριβώς δίπλα στο ανακτορικό σύμπλεγμα του Αμάλιενμποργκ της Κοπεγχάγης. Ήταν ο δεύτερος γιος του πρίγκιπα Χριστιανού του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόνντερμπουρκ-Γκλύκσμπουρκ και της Λουίζας της Έσσης-Κάσσελ. Αν και το πλήρες όνομά του ήταν Πρίγκιπας Χριστιανός Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Γεώργιος του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόνντερμπουρκ-Γκλύκσμπουρκ, μέχρι την άνοδό του στον θρόνο της Ελλάδας ήταν γνωστός ως Γουλιέλμος, το όνομα των παππούδων του από τη μεριά τόσο του πατέρα του (Γουλιέλμος δούκας του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόνντερμπουρκ-Γκλύκσμπουρκ) όσο και της μητέρας του (Γουλιέλμος πρίγκιπας της Έσσης-Κάσσελ).

Αν και ήταν γαλαζοαίματος, η οικογένειά του δεν ήταν ιδιαίτερα επιφανής και ζούσε μια σχετικά φυσιολογική ζωή για μέλος βασιλικής οικογένειας. Το 1852 όμως ο πατέρας του ορίστηκε ως επίδοξος διάδοχος του άτεκνου Βασιλιά Φρειδερίκου Η΄ της Δανίας και η οικογένειά του έγιναν πρίγκιπες και πριγκίπισσες της Δανίας. Τα αδέλφια του Γεώργιου ήταν ο Φρειδερίκος (ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του στον θρόνο της Δανίας), η Αλεξάνδρα (η οποία έγινε βασιλική σύζυγος του Εδουάρδου Ζ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου και βασιλομήτωρ τού Γεώργιου Ε΄ ), η Μαρία Φιόντοροβνα (Δάγμαρ της Δανίας) ήταν σύζυγος τού Αλέξανδρου Γ΄ της Ρωσίας), η Τύρα και ο Βάλντεμαρ.

Η μητρική γλώσσα του Γεώργιου ήταν τα Δανικά και μιλούσε Αγγλικά σαν δεύτερη γλώσσα. Διδάχθηκε επίσης Γαλλικά και Γερμανικά. Ξεκίνησε καριέρα στο Βασιλικό Ναυτικό της Δανίας και ναυτολογήθηκε σαν ναυτικός δόκιμος μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Φρειδερίκο. Ενώ ο Φρειδερίκος αναφέρεται πως ήταν «ήσυχος και μετρημένος», ο Γεώργιος περιγραφόταν ως «ζωηρός και αστειευόμενος».

Η ενθρόνιση στην Ελλάδα

Ο Γεώργιος το 1864

Μετά την εκδίωξη τού Όθωνα από τον θρόνο της Ελλάδας, έπρεπε να βρεθεί νέος ηγεμόνας για τη χώρα. Αρχικά οι Έλληνες, υπό τις βρετανικές διπλωματικές ίντριγκες, ήταν υπέρ του δευτερότοκου γιου της Βασίλισσας Βικτωρίας, Πρίγκιπα Αλφρέδου, αλλά οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν ήδη δεσμευτεί με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1832 να μην ανέλθει στο θρόνο της Ελλάδας γόνος καμιάς δικής τους βασιλικής οικογένειας. Έτσι, υπό την πίεση των άλλων Δυνάμεων, αποφασίστηκε να δοθεί ο θρόνος στον Vilhelm (κατόπιν Γεώργιο Α΄), δευτερότοκο γιο τού μετέπειτα (1863) Βασιλιά της Δανίας Χριστιανού Θ΄, εκ του Οίκου των Σλέσβιχ-Χόλσταιν-Σόνντερμπουρκ–Γκλύκσμπουρκ (Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg), πλάγιου κλάδου τού Οίκου του Ολδεμβούργου (Oldenburg).

Ο νέος βασιλικός οίκος του Γεωργίου Α΄ ήταν ο Βασιλικός Οίκος της Ελλάδας για τα επόμενα 111 χρόνια, δηλαδή από το 1863 έως την αλλαγή του πολιτεύματος σε Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία με το δημοψήφισμα του 1974.

Ο Βασιλιάς Γεώργιος ενθρονίστηκε στις 30 Μαρτίου του 1863 με ψήφισμα της Β΄ των Ελλήνων Συνελεύσεως, που είχε βγει από τις 18 Μαρτίου. Το Ψήφισμα είχε ως εξής:

H εν Αθήναις Β΄ των Ελλήνων Συνέλευσις:

α) Αναγορεύει παμψηφεί τον πρίγκιπα της Δανίας Χριστιανόν, Γουλιέλμον, Φερδινάνδον, Αδόλφον, Γεώργιον, δευτερότοκον υιόν του πρίγκιπος Χριστιανού της Δανίας, συνταγματικόν βασιλέα των Ελλήνων υπό το όνομα Γεώργιος Α΄ Βασιλεύς των Ελλήνων…

β) Οι νόμιμοι διάδοχοι αυτού θέλουσι πρεσβεύει το Ανατολικόν Ορθόδοξον δόγμα.

γ) Τριμελής επιτροπή εκλεχθησομένη υπό της Εθνοσυνελεύσεως θέλει μεταβεί εις την Κοπεγχάγην και προσφέρει αυτώ εν ονόματι του Ελληνικού Έθνους το Στέμμα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στο Ψήφισμα αυτό ο Γεώργιος αποκαλείται Βασιλεύς των Ελλήνων, κατόπιν προτροπής του ιδίου, και όχι Βασιλεύς της Ελλάδας, όπως ονομαζόταν ο Όθων. Παρά τις διαμαρτυρίες της Υψηλής Πύλης για την προσηγορία αυτή, που σήμαινε ότι ο Γεώργιος θα ήταν Βασιλιάς όχι μόνο των κατοίκων της Ελλάδας, αλλά και όλων των Ελλήνων, όπου κι αν βρισκόταν, η προσωνυμία έμεινε. Στα ξενόγλωσσα κείμενα ο τίτλος ήταν ROI DES GRECS. Αργότερα όμως, για να ικανοποιηθεί η Υψ. Πύλη (ο Σουλτάνος), έγινε ROI DES HELLENES.

Με τη συνθήκη του Λονδίνου της 13ης Ιουλίου 1863, ορίστηκε ότι οι διάδοχοι του Γεωργίου θα πρέσβευαν το ορθόδοξο δόγμα και η ενηλικίωσή του (είχε γεννηθεί το 1845), για να μην επαναληφθεί ο θεσμός της Αντιβασιλείας, θα οριζόταν αμέσως. Με την ίδια συνθήκη οριζόταν ότι τα γεωγραφικά σύνορα του Ελληνικού Βασιλείου θα εκτεινόταν με την παραχώρηση – προσάρτηση της Επτανήσου, εφόσον θα συμφωνούσαν γι’ αυτό οι Μεγάλες Δυνάμεις και θα εκφραζόταν σχετική ευχή από την Ιόνιο Βουλή.

Η αρχή της βασιλείας του

Ο Γεώργιος, αφού επισκέφτηκε το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο την Αγία Πετρούπολη, το Λονδίνο και το Παρίσι, έφτασε στον Πειραιά στις 30 Οκτωβρίου. Στην πρώτη προκήρυξή του προς τον Ελληνικό Λαό, διαβεβαίωνε ότι θα τηρήσει τους νόμους τού κράτους και «προ πάντων το Σύνταγμα» και ότι θα επιδίωκε να γίνει η Ελλάδα «πρότυπον Βασιλείου εν τη Ανατολή».

Βασικός σύμβουλος του Γεωργίου τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του υπήρξε ο Δανός Κόμης Σπόνεκ (1815-1888), πρώην Υπουργός Οικονομικών της Δανίας. Η απομάκρυνσή του, λίγο αργότερα, από την Αυλή προκάλεσε γενική ικανοποίηση. Η πρώτη περίοδος της διακυβέρνησής του ήταν ασταθής. Από το 1863 έως το 1874 σημειώθηκαν περισσότερες από 20 κυβερνητικές αλλαγές.

Η αρχή της δεδηλωμένης

Τον Ιούλιο του 1874, ο Χαρίλαος Τρικούπης αρθρογραφούσε βίαια κατά του Γεωργίου, υποστηρίζοντας ότι ο Γεώργιος κυβερνούσε προσωπικά με διάφορες κυβερνήσεις μειοψηφίας της αρεσκείας του και η βασιλική εύνοια ήταν το απαραίτητο προσόν για την εξασφάλιση της εξουσίας. Ο Τρικούπης πρότεινε την καθιέρωση της Αρχής της Δεδηλωμένης, δηλαδή της αρχής εκείνης όπου ο Βασιλιάς διορίζει πρωθυπουργούς μόνον όσους διέθεταν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία δηλ. είχαν λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή.

Η μεγάλη ευελιξία του Γεωργίου φάνηκε από τον τρόπο που αντέδρασε στην επίθεση. Μετά από μια παρατεταμένη κρίση λόγω αποκαλύψεων για δωροδοκίες υπουργών, κάλεσε τον Τρικούπη και έδωσε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και διακήρυξε την πρόθεσή του να εφαρμόζει την Αρχή της Δεδηλωμένης.

Το Κίνημα στο Γουδί, 1909

Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου προς 15η Αυγούστου του 1909, εκδηλώθηκε κίνημα υπό την αρχηγία του συνταγματάρχη Νικόλαου Ζορμπά, αρχηγού του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Τα αιτήματα των κινηματιών ήταν κάθε άλλο παρά ριζοσπαστικά, ωστόσο όσον αφορά στη Δυναστεία απαιτούσε την απομάκρυνση των Πριγκίπων από το στράτευμα.

Ακολούθησε περίοδος πολιτικής ανωμαλίας και ο Γεώργιος, όπως και ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, είδαν στο πρόσωπο του Ελευθερίου Βενιζέλου τη μοναδική λύση από το αδιέξοδο. Το κίνημα αυτό ήταν η πρώτη δυναμική παρέμβαση των αξιωματικών στην πολιτική ζωή της χώρας. Από τότε αρχίζει και διαμορφώνεται, εκτός από το Παλάτι, τη Βουλή, ένας τρίτος πόλος εξουσίας: αυτός του Στρατού, που από το 1909 έως το 1967 θα παρεμβαίνει συχνά στην πολιτική ζωή του τόπου.

Ο Γεώργιος τέσσερις ημέρες πριν από τη δολοφονία του. Γαλλικό περιοδικό L’ ILLUSTRATION

Οι Βαλκανικοί πόλεμοι

Ο Βενιζέλος, επιδιώκοντας την εθνική ενότητα, ζήτησε από τον Γεώργιο να τεθεί επικεφαλής του κινήματος εθνικής αναγέννησης, έχοντας ως κοινό παρονομαστή της σύμπτωσης των απόψεών τους την εξωτερική πολιτική. Ο γηραιός, πλέον, Βασιλιάς άφησε τον Βενιζέλο να κυβερνήσει ριζοσπαστικά, να ανασυγκροτήσει το ελληνικό κράτος, να προβεί σε γενναίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και να δημιουργήσει ισχυρό στράτευμα.

Στην θέση όμως του αρχψηγού του στρατεύματος τοποθετήθηκε ο διάδοχος Κωνσταντίνος. Υπό την εποπτεία του και με τις γνωστές συγκρούσεις του με τον Βενιζέλο προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα η Ήπειρος, η Μακεδονία και τα Νησιά του Αιγαίου.

Κρίσεις

Ο Γεώργιος κατάφερε να προσαρμοστεί στην ελληνική πραγματικότητα σε μεγάλο βαθμό. Η ένταξή του στην ελληνική πραγματικότητα του επέτρεψε να ασκήσει έντονη επιρροή στην ελληνική πολιτική σκηνή, σε βαθμό πολύ μεγαλύτερο από όσο ήταν φανερό στην εποχή του. Αν και άνθρωπος της καλής ζωής, προτιμούσε να διατηρεί τα προσχήματα στο αυστηρών αρχών αθηναϊκό περιβάλλον, αν και όποτε έφευγε στο εξωτερικό δεν έχανε την ευκαιρία να γευτεί όσες απολαύσεις δεν μπορούσε στην Ελλάδα. Μάλιστα πολλές φορές οι γνωρίζοντες τον χαρακτήρα του έλεγαν πως ο θυρεός του «Πατήρ του Έθνους» ήταν ακριβής στην κυριολεξία.

Η διαλλακτικότητα και η ψυχραιμία του, τού επέτρεψε να διατηρεί ανοιχτές γραμμές με το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόσμου και χωρίς να είναι ιδιαίτερα δημοφιλής να παραμένει η εξουσία του πάντοτε σεβαστή. Σε όλους αυτούς τους παράγοντες μπορεί να αποδοθεί όχι μόνο η ιδιαιτέρως μακροχρόνια βασιλεία του, αλλά και η ωρίμανση του ελληνικού πολιτικού κόσμου, που επί των ημερών του εξευρωπαΐστηκε σε μεγάλο βαθμό.

Για τις Μεγάλες Δυνάμεις εθεωρείτο ο πλέον αξιόπιστος Έλληνας συνομιλητής τους και κατά την έκφραση του Βρετανού Βασιλιά Γεωργίου Ε΄ ο θάνατός του ήταν μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα. Γεγονός όμως είναι, πως ουδέποτε κατάφερε να φανατίσει τον ελληνικό λαό υπέρ ή εναντίον του· επί των ημερών του το πρόσωπο του Βασιλιά δεν είχε ένθερμους οπαδούς, ούτε εχθρούς, εν αντιθέσει βέβαια προς τον γιο του Κωνσταντίνο. Η ικανότητά του απεδείχθη πολύ σύντομα, με τις διενέξεις τού διαδόχου του Κωνσταντίνου με τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, που θα αποκορυφωθεί στον εθνικό διχασμό του 1916-17.

Η δολοφονία του

Στις 18 Μαρτίου 1913, γύρω στις 17:15, [1] Σχοινάς (που ήταν περίπου 40 κατά το χρόνο) πυροβόλησε βασιλιά Γεωργίου Α 'στην πλάτη από απόσταση δύο βήματα, ενώ ο βασιλιάς περπατούσε στη Θεσσαλονίκη κοντά στο Λευκό Πύργο . Μπαίνοντας κάτω από ωμοπλάτη του βασιλιά, η σφαίρα διαπέρασε την καρδιά και τους πνεύμονές του και βγήκε μέσα από το στομάχι του. Μέχρι τη στιγμή που ο βασιλιάς έφτασε στο νοσοκομείο, ήταν ήδη νεκρός. [
Αναπαράσταση της δολοφονίας του Βασιλιά

Στις 18 Μαρτίου 1913 ο Γεώργιος Α΄ θέλοντας να επισκεφτεί για εθιμοτυπικούς λόγους τον Γερμανό ναύαρχο Γκόπφεν, κατέβηκε στην αποβάθρα του Λευκού Πύργου. Μαζί του ήταν και ο υπασπιστής του ταγματάρχης Φραγκούδης. Στην συμβολή της οδού Β. Όλγας, ο Αλέξανδρος Σχινάς πλησίασε και από μικρή απόσταση πυροβόλησε καίρια τον Γεώργιο Α΄. Έπειτα προσπάθησε να πυροβολήσει και τον υπασπιστή του, αλλά εκείνος πρόλαβε και τον αφόπλισε. Πίσω από την δολοφονία του βασιλιά, πιστεύεται ότι κρυβόταν η Γερμανία, αφού ο Γεώργιος δεν ήταν υποστηρικτής των Γερμανών. Η θεωρία αυτή στηρίζεται με το γεγονός ότι ο Γερμανοί ήθελαν να ανεβεί στον ελληνικό θρόνο ο γερμανόφιλος Κωνσταντίνος. Ο Σχινάς συνελήφθη από δυο χωροφύλακες, που βρισκόταν στο σημείο και ανακρίθηκε. Στις 6 Μαΐου, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, αυτοκτόνησε πηδώντας από το παράθυρο του τμήματος της χωροφυλακής, όπου εκρατείτο. Η κατάθεσή του δεν δόθηκε ποτέ στη δημοσιότητα. Οι φάκελοι της ανάκρισης φαίνεται πως κάηκαν, όταν στο ατμόπλοιο “Ελευθερία”, που τους μετέφερε στον Πειραιά εκδηλώθηκε πυρκαγιά. Η πυρκαγιά κατέστρεψε κυρίως την καμπίνα όπου φυλάσσονταν οι προανακριτικοί φάκελοι.

Η σορός του βασιλιά τέθηκε σε πολυήμερο λαϊκό προσκύνημα
Η σορός του βασιλιά τέθηκε σε πολυήμερο λαϊκό προσκύνημα 

Ο δολοφόνος του

Ο Αλέξανδρος Σχινάς ήταν αναρχικός, γεννημένος το 1870 στις Σέρρες. Όταν έκανε την πράξη της δολοφονίας του Βασιλιά ήταν 43 ετών. Από τα λίγα για αυτόν γνωστά στοιχεία φαίνεται ότι είχε γραφτεί στην Ιατρική σχολή Αθηνών, χωρίς να παρακολουθήσει μαθήματα. Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές στον Βόλο δημιούργησε σχολείο με σοσιαλιστική δράση. Βέβαια ο Γιάνης Κορδάτος απορρίπτει αυτές τις διηγήσεις λέγοντας ότι ήταν “άγνωστος” στο Βόλο, και ότι δούλεψε ως δάσκαλος σε άλλες περιοχές.

Aleksandar Schinas.jpg

Αναφέρεται, επίσης, ότι είχε ταξιδεύσει μεταξύ άλλων στην Γερμανία αλλά και στην Νέα Υόρκη. Διηγήσεις ατόμων που δήλωσαν ότι τον γνώριζαν στη Νέα Υόρκη, ανέφεραν -μεταξύ άλλων- μετά τη σύλληψη του, ότι ήταν αναρχικός. Οι αρχές μετά την σύλληψη του, τον ανέφεραν, ως επαίτη, ομοφυλόφιλο και αλήτη με περίεργες σοσιαλιστικές ιδέες.

Το κίνητρο  της δολοφονίας παραμένει ακόμα και σήμερα αδιευκρίνιστο, όπως παραμένει άγνωστο το τι κατέθεσε ο Σχινάς στις αρχές. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι ο δράστης ήταν ψυχικά άρρωστος και ότι ήταν “ανισόρροπος” ή “ιδιόρρυθμο άτομο” ή “μέθυσος”, ενώ την άποψη του “τρελού” ή “διαταραγμένου” υιοθετούν μεταξύ άλλων, οι ιστορικοί Μαρκ Μαζάουερ, Ρίτσαρντ Κλόγκ και Thomas Gallant, ενώ ο Michael Kemp συμπεραίνει ότι “μπορεί απλώς να ήταν ψυχικά και σωματικά άρρωστος”.

Την άποψη ότι ο Σχινάς υπήρξε ενεργούμενο ξένων (κυρίαρχα Γερμανικών) συμφερόντων αναφέρουν οι Γεώργιος Φιλάρετος και Θεόδωρος Δ. Πάγκαλος. Στην “Ιστορία του Ελληνικού Έθνους” γίνεται αναφορά στην ύπαρξη φημών ότι ο Σχινάς υπήρξε όργανο των Γερμανών και ότι ο άμεσος σκοπός της δολοφονίας ήταν η διαδοχή του από τον γερμανόφιλο βασιλιά Κωνσταντίνο. Την άποψη ρητά υποστηρίζουν ορισμένοι νεότεροι ιστορικοί, αλλά και οι Τάσος Βουρνάς και Γιάννης Κορδάτος.

Ο τελευταίος όμως αναφέρει ότι ο ανακριτής της υπόθεσης Βασίλειος Καντερές του είχε εκμυστηρευθεί το 1938, ότι ο Σχινάς στην ανάκριση μετά από βασανισμό, ήταν λογικός και ενοχοποιούσε την Γερμανική πλευρά. Αντίθετα ο Γιώργος Μαυροκορδάτος αναφέρει ότι αυτές οι υποψίες ουδέποτε επιβεβαιώθηκαν, αν και υπήρξε η περίεργη αυτοκτονία του Σχινά όπως και ότι ωφελήθηκαν τα συμφέροντα της Γερμανίας.

Υπερθεματίζοντας, ο καθηγητής Ιωάννης Μάζης αναφέρεται σε “θεωρίες συνωμοσίας” απορρίπτοντας το ενδεχόμενο ο Σχινάς να ήταν ενεργούμενο πρακτόρων, και αναφέρει ότι ο Σχινάς “φαίνεται να είχε νοσηλευτεί για ψυχικές διαταραχές”. Επίσης, ο ιστορικός Αθανάσιος Μποχώτης αναφέρεται στις “ανεξιχνίαστες συνθήκες” της δολοφονίας του Γεωργίου.

Άλλοι ιστορικοί εμφανίζουν τον Σχινά ως αναρχικό παραπέμποντας στις μαρτυρίες εφημερίδων της Νέας Υόρκης της περιόδου για τον Σχινά ενώ άλλοι αναφέρονται στο ότι ο Σχινάς ήταν ένας επιβεβαιωμένα αναρχικός που το κίνητρο του γεννήθηκε μετά το κλείσιμο του αναρχικού σχολείου που είχε ιδρύσει στην Ελλάδα. Η τελευταία είναι και η πιο επικρατούσα θεωρία. Ο Σχινάς θεωρείται ως ο πρώτος έλληνας αναρχικός αν και υπάρχουν αναφορές και για άλλους πριν από αυτόν, όπως ο Εμμανουήλ Δαδάογλου, που έστησε οδοφράγματα στην Καπνικαρέα το 1862 επί μοναρχίας του Όθωνα.