ΑΠΟΨΕΙΣ

6 Ιουνίου του 1943:Πεθαίνει ο πρώτος ΓΓ του ΚΚΕ (Παντελής Πουλιόπουλος)

Ο Παντελής Πουλιόπουλος (10 Μαρτίου 1900 – 6 Ιουνίου 1943) ήταν κομμουνιστής ηγέτης και ο πρώτος Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ) από το 1924 έως το 1926. Υπήρξε ιδρυτής του τροτσκιστικού ρεύματος στην Ελλάδα. Εκτελέστηκε από τους Ιταλούς τον Ιούνιο του 1943.

Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ

Το ΣΕΚΕ, που γεννήθηκε το 1918 ως πολιτικό κομμάτι της ΓΣΕΕ, που ιδρύθηκε την ίδια περίοδο, ολοκληρώνει την διαδρομή του το 1924, στο 3ο Έκτακτο Συνέδριό του, όπου μετονομάζεται σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδα και εντάσσεται οριστικά στους κόλπους της Διεθνούς, αποδεχόμενο τους 21 όρους εισδοχής. Ήταν στο 3ο Συνέδριο του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος, που επικυρώνεται η αλλαγή του ονόματος του κόμματος και ξεκινά πλέον η μπολσεβικοποίησή του. Το ΣΕΚΕ, που μετρούσε ήδη έξι σχεδόν χρόνια και έχοντας ως βάση τις αρχές του Μαρξισμού – Λενινισμού, εκλέγει 15μελής ΚΕ με γραμματέα τον νομικό (3ος στους 5 γραμματείς) που έχει έρθει από το μικρασιατικό μέτωπο μετά την κατάρρευσή του το 1922 και ήταν πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων του Στρατού. Εκείνη τη στιγμή και σε ηλικία 24 ετών εκλέγεται ΓΓ του ΚΚΕ ο Παντελής Πουλιόπουλος, θέση που κράτησε μέχρι το 1926, όπου στην θέση του μπήκε ο Λευτέρης Σταυρίδης, θα ακολουθήσει αφιέρωμα.

Η ζωή του και η εκλογή του ως ΓΓ του ΚΚΕ

Ο Παντελής Πουλιόπουλος γεννήθηκε στη Θήβα στις 10 Μαρτίου 1900. Ήταν γιος του Νικολάκη Πουλιόπουλου, εμπόρου με καταγωγή από την Ήπειρο, και είχε άλλα πέντε αδέλφια. Τελείωσε το Γυμνάσιο στη γενέτειρά του Θήβα και το 1919 μπήκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την ίδια χρονιά εντάχτηκε στο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ). Το 1920 υπηρέτησε στον Ελληνικό Στρατό κατά τη διάρκεια του Ελληνοτουρκικού πολέμου που γινόταν εκείνη την εποχή και είχε ως αποτέλεσμα την κατστροφή του 1922 και τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923.

Ο Πουλιόπουλος μαζί με τον Γιώργη Νίκολη ήταν από τους κύριους οργανωτές της αντιπολεμικής δράσης μέσα στο μέτωπο. Συμμετείχε στη σύνταξη της εφημερίδας Ερυθρός Φρουρός και στην οργάνωση αντιπολεμικών κομμουνιστικών πυρήνων στις μονάδες της Στρατιάς Μικράς Ασίας. Οι προκηρύξεις του Κεντρικού Συμβουλίου των κομμουνιστών φαντάρων του μετώπου ήταν συνήθως γραμμένες από το χέρι του Πουλιόπουλου. Το Μάιο του 1922 συνελήφθη για την αντιπολεμική του δράση στο μέτωπο και παραπέμφθηκε σε στρατοδικείο στη Σμύρνη με την προοπτική της εκτέλεσης. Με την κατάρρευση όμως του μετώπου τον Αύγουστο, δραπέτευσε από τις φυλακές του Μπαρτζόβα στα περίχωρα της Σμύρνης και επέστρεψε στην Ελλάδα.

Από το 1923 έως το 1925 έπαιξε ηγετικό ρόλο στο κίνημα των βετεράνων του πολέμου και το 1924 εκλέχτηκε πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Παλαιών Πολεμιστών και Θυμάτων Στρατών, η οποία εξέδιδε την εφημερίδα Παλαιός Πολεμιστής, με κυκλοφορία που έφτανε τα 20.000 φύλλα. Ο Πουλιόπουλος μαζί με τους Σεραφείμ Μάξιμο και Λευτέρη Σταυρίδη πρωταγωνίστησε στο 3ο Έκτακτο Συνέδριο του ΣΕΚΕ το Δεκέμβρη του 1924, στο οποίο το κόμμα μετονομάστηκε σε ΚΚΕ και αποφασίστηκε η μπολσεβικοποίηση του κόμματος, δηλαδή ο κομμουνιστικός του χαρακτήρας και η ένταξή του στην Κομμουνιστική Διεθνή (ΚΔ).

Ο Πουλιόπουλος εκλέχτηκε πρώτος γενικός γραμματέας του ΚΚΕ σε ηλικία 24 ετών και πρωτοστάτησε στη διαγραφή των ιδρυτικών στελεχών του ΣΕΚΕ ως οπορτουνιστών.Οι γνώσεις του για τα δεδομένα της εποχής ήταν σημαντικές, ενώ ήταν πολύγλωσσος και είχε ήδη μεταφράσει στα ελληνικά κλασικά μαρξιστικά έργα. Ως ΓΓ του ΚΚΕ πήρε μέρος στο 5ο Συνέδριο της Διεθνούς στη Μόσχα τον Ιούνιο του 1924 και στην 7η Συνδιάσκεψη της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας, τον επόμενο μήνα που επανέλαβε τη θέση του για την «Ανεξάρτητη Μακεδονία Θράκη» υπερψηφίζοντας την, αλλά χωρίς την σχετική απόφαση της ΚΕ.

Η κυβέρνηση Μιχαλακόπουλου τον Απρίλη του 1925 συλλαμβάνει και φυλακίζει πολλά στελέχη του ΚΚΕ με αφορμή την θέση για ανεξάρτητη Μακεδονία. Οι Πουλιόπουλος, Νίκολης, Αποστολίδης, Σκλάβος και Φίτσιος βρίσκονται στις Φυλακές Συγγρού, ενώ ο Σεραφείμ Μάξιμος εξορίζεται στη Σκύρο. Ο Πουλιόπουλος αντικαθίσταται στη θέση του γγ ενώ παραμένει φυλακισμένος από τον Λευτέρη Σταυρίδη.

Ο Πουλιόπουλος εντέλει θα δικαστεί στις 8 Αυγούστου του 1925 και θα καταδικαστεί σε 1,5 χρόνο φυλάκιση για την προπαγάνδιση «Αυτονόμησης της Μακεδονίας και της Θράκης» από το Στρατοδικείο της Αθήνας. Μάρτυρας κατηγορίας στη δίκη ήταν και το πρώην ιδρυτικό μέλος της ΓΣΕΕ Κώστας Σπέρας. Η απολογία του Πουλιόπουλου διαρκεί 5 ώρες. Σ’ αυτήν υπερασπίζεται την αυτονομία της Μακεδονίας και της Θράκης στο πλαίσιο της υπεράσπισης των εθνικών μειονοτήτων και της αυτοδιάθεσης των λαών.

Η δίκη θα επαναλαμβανόταν τον Φεβρουάριο του 1926 με τις κατηγορίες να απορρίπτονται και οι κατηγορούμενοι αντί να απελευθερωθούν να εξορίζονται σε Ανάφη, Αμοργό και Φολέγανδρο. Ο Πουλίοπουλος αφήνεται ελεύθερος τον Αύγουστο του 1926, με την πτώση της δικτατορίας του Πάγκαλου. Σε «Σύσκεψη Παραγόντων» του ΚΚΕ τον Σεπτέμβριο του 1926 εκλέγεται ομόφωνα γραμματέας της ΚΕ, αλλά αυτή τη φορά δεν αποδέχεται την εκλογή του. Μάλιστα αρνείται να είναι και υποψήφιος στις εκλογές του 1926. Η ΚΕ όμως δεν έλαβε υπόψιν την άρνησή του και τον τοποθέτησε στα ψηφοδέλτια, με τον ίδιο να προχωρά σε δήλωση αποποίησης στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Έτσι τίθεται σε διαθεσιμότητα από το κόμμα μέχρι το επόμενο Συνέδριο. Ο Πουλιόπουλος εκείνη την εποχή θα αποσυρθεί στη Θήβα για να προετοιμαστεί για το Συνέδριο που είχε οριστεί για τον Μάρτιο του 1927. Το συνέδριο έγινε την εποχή που στη Σοβιετική Ρωσία, έχει ξεσπάσει η μεγάλη διαμάχη μεταξύ της γραμμής Στάλιν και εκείνης του Τρότσκι για το μέλλον του σοσιαλισμού. Για όσους γνωρίζουν έστω και ελάχιστα την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος γνωρίζουν επίσης ότι οι κλυδωνισμοί που έγιναν στην ΕΣΣΔ, έγιναν και σε όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα του κόσμου. Το ΚΚΕ λοιπόν δεν θα μπορούσε να γίνει εξαίρεση. Έτσι στο 3ο Τακτικό Συνέδριό του ΚΚΕ τον Μάρτιο του 1927, οι ομαδοποιήσεις έχουν ως εξής: 

Η ομάδα Πουλιόπουλου που είναι υπέρ της γραμμής του Τρότσκι, η ομάδα Χαϊτά, που είναι πιστή στη Διεθνή και με την γραμμή Στάλιν ενώ υπάρχει και μια τρίτη γραμμή, η ομάδα Μάξιμου, που εμφανίζεται ως κεντρίστικη.

Στο Συνέδριο επικρατεί η ομάδα των Χαϊτά, Ευτυχιάδη, Κολοζώφ, Σιάντου και Θέου και μόνο μετά από παρέμβαση των κεντριστών ανακαλείται η απόφαση για διαγραφή του Πουλιόπουλου. Παρόλα αυτά, Πουλιόπουλος και Γιατσόπουλος απομακρύνονται από την Κεντρική Επιτροπή του κόμματος, ενώ τον Σεπτέμβρη του 1927 χάνουν και τον τίτλο του μέλους κατηγορούμενοι ως «λικβινταριστές». Ήταν η εποχή που εκδίδαν την μπροσούρα Νέο Ξεκίνημα, και στη συνέχεια σχηματίσαν την αντιπολιτευτική ομάδα στο ΚΚΕ, Σπάρτακος μαζί με τους κεντριστές Μάξιμο, Σκλάβο, Χαϊνόγλου, σε συντονισμό με την Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση του Τρότσκι.

Αρνείται όμως ο Πουλιόπουλος να συνενώσει την ομάδα του, με τους Αρχειομαρξιστές του Γιωτόπουλου, τους οποίους κατηγορεί για σεχταρισμό απέναντι στο κόμμα. Ο Τρότσκι όμως το 1930, αναγνωρίζει τους Αρχειομαρξιστές ως ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης, απόφαση που ο Σπάρτακος θα καταδικάσει έντονα. Το 1934 η ομάδα του Πουλιόπουλου θα ενωθεί με ομάδα που είχε διασπαστεί από τους Αρχειομαρξιστές με επικεφαλής τον Μιχάλη Ράπτη (Πάμπλο) για να σχηματίσουν την Οργάνωση Κομμουνιστών Διεθνιστών Ελλάδας.

Για τη πολιτική του δράση θα συλληφθεί από τη μεταξική δικτατορία του Μεταξά που αργότερα θα τον παραδώσει στους Γερμανούς κατακτητές. Αυτοί στις 6 Ιουνίου του 1943, μαζί με άλλους 105 φυλακισμένους από το στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισας θα τον εκτελέσουν από τις ιταλικές κατοχικές δυνάμεις στο χωριό Νεζερός, κοντά στο Δομοκό, ως αντίποινα για την ανατίναξη της σήραγγας στο Κούρνοβο από τον ΕΛΑΣ.

Ως πολύγλωσσος όμως που ήταν, λίγο πριν εκτελεστεί, απευθύνθηκε στα ιταλικά στους στρατιώτες του εκτελεστικού αποσπάσματος καλώντας τους να μην τους εκτελέσουν στο όνομα του αντιφασισμού και της διεθνιστικής αλληλεγγύης. Στις εφημερίδες της εποχής θα καταγραφεί ότι μίλησε στα ιταλικά στους Ιταλούς φαντάρους προτρέποντας τους να εξεγερθούν ενάντια στους ιμπεριαλιστές.

Μετά μάλιστα τον πόλεμο θα γίνει γνωστό ότι οι στρατιώτες αρνήθηκαν να τον εκτελέσουν, καθήκον που αναγκάστηκαν να αναλάβουν οι αξιωματικοί.Η αντίθεση του Πουλιόπουλου με τον Ζαχαριάδη και γενικότερα με το ΚΚΕ ήταν ότι ο χαρακτήρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν ήταν αντιφασιστικός, αλλά πόλεμος ανταγωνισμού ανάμεσα σε αντίπαλα εθνικά κράτη λόγω της οικονομικής κρίσης, με το πρόσχημα του διαφορετικού εσωτερικού καθεστώτος τους.

Για τον Πουλιόπουλο, όπως και για τον Τρότσκι, η εργατική τάξη και το κομμουνιστικό κίνημα δεν έπρεπε να συνταχθούν με τις αντίστοιχες αστικές τάξεις και τα εθνικά κράτη. Ο αντικαταστάτης του στη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ, Σταυρίδης, αναφέρει για τον Πουλιόπουλο ότι: «Ήτο άριστος δικηγόρος και πολλάκις εις δίκας είχε καταπλήξει τους δικαστάς δια την εμβρίθειαν και πολυμάθειάν του και από νομικής απόψεως, διότι είχε μελετήσει και πολλά ξένα νομικά συγγράμματα»


To άρθρο αυτό αποτελεί αφιέρωμα στη ζωή και στη δράση των ΓΓ του ΚΚΕ και φόρο τιμής στα 100 χρόνια του ΚΚΕ. Διαβάστε επίσης τη ζωή των υπολοίπων ΓΓ:

14 σχόλια

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: