Αφιέρωμα στον ποιητή Γεβγκένι Γεφτουσένκο (1932-2017)

Ο Γεβγκένι Γεφτουσένκο Ρώσος ποιητής, μυθιστοριογράφος και σκηνοθέτης απεβίωσε το πρωί του Σαββάτου της 1ης του Απρίλη 2017 από καρδιακή ανεπάρκεια στην οικία του στην Οκλαχόμα των Η.Π.Α όπως ανακοίνωσε η δεύτερη σύζυγος του Μαρία Ναβικόβα στο ρώσικο πρακτορείο ΡΙΑ Νόβοστι (παντρεύτηκαν το 1986). Και, η λιτή δήλωση της Μαρίας υπήρξε η αφορμή έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος της αχανούς Ρωσίας με τους κατοίκους της τουςΡως που λατρεύουν την ποίηση και τους ποιητές ,να δημοσιεύσει πληθώρα αφιερωμάτων στον Γ. Γ., τον τελευταίο εν ζωή της μεγάλης γενιάς Σοβιετικών ποιητών.

Ο Γεβγκένι Γεφτουσένκο γεννήθηκε στις 18 Ιουλίου 1932 στα βάθη της Σιβηρίας και στην πόλη Ζημά(ρωσικά=χειμώνας), ανήσυχος χαρακτήρας ενώ γράφτηκε για σπουδές στο Ινστιτούτο Φιλολογίας Γκόρκι της Μόσχας, τις εγκαταλείπει για να αρχίσει μια περιπετειώδη ζωή κατά την οποία υπήρξε από χορευτής έως και κυνηγός αρκούδων. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1952 με ποίηση λυρική και μαχητική που οι κριτικοί ης εποχής τόνισαν ότι θυμίζει Μαγιακόφσκι. <Οι προοπτικές του μέλλοντος> το πρώτο του βιβλίο/1952, βιβλίο που την ίδια χρονιά τον κατέστησε το νεότερο μέλος της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων. Με τη μελοποίηση του ποιήματος του <Κάτι μου συμβαίνει> γίνετε γνωστός στο πλατύ κοινό, ενώ η διεθνής αναγνώριση του ήρθε το 1961 με τη δημοσίευση του Μπάμπι Γιάρ, ποίημα εξ ίσου δημοφιλές με το Αν του Τζόζεφ Κίπλινγκ(Joseph Kipling/1865-1936/Nobel 1907).

To 1955 σε στίχους του χαρακτήριζε τα σοβιετικά σύνορα σαν εμπόδιο στη ζωή του, και αυτό υπήρξε μια από τις αφορμές για τις οποίες το 1957 εκδιώχθηκε από το Φιλολογικό Ινστιτούτο και του απαγορεύτηκαν τα ταξίδια.Αν και με μεγάλη δημοτικότητα ιδίως στο χώρο της νεολαίας λόγω της στάσης του απέναντι στο σύστημα, πολλοί αντιφρονούντες τον θεωρούσαν ανειλικρινή.

Στο προσκήνιο ο Γεφτουσένκο ήρθε ουσιαστικά κατά τη διάρκεια του καθεστώτος Νικήτα Χρουστόφ(περίοδος αποσταλινοποίησης της Σοβιετικής Ένωσης), αρχές του ’60. Οι κακές γλώσσες έλεγαν ότι ήταν απλά ένας αντιφρονών που δημόσια έλεγε μόνο όσα μπορούσαν να αντέξουν οι αξιωματούχοι. Ανάμεσα τους και ό εξόριστος ποιητής Ιωσήφ Μπρόντσκι ( Ιόσιφ Αλεξάντροβιτς Μπρόντσι: 1940-1996, Νobel 1987)που είχε δηλώσει για τον Γ.Γ.: <Ρίχνει πέτρες μόνο προς τα’ κει που έχει πάρει έγκριση>. Σημ: Ο Μπρόντσκι (δίδασκε μεταξύ άλλων και Καβάφη στο Πανεπιστήμιο Μασαχουσέτης Η.Π.Α),παραιτήθηκε από την Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών, όταν ο Γεφτουσένκο κατέστη επίτιμο μέλος της.

Μέλος του Κοινοβουλίου από το 1989, ο Γεβγκένι Γ. μετά τη πτώση του κομμουνισμού στη Σοβιετική Ένωση υποστήριξε τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και εν συνεχεία τον Μπορίς Γιέλτσιν τον οποίο και αποκήρυξε όταν ο τελευταίος έστειλε τανκς στην Τσετσενία. Δεκαετία του ’90, κατάρρευση της ΕΣΣΔ, στην οποία ο Γ. Γ., υπήρξε πιστός εως την τελευταία της στιγμή. Ο ποιητής μεταναστεύει στις Η.Π.Α και από το 1992 διδάσκει ποίηση στο Πανεπιστήμιο της Τούλσα/Οκλαχόμα/ μέχρι λίγο πριν τον θάνατο του, ενώ ταυτόχρονα ασχολείται και με τη σκηνοθεσία.

Μπάμπι Γιάρ(στα Ουκρανικά=Φαράγγι της Γιαγιάς).

Το γεγονός

Το Μπάμπι γιάρ είναι χαράδρα στο βορειοδυτικό άκρο του Κιέβου πρωτεύουσας σήμερα της Ουκρανίας, ιστορικά στενά συνδεδεμένο κυρίως με εκτελέσεις Εβραίων, αλλά και Σοβιετικών πολιτών κατά την διάρκεια του Β’ Παγκ. Πολέμου και την περίοδο της Ναζιστικής κατοχής της Ουκρανίας.

Ως γνωστό η 6η Γερμανική Στρατιά κατέλαβε το Κίεβο στις 19 Σεπτεμβρίου του 1941. Τότε οι κάτοικοι ήταν 900.000 και από αυτούς 150.000- 200.000 Εβραίοι. Στις 23 Σεπτεμβρίου έγινε σαμποτάζ πιθανόν από την μυστική υπηρεσία του σταλινικού καθεστώτος και στην πυρκαϊά που ακολούθησε συνελήφθη και εκτελέστηκε επί τόπου Εβραίος πολίτης ο οποίος έκοψε μία από τις μάνικες παροχής νερού. Το γεγονός αποτέλεσε την αφορμή για την εξολόθρευση ολόκληρου του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης. 29 Σεπτεμβρίου συγκέντρωσαν οι Ναζί τους Εβραίους σε συγκεκριμένο σημείο της πόλης και μετά την συγκέντρωση άρχισε η πορεία σε ομάδες των 100 ατόμων, προς τη χαράδρα Μπάμπι Γιάρ, κοντά στην οποία(ειρωνία;) υπήρχε και Εβραϊκό νεκροταφείο. Ομάδες SS και Ουκρανών αστυφυλάκων επιτηρούσαν τους Εβραίους πού όταν έφταναν στην περιφραγμένη με συρματοπλέγματα χαράδρα διατάσσονταν να γδυθούν, να τακτοποιήσουν τα υπάρχοντα τους και, στη συνέχεια, οδηγούνταν στο άκρο της χαράδρας, όπου και εκτελούνταν με πυρά αυτομάτων όπλων και πολυβόλων. Σφαγή διαρκείας 4 ημερών με τον αριθμό των εκτελεσθέντων να υπολογίζεται σε 35.000 άτομα(ίδρυμα Σίμον Βίζενταλ).

Η ίδια χαράδρα αποτέλεσε τόπο εκτέλεσης και για Ρομά και για Σοβιετικούς αιχμαλώτους πολέμου. Σύμφωνα με τις έρευνες των Σοβιετικών αρχών στη χαράδρα αυτή εκτελέστηκαν περίπου 100.000 άτομα. Τον Ιούλιο του 1943 οι Ναζί λόγω της επερχόμενης εκκένωσης της πόλης και με σκοπό την εξάλειψη των εγκλειματικών αυτών εκτελέσεων επί 6 βδομάδες έκαναν εκταφή και καύση των πτωμάτων. Στο σημείο, αναγέρθηκε μνημείο για να θυμίζει τις ωμότητες που διαπράχθηκαν εκεί, ενώ ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς τιτλοφόρησε την 13η συμφωνία του Μπάμπι Γιάρ περιλαμβάνοντας σε αυτή μελοποιημένο το ποίημα του Γ.Γ., ποίημα-επικό κείμενο όπου ο ποιητής ανακαλεί μια από τις χειρότερες τραγωδίες των Ναζί κατά τον Β’ π. π.

Το ποίημα.Τίτλος: Μπάμπι Γιάρ
Πάνω απ’ το Μπάμπι Γιαρ μνημείο δεν υπάρχει.
Απότομη χαράδρα, σαν επιτύμβιο κακοφτιαγμένο.
Μπήκαν στη γη, και με τιμές εγκληματίες και
πολέμαρχοι,
Αλλά ο λάκκος τεράστιος χιλιάδων Εβραίων,
έμεινε βουβαμένο.
Εδώ, μου φαίνεται πως είμαι Ιουδαίος.
Να, οδοιπορώ στην Αίγυπτο των Φαραώ,
Ενώ ιδού εκπνέω Εσταυρωμένος,
και μέχρι τώρα πάνω μου ουλές καρφιών.
Νομίζω πως ο Ντρέιφους, είμαι’γω.
Η εχθρική προδιάθεση ο καταδότης μου κι ο δικαστής.
Για τα σίδερα με πάνε σαν κοινό κακούργο.
Έπεσα στη παγίδα, είμαι περικυκλωμένος,
κυνηγημένος και συκοφαντημένος.
Κι οργισμένες κυράτσες με φραμπαλάδες και δαντέλες
χώνουν στο πρόσωπό μου τις ομπρέλες.
Μου φαίνεται πως είμαι αγόρι από το Μπελοστόκ.
Τρέχει το οινόπνευμα και ρέει το αίμα περισσό.
Ασχημονούν οι θαμώνες του μπάγκου της ταβέρνας,
μυρίζουν βότκα και κρεμμύδι μισό-μισό.
Με τις μπότες τους μ’ έφεραν σε ακινησία.
Τους μπροστάρηδες του πογκρόμ ικετεύω ματαίως.
Υπό το χάχανο:< Χτύπα Ιούδες, σώσε τη Ρωσία!>
τη μητέρα μου βιάζει ο αλευράς λυσσαλέος.
Ω! ρωσικέ λαέ! Γνωρίζω, ότι είσαι
Διεθνιστής στην ουσία.
Αλλά συχνά οι φανατισμένοι αντισημίτες,
το όνομα σου έκαναν θυσία.
Γνωρίζω την καλοσύνη της γης σου.
Τι ατιμία! Οι άνθρωποι του Διαβόλου του ναού
τους εαυτούς τους πομπώδης βάπτισαν:
<Ένωση Ρωσικού Λαού!>
Μου φαίνεται: είμαι η Άννα Φράνκ,
λεπτή σαν του Απρίλη το κλαδάκι.
Τις μέρες άγριες μετρώ,
με το στυλό στο χέρι.
Εδώ και δυο χρόνια κρύβομαι σε ένα κλουβάκι.
Μου αρπάξανε τη γη και τη ζωή.
Απαγορεύεται ο ουρανός, δεν γίνεται να νοιώθω αεράκι.
Αλλά και επιτρέπονται πολλά: γίνεται στο σκοτεινό
κελί μας, με τρυφερότητα ν’ αγκαλιαστούμε.
Έρχεται κάποιος;
Μη φοβάσαι! Είναι το βουητό της άνοιξης που έρχεται.
Αγκάλιασε με πιο σφιχτά.
Και μην τρομάζεις.
Σπάνε την πόρτα;
΄Όχι, σπάει ο πάγος στο ποτάμι…
Παν’ απ’ το Μπάμπι Γιαρ των αγριόχορτων η θροή.
Σαν δικαστές τα δέντρα κοιτάνε αυστηρά.
Τα πάντα με σιωπή φωνάζουν,
και το καπέλο βγάζοντας,
νιώθω πως τα μαλλιά μου ασπρίζουν αργά.
Κι ο ίδιος είμαι σαν άηχη ασταμάτητη κραυγή,
παν’ απ’ των χιλίων χιλιάδων ενταφιασμένων.
Είμαι του κάθε, εδώ τουφεκισμένου γέρου η οργή.
Είμαι το κάθε παιδί τουφεκισμένο.
Τίποτα μέσα μου μπορεί να ξεχάσει αυτό!
Η <Διεθνής> να βροντά σαν δυναμίτης,
όταν για πάντα θα θαφτεί
ο τελευταίος πάνω στη γη αντισημίτης.
Αίμα εβραίκό δεν έχει το δικό μου αίμα.
Των Εβραίων το αίμα βράζει στην ψυχή μου
Αλλά τον δρόμο που κρατάω είναι ίσιος:
Εβραίος είμαι για αντισημίτες,
γι’ αυτό και είμαι Ρώσος γνήσιος!

Ο ποιητής όχι μόνο γράφει για την ομορφιά της ζωής, ή για την ασχήμια της, όχι μόνο να εξομολογείται, αλλά να μιλάει και γι αυτούς που δεν μπορούν να μιλήσουν. Αν ο ποιητής δεν το κάνει αυτό, τότε θα χαθεί, θα εξαφανισθεί απ’ τον κόσμο.

Γεβγκένι Γεφτουνέσκο.

Τα βιβλία του Γ.Γ., έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Σκόρπιοι δημοφιλείς τίτλοι: Ο σταθμός της Ζημά και άλλα ποιήματα, Δεν γεννήθηκα αργά, Πρόωρη αυτοβιογραφία, Τα βατόμουρα της Σιβηρίας κ.ά. Στην Ελλάδα οι εκδόσεις Κέδρος κυκλοφόρησαν το 1989 το πετυχημένο βιβλίο του Αρνταμπιόλα σε μετάφραση Κίρας Σίνου.

Υλικό: περιοδικό Πνευματική Ζωή/τ.228,2017. Αρχείο Βέρας Μαλέεβνα-Δρ. Σλαβικών Σπουδών. Διαδίκτυο.

Τασσώ Γαΐλα

Advertisements

Τα Ικαριώτικα νέα δημοσιεύουν κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s