Ήταν 2 Φεβρουαρίου του 1877 (143 χρόνια), όταν μια από τις σημαντικές μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας ερχόταν στον κόσμο στο Καρπενήσι. Ο λόγος για τον Ζαχαρία Παπαντωνίου.

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου υπήρξε ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους των νεοελληνικών γραμμάτων με πολύπλευρες δραστηριότητες εκτός του καθαρά λογοτεχνικού του έργου. Το πλούσιο και ευρύ έργο του εκτείνεται σε ποικίλα είδη του λόγου (ποίηση, διήγημα, θέατρο, κριτική, χρονογράφημα και ταξιδιωτικά κείμενα). Πολλοί τον χαρακτήρισαν και «πρίγκιπα του νεοελληνικού λόγου».

Η βιογραφία του

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου γεννήθηκε στο Καρπενήσι στις 2 Φεβρουαρίου του 1877 και ήταν γιος του δασκάλου Λάμπρου Παπαντωνίου και της Ελένης Ηλιοκαύτου. Ο πατέρας του ήρθε από τη νότια Ρωσία το 1872 όπου υπηρετούσε ως δάσκαλος, προκειμένου να αποφύγει μια μεγάλη επιδημία που είχε ξεσπάσει στην περιοχή. Φθάνοντας στην Ελλάδα, κατέφυγε στο Καρπενήσι όπου διέμεναν οι συγγενείς της γυναίκας του, η οποία ήταν κόρη του συμβολαιογράφου Ζαχαρία Ηλιόκαυτου.

Στην Ελλάδα ο Λάμπρος Παπαντωνίου τοποθετήθηκε σε σχολείο στη Γρανίτσα, όπου μεταφέρθηκε με τη γυναίκα του και τον πρωτότοκο γιο του Χαρίλαο. Η γυναίκα του μένοντας έγκυος στον Ζαχαρία πήγε να γεννήσει  στο Καρπενήσι, στους δικούς της, για να βρίσκεται την ώρα του τοκετού κοντά σε γιατρούς.

Ο Ζαχαρίας γεννήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου του 1877 στο σπίτι των Γ. και Β. Φαρμακίδη. Μετά τη γέννα η μητέρα με το νεογέννητο επέστρεψαν στη Γρανίτσα. Στο μητρώο αρρένων του Δήμου Απεραντίων ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου φέρεται εγγεγραμμένος με αύξοντα αριθμό 1460. Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι εκείνη την εποχή ανακηρύχτηκε άγιος ο “Νεομάρτυς Μιχαήλ ο εκ Γρανίτσης”. Ο Λάμπρος Παπαντωνίου, που υπηρετούσε τότε στη Γρανίτσα, έγραψε το γνωστό απολυτίκιο του Αγίου “Των Αγράφων τον γόνον και Ελλάδος αγλάισμα….”, καθώς και το δοξαστικό των Αίνων (1881). Και τα δύο μπήκαν στην ακολουθία του Αγίου.

Η οικογένεια του Λάμπρου Παπαντωνίου είχε 4 παιδιά, τ Χαρίλαο, το Θανάση, τη Σοφία και το Ζαχαρία. Από τη Γρανίτσα έφυγε το 1890 και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όταν ο Ζαχαρίας ήταν 13 ετών. Στην Αθήνα τελείωσε το Γυμνάσιο και γράφτηκε στην ιατρική την οποία δεν τελείωσε ποτέ γιατί τον είχε απορροφήσει η δημοσιογραφία. Από την ηλικία των 16 ετών (1893) συνεργάστηκε με την εφημερίδα Ακρόπολη του Βασίλη Γαβριηλίδη και έπαιζε ερασιτεχνικά στο θέατρο Αθήναιον.

Εκείνη την εποχή δημοσίευσε το πρώτο του διήγημα “O ΨΩΜΑΣ” και στη συνέχεια άρχισε να δημοσιογραφεί σε διάφορες εφημερίδες. Παράλληλα με αυτή του την επαγγελματική απασχόληση σπουδάζει ζωγραφική. Το 1897 συγκλονίζεται από την Ελληνική ήττα και γράφει τα ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Τρία χρόνια αργότερα γίνεται αρχισυντάκτης στο “ΣΚΡΙΠ” μέχρι το 1905.

Το 1906 δημοσιογραφεί στο ΧΡΟΝΟ και στο “ΜΠΡΟΣ. To 1908 γίνεται ανταποκριτής της εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ στο Παρίσι. Πολύ σύντομα όμως ο Διευθυντής του σταμάτησε να τον πληρώνει, λόγω οικονομικών προβλημάτων. Εκείνος απαγοητεύεται και αρρωσταίνει αλλά ευτυχώς τον συντηρούσε ο Σωτήρης Σκύπης. Την εποχή αυτή έστελνε τα “Παρισινά Γράμματα” που αξιολογήθηκαν πολύ σπουδαία.

Γυρίζοντας από το Παρίσι το 1911, συνδέεται μετά ένα χρόνο με τον Ελευθέριο Βενιζέλο μέσω του Στέφανου Γρανίτσα και διορίζεται νομάρχης. Το 1914 ως νομάρχης Μεσσηνίας βραβεύεται σε κρατικό διαγωνισμό ποίησης. Όταν ήταν νομάρχης Λακωνίας το 1916, απαγόρευσε το ανάθεμα των ιερωμένων κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου και παραπέμφθηκε σε δίκη. Την επομένη χρονιά (1917) πεθαίνει ο πατέρας του, αν και πολλοί είπαν ότι αυτοκτόνησε.

Το 1918 κυκλοφόρησε ένα από τα σπουδαιότερα πονήματά του, τα ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ και διορίστηκε διευθυντής στην Εθνική Πινακοθήκη. Την επόμενη χρονιά αυτοκτονεί ο αδελφός του ο Θανάσης και ο ίδιος συμμετέχει στη συγγραφή του βιβλίου ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΜΕ ΤΟΝ ΗΛΙΟ. Ακολουθεί η έκδοση της ποιητικής του συλλογής ΤΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ αφιερωμένη στη μνήμη του αδελφού του. Στις εκλογές της ίδιας χρονιάς επικράτησαν οι αντιβενιζελικοί και στην Πλατεία Συντάγματος καίγονται τα “ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ” ως αντεθνικά και αντιθρησκευτικά.

Το 1923 κυκλοφόρησαν οι “ΠΕΖΟΙ ΡΥΘΜΟΙ” και του απονέμεται το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών. Ακολουθεί η κυκλοφορία των ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ και το ανέβασμα στη σκηνή του Κοτοπούλη, του θεατρικού του έργου Ο ΟΡΚΟΣ ΤΟΥ ΠΕΘΑΜΕΝΟΥ το οποίο σημείωσε παταγώδη αποτυχία. Το έτος εκείνο (είχε προηγηθεί η μικρασιάτικη καταστροφή) επανέρχεται ο Βενιζέλος και ξαναγυρνούν τα ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ.

Το 1934 πεθαίνει ο αδελφός του ο Χαρίλαος και μέχρι το 1938 που εκλέγεται ακαδημαϊκός εκδίδει τα έργα ΠΑΙΔΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, ΘΕΙΑ ΔΩΡΑ, Ο ΟΘΩΝ ΚΑΙ Η ΡΩΜΑΙΚΗ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ, ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ, ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΟΡΘΡΟΣ, Η ΘΥΣΙΑ. Κατά εκλογή του ως Ακαδημαϊκού εκφωνεί τον εναρκτήριο λόγο του για το Θεοτοκόπουλο στη δημοτική. Για πρώτη φορά ακούγεται στην αίθουσα του Ιδρύματος η δημοτική γλώσσα.

Ο Ζαχαρίας έφυγε από την ζωή κατά τη διάρκεια του έπους του 1940, δηλαδή την 1η Φεβρουαρίου 1940, (μια μέρα πριν τα γενέθλιά του) μέσα στο τραμ, ενώ πήγαινε στην Ακαδημία, σε ηλικία 63 ετών.

Ο χαρακτήρας του

Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου ήταν ένας ευαίσθητος, άμεσος και αληθινός άνθρωπος. Με ηθικές αξίες πραγματικά ρεαλιστικές και απόλυτα αποδεκτές από την κοινωνία, γι’ αυτό και όλα τα γραπτά του είναι διαχρονικά και αγγίζουν τις ευαισθησίες όλων των κοινωνικών στρωμάτων. Η αγάπη του προς τα φυτά, τα ζώα, τη φύση και προ παντός στα παιδιά είναι πολύ μεγάλη.

Μεγάλο ευτύχημα για τα παιδιά ήταν το αναγνωστικό του τα “Ψηλά Βουνά”. Ηταν το καλύτερο και περιεκτικότερο στην ιστορία των νεοελληνικών αναγνωστικών και εξακολουθεί να είναι. Πολλές από τις εικόνες και τις σκηνές που περιγράφονται στο βιβλίο αυτό είναι βιώματά από τη ζωή του στη Γρανίτσα. Σε πολλά από τα ποιήματά του και τα έργα του αναφέρεται στη Ρούμελη και το Καρπενήσι, υμνώντας τα ψηλά βουνά και τις φυσικές τους ομορφιές για τα οποία έτρεφε κρυφή λαχτάρα.