H Παναγιά η αγκιναριώτισα της Χίου

Άγρια η αγκινάρα αυτοφυής, πολυετής αλλά και καλλιεργήσιμη στη  Χίο , ενώ … από την άλλη πλευρά η  ήμερη αγκινάρα στο χωριό Ίρια Αργολίδας. Χίος- Ίρια: Σημειώσατε;

Αγριαγκινάρα, πανέμορφο φυτό με … μεγάλα αγκάθια που φύεται μόνη της… σε όλων των ειδών τα εδάφη από τα … αρχαία χρόνια οπότε και οι σοφοί ιατροί της εποχής εκείνης είχαν ανακαλύψει τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού.

agιnara

Η αγριαγκινάρα είναι πλούσια σε βιταμίνες Α,Β, Β2,C, σε ασβέστιο, φωσφόρο, κυναρίνη. Και, λόγω της κυναρίνης που βρίσκεται κυρίως στα φύλλα του φυτού- και δίνει την γνωστή πικρή γεύση-,η αγριαγκινάρα είναι σημαντικό θεραπευτικό βότανο με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, είναι τονωτικό του ήπατος και της χοληδόχου κύστης, μειώνει την χοληστερίνη στο αίμα, είναι διουρητική, λιθοδυαλιτική, βοηθά στις χρόνιες ηπατικές παθήσεις και στον διαβήτη.

Άγριες αγκινάρες ήταν γεμάτη η Χίος από εκείνα τα αρχαία χρόνια  και ακόμα φύονται στο νησί ,εμείς πάμε σε μια συγκεκριμένη περιοχή το Βαρβάσι- λίγο έξω από την πρωτεύουσα του νησιού- όπου οι αγριαγκινάρες υπήρχαν σε αφθονία τον 18 αιώνα-χρονική περίοδος  που διαδραματίστηκε η  υπόθεση μας-, και όπου η μεγαλύτερη έκταση της περιοχής αυτής ήταν αγροτικές καλλιέργειες . Ένα ποταμάκι, ο Παρθένης, χωρικοί, κτήματα, και μια μέρα στο μάζεμα αγριαγκινάρας και σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση κάτω από ένα σωρό απ’ αυτές, χωρικοί  ανακάλυψαν μια εικόνα της Παναγίας. Αφορμή για να χτιστεί αργότερα κι από τέσσερεις εύπορες οικογένειες της περιοχής ένα εκκλησάκι σ’ ανάμνηση του γεγονότος της ευρέσεως της εικόνας. Που είναι το εκκλησάκι….

…Το εκκλησάκι της Παναγίας Αγκιναριώτισσας. Προσωνύμιο της Παναγίας μας μοναδικό και αποκλειστικό στη Χίο.

Άλλη εκδοχή για το κτίσιμο της εκκλησούλας της Παναγιάς της Αγκιναριώτισσας είναι αυτή που μας διηγήθηκε απόγονος της οικογενείας Απέσσου-μιας από τις 4 οικογένειες κτητόρων-σύμφωνα με την οποία προγιαγιά της οικογένειας είχε δει στο όνειρο της μια γυναίκα ντυμένη στα μαύρα που της ζήτησε να πάει σε συγκεκριμένο μέρος και να βρει την εικόνα της. Εκεί και να της κτίσουν εκκλησάκι. Έτσι κι έγινε. Το εκκλησάκι αυτό χτίστηκε πιθανόν αρχές του 19ου αιώνα, επέζησε της καταστροφής της Χίου από τους Τούρκους το 1822 και του μεγάλου χαλασμού του νησιού-σεισμού- του 1881.

panagia.jpg

Μια Τρίτη εκδοχή (βιβλίο: Παναγία Ελπίς και καταφυγή-εκδόσεις Επτάλοφος) αναφέρει ότι εδώ που τώρα είναι το εκκλησάκι επί Τουρκοκρατίας χωρικοί έφερναν κι έκρυβαν μια εικόνα της Παναγίας μέσα στις αγριαγκινάρες για να μην τους την πάρουν οι Τούρκοι.

Ένα το κοινό των 2 λαϊκών παραδόσεων και της αφήγησης της γηραιάς κυρίας: εικόνα της Παναγίας μέσα στις αγριαγκινάρες. Όποια κι αν είναι η πραγματική εκδοχή, η ύπαρξη της εκκλησούλας μαρτυρά ότι… μια από τις 3 εκδοχές υπήρξε.

Αγριαγκινάρες θα βρείτε παντού, αγκινάρες ήμερες καλλιεργούν σε πολλά μέρη της Ελλάδας, εμείς πάμε στο χωριό Ίρια της Αργολίδας(Δήμος Ναυπλιέων), πανέμορφο μικρό χωριό με 600 περίπου κατοίκους που κύρια απασχόληση τους είναι η καλλιέργεια της ήμερης αγκινάρας και επομένως για ευνόητους λόγους κάθε Μάη διοργανώνουν την γιορτή της Αγκινάρας ( Φέτος ήταν η 13η χρονιά) , με εκδηλώσεις ανάδειξης και προώθησης του τοπικού προϊόντος και με τα μέλη των συλλόγων να παρουσιάζουν δεκάδες παραδοσιακές και σύγχρονες συνταγές μαγειρικής με βάση την αγκινάρα.

Αρνάκι με αγκινάρες αυγολέμονο.

1 κιλό κρέας κομμένο σε μικρά κομμάτια/2 ή 3 κρεμμύδια/1 φλιτζάνι τριμμένο άνηθο/1/2 φλιτζάνι ελαιόλαδο/1 κιλό αγκινάρες/1 αυγό, 2 λεμόνια/αλάτι, πιπέρι.

Εκτέλεση.

Σοτάρουμε το κρέας με λάδι και προσθέτουμε τα κρεμμύδια και τον άνηθο, αλάτι, πιπέρι και 2 φλιτζάνια νερό. Το αφήνουμε να βράσει για μιάμιση ώρα. Στα μισά προσθέτουμε τις αγκινάρες. Μόλις το κρέας έχει ψηθεί, φτιάχνουμε το αυγολέμονο. Χτυπάμε τα λεμόνια με το αυγό και προσθέτουμε λίγο ζουμί. Βγάζουμε το κρέας από τη φωτιά για να μην πήξει η σάλτσα και ρίχνουμε το αυγολέμονο.

Αγκινάρα ήμερη.

Φυτό πολυετές , θαμνοειδές της οικογένειας Αστεροειδών. Προτιμά τα ζεστά κλίματα με ήπιους χειμώνες χωρίς πολύ υγρασία. Φτάνει έως τα δυο μέτρα ύψος και γιατί όχι λόγω της ομορφιάς  του φυτεύεται σε κήπους για καλλωπιστικούς λόγους. Το καλοκαίρι ο βλαστός ξεραίνεται  και παραμένει σε λήθαργο υπόγεια μέχρι το φθινόπωρο, όπου ξαναδημιουργεί νέους βλαστούς και παραφυάδες.

Προλαβαίνετε να τη φυτέψετε για τη σοδειά της επόμενης σεζόν;

Ιδιότητες του φυτού.

Έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες και είναι πλούσια σε βιταμίνες και φυτικές ίνες. Φυσικό διουρητικό που βοηθά και το πεπτικό σύστημα.

Καλλιέργεια αγκινάρας για χομπίστες αγρότες και κάθε ενδιαφερόμενο από τη κ. Μαρία Νιζάμη.

Ένας σχετικά  εύκολος τρόπος καλλιέργειας ήμερης αγκινάρας είναι με σπόρο αν και στη χώρα μας συνηθίζεται ο πολλαπλασιασμός της αγκινάρας με παραφυάδες.

Πολλαπλασιασμός με παραφυάδες.

Οι οφθαλμοί που βρίσκονται στην πάνω επιφάνεια του κυκλικού δίσκου, εκπτύσσονται με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου ή με τις αρδεύσεις του Αυγούστου. Ο κάθε βλαστός σχηματίζει ένα νέο φυτό (παραφυάδα), που μόλις αποκτήσει μήκος 25-30 εκ.  αφαιρούνται με σκαλιστήρι ή τσάπα με όσο το δυνατόν πιο πολύ ριζικό σύστημα και με μικρό μέρος του παλαιού φυτού. Στη συνέχεια οι παραφυάδες μεταφυτεύονται στις τελικές θέσεις στο χωράφι. Πριν από τη μεταφύτευση αφαιρείται μέρος του φυλλώματος για να μειωθεί η απώλεια νερού μέχρι να σχηματιστούν οι καινούργιες ρίζες.

Πολλαπλασιασμός με σπόρο.

Εάν επιλεγεί αυτή η μέθοδος, τότε η σπορά πραγματοποιείται τους μήνες Ιανουάριο-Απρίλιο και η μεταφύτευση μόλις τα φυτά αποκτήσουν 2-3 πραγματικά φύλλα. Στην περίπτωση που η σπορά γίνει και απευθείας στην τελική φάση στο χωράφι, τότε τοποθετούνται 3-4 σπόροι ανά θέση. Στη συνέχεια ακολουθεί αραίωμα μόλις τα φυτά αποκτήσουν 2-3 πραγματικά φύλλα.

Όποια μέθοδο κι αν υιοθετήσετε <Καλή Επιτυχία> και, για περισσότερες πληροφορίες και για άλλες μεθόδους καλλιέργειας όπως με ξηρόφυτα στις αντίστοιχες  σελίδες στο διαδίκτυο.

Επιστροφή στην αυτοφυή άγρια αγκινάρα αυτοφυή και καλλιεργήσιμη που εκτός από τις γνωστές από την αρχαιότητα θεραπευτικές ιδιότητες στην σύγχρονη εποχή μας η μικρή γεμάτη αγκάθια αγριαγκινάρα αναδεικνύεται σαν μια πανίσχυρη και άκρως οικονομική θερμαντική μονάδα στη θέση του πετρελαίου εφ όσον από αυτήν  παράγεται το πασίγνωστο και ανερχόμενο pellet.

Και, να μια νέα πηγή οικονομικής ευμάρειας για νέους ή παλιότερους αγρότες η στροφή στην συστηματική καλλιέργεια αγριαγκινάρας για παραγωγή pellet μιας κι όπως διαβάζω στο κείμενο της κ. Νιζάμη η αγριαγκινάρα πιάνει παντού, δεν θέλει νερά, κρατά 5-6 χρόνια και μια και η ίδια είναι ζιζάνιο δεν πιάνει… ζιζάνια. Άρα και ένας άσχετος αντιλαμβάνεται ότι με εύκολη καλλιέργεια και άφθονη παραγωγή καρπών χωρίς λιπάσματα, ποτίσματα και έξοδα, εμπρός στη πρωτογενή παραγωγή με την ταπεινή αγριαγκινάρα, μια νέα πηγή εισοδήματος για τους αγρότες μας.  Εισόδημα και ενεργειακή αυτονομία… Η φύση λοιπόν δίνει λύσεις στα προβλήματα των ανθρώπων.

Αγριαγκινάρα: θάμνος πολυετής με όρθιο χοντρό βλαστό και με ύψος έως και δυο μέτρα. Μεγάλα φύλλα, άνθη με λευκό, γαλάζιο ή μωβ χρώμα που ανθίζουν από Απρίλη έως Ιούνη.

Εξαιρετικό υγιεινό λαχανικό, τη μαγειρεύομαι όπως την καλλιεργούμενη αγκινάρα, αλλά η καλλιέργεια της μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βιοκαύσιμο για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενεργείας. Θεωρείται από τις καλύτερες ζωοτροφές και από αυτήν παράγεται η τυροποιητική πυτιά. Με λίγα λόγια είναι ένα ενεργειακό φυτό που καλλιεργείται ακόμα και σε άγονα εδάφη και μπορεί να αποτελέσει στερεό καύσιμο(βιομάζα) σε μορφή pellet με σκοπό τη παραγωγή θερμικής ενέργειας για βιομηχανική και οικιακή χρήση και την αντικατάσταση του πετρελαίου θέρμανσης. Θεωρείται το βέλτιστο ενεργειακό φυτό για την ελληνική γεωργία, αλλά και για την παραγωγή ενέργειας, καθώς η θερμαντική ικανότητα δυο κιλών ξηρής αγριαγκινάρας ισοδυναμεί με ένα λίτρο πετρέλαιο. Η αγριαγκινάρα στην καλλιέργεια της δεν έχει ανάγκη λίπανσης, νερού και φυτοφαρμάκων που αυτό σημαίνει εκμηδενισμός κόστους παραγωγής, άρα η καλλιέργεια της παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα για τους παραγωγούς. Περισσότερα στο διαδίκτυο.

Καλλιέργεια αγριαγκινάρας.

Αγορά σπόρου αγριαγκινάρας που το ένα κιλό φτάνει για 4-5 στρέμματα. Φυτεύεται τον Οκτώβρη και μεγαλώνει με τις βροχές του χειμώνα. Δεν χρειάζεται καθόλου νερό, καθόλου λίπασμα και φυσικά ως ζιζάνιο δεν επιτρέπει την ανάπτυξη άλλων ζιζανίων. Καλλιεργείται ακόμα και στα πιο σκληρά ή δύσβατα εδάφη με απόδοση 1,5 τόνους σε κάθε στρέμμα. Αν ποτίσομε η απόδοση ανεβαίνει στους 2,5 τόνους. Περισσότερες πληροφορίες: στα αρμόδια γραφεία ή το διαδίκτυο.

Ευχαριστούμε την κ. Νιζάμη, αλλά εμείς οι απλοί άνθρωποι που δεν έχομε… χωράφι μάλλον θα αρκεστούμε στη αγορά αγκινάρας από το μανάβικο για την δημιουργία παραδοσιακής συνταγής, αυτή τη φορά από… ένα άλλο νησί. Ποιο; Στο … τέλος θα το μάθουμε.

Αγκιναρόπιτα

Υλικά.

10 αγκινάρες καθαρισμένες/1-2 πράσα[1 ξερό κρεμμύδι/ 1ματσάκι άνηθο/3 καρότα/3 κολοκυθάκια/3 αυγά/1 κούπα γάλα/200γρ. κίτρινα τυριά/100γρ. ανθότυρο Τήνου/ελαιόλαδο/αλάτι ,πιπέρι.

Εκτέλεση.

Σοτάρουμε τις αγκινάρες σε κομμάτια με το ψιλοκομμένο πράσο, κρεμμύδι, άνηθο, κολοκυθάκια και καρότο μαζί με λαδάκι για να μαλακώσουν και να δέσουν. Μετά τα τοποθετούμε σε ένα ταψί. Σε ένα μπλέντερ χτυπάμε τα αβγά με το γάλα και τα τυριά και σκεπάζουμε με αυτό το μείγμα το ταψί. Ψήνουμε περίπου για 1 ώρα στο φούρνο σε σιγανή φωτιά.

 

Από Χίο ξεκινήσαμε με Χίο τελειώνουμε το αφιέρωμα στην αγκινάρα και την Παναγία Αγκιναριώτισσα ταπεινό και γραφικό εκκλησάκι χαμένο σήμερα ανάμεσα σε λιγοστές καλλιέργειες, λίγες αυτοφυείς αγριαγκινάρες και… βίλες και σ’ ένα  αδιέξοδο στενό. Το εκκλησάκι, εορτάζει 4 φορές το χρόνο. Στα 9μερα της Παναγίας, της Αναλήψεως, Του Αγίου Ευσταθίου και της Αγίας Βαρβάρας.

Βγαλμένο, λες, από… άλλη εποχή αξίζει τον κόπο αν μένετε Χίο ή βρεθείτε εκεί σε μια από αυτές τις γιορτές να το επισκεφτείτε.

Ίρια Αργολίδας : οι αγρότες δίνουν μάχη για το ιερότερο πράγμα, την επιβίωση τους, τη ζωή τους, με την καλλιέργεια αγκινάρας.

Χίος: Η Παναγία Αγκιναριώτισσα σε πείσμα των πάντων δίνει μάχη επιβίωσης της … Χριστιανικής Πίστης, των θρησκευτικών παραδόσεων.

Χίος- Ίρια: Σημειώσατε… Χ!

Σημείωση: Το παρεκκλήσι της Παναγίας Αγκιναριώτισσας υπάγεται στην ενορία Αγίου Λουκά Βαρβασίου Χίου-οδός Γ. Βερίτη, τον εφημέριο της οποίας π. Δημήτριο Γεόμελο ευχαριστούμε για τις πληροφορίες που μας παραχώρησε. Μία από αυτές…

Το μυστήριο της εικόνας της Παναγίας Αγκιναριώτισσας…

Όποια εκδοχή και να δεχτούμε για την εύρεση της εικόνας και το κτίσιμο της εκκλησούλας ένα είναι το αξιοπερίεργο αλλά αληθινό γεγονός. Σύμφωνα με την μαρτυρία του π. Δημητρίου Γ., η εικόνα της Παναγίας Αγκιναριώτισσας η οποία και δεν φέρει υπογραφή Αγιογράφου-δημιουργού κι’  ούτε χρονολογία δημιουργίας, παρά τις έρευνες του π. Δημητρίου μέχρι σήμερα δεν μπορεί να κατατάξει την εικόνα σε Σχολή , να προσεγγίσει χρονολογία και τόπο δημιουργίας της. Άραγε ποιο μυστικό κρύβει η Παναγία Αγκιναριώτισσα;

Είπα τελειώσαμε; Μάλλον όχι. Αγκινάρες παράγει η Κρήτη, η Μεσσηνία και άλλες περιοχές εμείς όμως σας δώσαμε τη συνταγή Αγκιναρόπιτας από… την Τήνο! Ναι, η Τήνος παινεύεται για ένα αποκλειστικά στο νησί της φυόμενο είδος μικρής αγκινάρας που καλλιεργείται ευλαβικά σαν πηγή εισοδήματος. Πολλές και οι τοπικές συνταγές, στην συγκεκριμένη χρησιμοποιούν εκτός από τις αγκινάρες τους και τα τοπικά τυριά του νησιού που κάνει τη διαφορά από τις αγκιναρόπιτες των γύρω της νησιών.

Εδώ δε γίνεται … σύγκριση με άλλο μέρος… Η Υπέρλαμπρη Παναγία της Τήνου προστατεύει τους δικούς της παραγωγούς, εμείς σήμερα προβάλαμε το ταπεινό εκκλησάκι της στη Χίο, μοναδικό και αποκλειστικό όπως μοναδική και αποκλειστική-ανταποδοτική είναι η αγάπη των πιστών στην Θεοτόκο.

Βοτανολογικές Πληροφορίες: Μαρία Νιζάμη, Γεωπόνος Msc Περιβάλλοντος/Τ. Α.Α. ν. Χίου.

Βοηθήματα: Αγκιναρόπιτα: κ. Τερέζα, κάτοικος Τήνου.

Φωτογραφία- εκκλησάκι <Παναγία Αγκιναριώτισσα>, κ. Λευτέρης Πυκνής/ συγγραφέας-αρθρογράφος/Χίος.

πατέρας Δημήτριος Γεόμελος/ιερέας Αγίου Λουκά Βαρβασίου.

Προφορική αφήγηση μέλους οικογενείας Απέσσου.

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος- Ερευνήτρια

Advertisements

Τα Ικαριώτικα νέα δημοσιεύουν κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.