Για τη γιορτή της Μητέρας

Γιορτή της Μητέρας, Ημέρα της Μητέρας προς τιμήν της οποίας καθώς και της μητρότητας έχει καθιερωθεί ο εορτασμός τους κάθε δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, αλλά… πάμε στις πρώτες αναφορές για αυτή τη γιορτή μητρότητας-γονιμότητας… πάμε στο Μαντείο της Δωδώνης που πριν γίνει λατρευτικό κέντρο του Δία εκεί οι Μολοσσοί και γενικά οι Αρχαίοι Έλληνες τιμούσαν την μητέρα Γή-Γαία σύζυγο του Ουρανού.

Γαία= προσωποποίηση της Φύσης που γεννά όλο τον κόσμο και λατρευόταν ως η υπέρτατη Θεότητα.

Στους επόμενους αιώνες η λατρεία πέρασε στη κόρη της Γης τη Ρέα σύζυγο και αδελφή του Κρόνου που λατρευόταν σαν «η Μητέρα των Θεών» κι’ όπως φαίνεται ήταν και η πρώτη που γέννησε με τοκετό κ’ ανέθρεψε τα παιδιά της με μητρικό γάλα.

Ρέα= Θεά της Γης και της Γονιμότητας που οι αρχαίοι Έλληνες κάθε άνοιξη της απέδιδαν λαμπρές τιμές…

fr.jpg

… Βουτιά στους αιώνες και λίγο πριν τον 9ο μ. Χ., αιώνα και στην Χριστιανική Ελληνική Μ. Ασία, τόπος  όπου θα «πλαστεί» ένα από τα πιο παλιά και σαφώς ένα από τα πιο σημαντικά δημιουργήματα της δημοτικής Ελληνικής ποίησης- κάτι αντίστοιχο του «Διγενής Ακρίτης» με θέμα όμως τη Μητέρα…

Του Νεκρού Αδελφού.

Το ποίημα αυτό και ένα από τα πιο παλιά Ελληνικά τραγούδια μεταφερόταν με την προφορική παράδοση από πάππου προς πάππου φυσικά με παραλογές-όπως είναι η σωστή λέξη κι’ όχι παραλλαγές-,σκορπούσε και σκορπάει ρίγη συγκίνησης, η δε παραλογή που σας παρουσιάζω είναι γραμμένη σε πυκνό και λιτό λόγο και σε ιαμβικό 15σύλλαβο.

Βασικά θέματα της παραλογής: οι δεσμοί της οικογένειας, ο θεσμός του γάμου, η μοίρα, ο ξενιτεμός, η δύναμη της κατάρας, ο θάνατος και η μεταβολή της τύχης.

Του Νεκρού Αδελφού: το δημοτικό –άσμα αριστούργημα, που λόγω της τεράστιας διάδοσης του στον Ελληνισμό, τα Βαλκάνια και τους γύρω Ευρωπαίους- πάντα με παραλογές-, κίνησε το ενδιαφέρον των ερευνητών για την καταγωγή του. Συμπέρασμα: το τραγούδι αυτό είναι Ελληνικό της Μ. Ασίας, με χρόνο δημιουργίας πριν τον 9ο αιώνα! Και, αξίζει να σημειωθεί πως μία εκδοχή υποστηρίζει ότι ο μύθος του ποιήματος συνδέεται με την αρχαία ελληνική μυθολογία, την επάνοδο του Άδωνη στη γη και την ιστορία της Δήμητρας και της Κόρης.

Του Νεκρού Αδελφού.

dede
Κοντολυγίζει το άλογο και πίσω την καθίζει…

Μια οικογένεια με ‘ακρογωνιαίο’ της λίθο τη Μάνα. Δεν υπάρχει πατέρας, όλα κινούνται  γύρω από τη Μάνα. Εννιά γιοί και μια κόρη, η μονάκριβη Αρετή. Έρχονται προξενιά, Μάνα και οι οκτώ γιοί δε θέλουν να δώσουν την Αρετούλα στη ξενιτιά. Μόνο ο Κωσταντής θέλει αυτό το γάμο, η Μάνα θέλει την κόρη της κοντά της κι’ έτσι ο Κωσταντής βάζει βαρύ όρκο πως και πεθαμένος θα βγει απ’ το τάφο να πάει να φέρει πίσω στη Μάνα την Αρετούλα- έτσι και γίνει κάποιο κακό στο σπιτικό τους. Και το κακό γίνετε, όλα τα αγόρια πεθαίνουν, η Μάνα τα κλαίει, εκτός του Κωσταντή που πάνω από τον τάφο του του δίνει βαριά κατάρα…

dewda
Ποιος είναι αυτός που μου χτυπάει και με φωνάζει Μάνα;

Και η κατάρα της Μάνας σηκώνει από το μνήμα τον νεκρό Κωσταντή, που ναι, θα εκπληρώσει την υπόσχεση που της είχε δώσει, υπόσχεση στη Μάνα, και θα φέρει πίσω την παντρεμένη στα ξένα πολυαγαπημένη της Μάνας τους Αρετούλα… Το αγκάλιασμα Μάνας και Κόρης, ο θάνατός τους, ύμνος στη Μάνα…

Τίτλος: Μάνα με τους εννιά τους γιούς(Του νεκρού αδελφού)

Μάνα με τους εννιά τους γιούς και με τη μια την κόρη,

την κόρη την μονάκριβη την πολυαγαπημένη,

την είχες δώδεκα χρονών κι ήλιος δε σου την είδε,

στα σκοτεινά την έλουζες, στ’ άφεγγα τη χτενίζεις,

στ’ άστρα και στον αυγερινό έπλεκες τα μαλλιά της.

Προξενητάδες ήρθανε από τη Βαβυλώνα,

Να πάρουνε την Αρετή πολύ μακριά στα ξένα.

Πραματευτής τη γύρευε, πραματευτής τη θέλει,

όπου’ χει πύργους το φλουρί και μόδια το λογάρι.

Οι οχτώ αδερφοί δε θέλανε κι ο Κωνσταντίνος θέλει.

-Μάνα μου, ας τηνε δώσουμε την Αρετή στα ξένα,

κι αν πάμε εμείς στην ξενιτιά ξένοι να μην περνούμε.

-Φρόνιμος είσαι,  Κωνσταντή μ’ άσχημα απολογιέσαι,

αν έρθουν χρόνοι δίσεκτοι και μήνες οργισμένοι

κι αν τύχει κι έρθει θάνατος κι αν τύχει κι έρθει αρρώστια,

αν τύχει πίκρα ή χαρά ποιος πάει να μου τη φέρει;

-Βάζω τον ουρανό κριτή και τους Αγίους μαρτύρους,

κι αν τύχει κι έρθει θάνατος κι αν τύχει κι έρθει αρρώστια,

αν τύχει πίκρα ή χαρά και την επιθυμήσεις,

νεκρός αν είμαι ή ζωντανός θα πάω να σου τη φέρω.

Και σαν την επαντρέψανε την Αρετή στα ξένα

και μπήκε χρόνος δίσεκτος και μήνες οργισμένοι

κι οι οχτώ αδελφοί πεθάνανε κι ο Κωνσταντής εχάθη

κι έμεινε η μάνα μοναχή σαν καλαμιά στον κάμπο.

Σ’ όλα τα μνήματα έκλαιγε σ’ όλα μοιριολογάει,

στου Κωνσταντίνου το μνημειό ανέσησε τα μαλλιά της.

-Ανάθεμά σε ,  Κωνσταντή, και μύρια ανάθεμά σε,

όπου μου την εξόρισες την Αρετή στα ξένα.

Το τάμα που μου έταξες πότε θα μου το κάνεις;

Έβαλες τον ουρανό κριτή και τους Αγίους μαρτύρους,

αν τύχει κι έρθει θάνατος, αν τύχει κι έρθει αρρώστια,

αν τύχει πίκρα ή χαρά θα πας να μου τη φέρεις.

Από το βαριανάθεμα κι απ’ τη βαριά κατάρα,

η γης αναταράχτηκε κι ο Κωνσταντίνος βγαίνει,

κάνει το σύννεφο άλογο και τα’ άστρο χαλινάρι

και το φεγγάρι συντροφιά και πάει να της τη φέρει.

Παίρνει τα όρη πίσω του και τα βουνά μπροστά του,

τη βρήκε που λουζότανε όξω στο φεγγαράκι.

Από μακριά τη χαιρετά κι από κοντά της λέει:

Άιντε αδελφή μ’ να φύγουμε στη μάνα μας να πάμε.

-Αλίμονο αδερφάκι μου και τι’ ναι τούτη η ώρα;

Αν ίσως είναι για χαρά να στολιστώ και να’ ρθω.

-Έλα Αρετή να φύγουμε κι ας είναι όπως κι αν είσαι.

Κοντολυγίζει το άλογο και πίσω την καθίζει.

Στη στράτα που διαβαίνανε πουλάκια κελαηδούσαν,

δεν καλαηδούσαν σαν πουλιά μηδέ σα χελιδόνια,

μον’ καλαηδούσαν κι έλεγαν με ανθρώπινη λαλίτσα:

Ποιος είδε τέτοιο θιάμασμα παράξενο μεγάλο,

να περπατούν οι ζωντανοί με τους αποθαμένους.

-Άκουσες, Κωσταντάκη μου, τι λένε τα πουλάκια;

-Άς ’ τα πουλιά, Αρετούλα μου, κι ας λένε ότι κι αν θέλουν.

Και παρακεί που πήγαιναν κι άλλα πουλιά το λένε:

-Ποιός είδε κόρη όμορφη να σέρνει ο πεθαμένος;

-Άκουσες, Κωσταντάκη μου, τι λένε τα πουλάκια;

-Απρίλης είναι και λαλούν και Μάης κι ας φωλεύουν.

-Φοβάμαι, αδερφάκι μου, και λιβανιάς μυρίζεις.

-Εχτές προχτές επήγαμε πέρα στον Άη-Γιάννη

και μας θυμίασε ο παπάς με περισσό λιβάνι.

Και παραμπρός που πήγαινε κι άλλα πουλιά το λένε:

Για ιδές θάμα κι αντίθαμα που γίνετε στον κόσμο,

τέτοια πανώρια λυγερή να σέρνει ο πεθαμένος.

Τα άκουσε πάλι η Αρετή, ραγίστηκε η καρδιά της.

-Άκουσες, Κωσταντάκη μου, τι λένε τα πουλάκια;

-Πουλάκια είναι, Αρετή, πουλάκια είναι κι ας λένε.

-Πές μου που ειν’ τα κάλλη σου που είν’ η λεβεντιά σου;

Και τα σγουρά σου τα μαλλιά και τα’ όμορφο μουστάκι;

-΄Εχω καιρό που αρρώστησα και πέσαν τα μαλλιά μου.

 Αυτού σιμά κι αυτού κοντά, στην εκκλησιά που φτάνουν,

βροντοκοπάει το άλογο κι εχάθη από μπροστά της,

κι ακούει την πλάκα που βροντάει, το χώμα και βουίζει.

Κινάει και πάει η Αρετή στο σπίτι μοναχή της.

Βρίσκει τον κήπο της γυμνό, τα δέντρα μαραμένα,

βρίσκει το μπάλσαμο ξηρό, το καρυοφύλλι μαύρο,

βρίσκει μπροστά στη πόρτα της χορτάρια φυτρωμένα,

βρίσκει την πόρτα ασφαλιστή και τα κλειδιά παρμένα,

και τα πορτοπαράθυρα βαριά μανταλωμένα.

Χτυπάει την πόρτα δυνατά, τα παραθύρια τρίζουν.

-Ποιος είναι αυτός που μου χτυπάει τα πορτοπαράθυρα;

Αν    είσαι φίλος να διαβείς κι αν είσαι εχτρός μου φύγε,

κι αν είσαι ο πικροχάροντας άλλα παιδιά δεν έχω,

κι η δόλια η Αρετούλα μου είναι μακριά στα ξένα.

-Σήκω, μανούλα μ’, άνοιξε, σήκω, γλυκιά μου μάνα.

-Ποιος είναι αυτός που μου χτυπάει και με φωνάζει Μάνα;

-Άνοιξε, μάνα μ’, άνοιξε κι εγώ είμαι η Αρετή σου.

Άνοιξε κι αγκαλιάστηκαν κι εγλυκοφιληθήκαν,

κι απάν’ στο γλυκοφίλημα αντάμα ξεψυχήσαν.

………………………………

Μάνα, Μάνα-Γη, ανάσταση νεκρού, Θάνατος-Ζωή, Ζωή-Θάνατος:< Του Νεκρού Αδερφού>, σαφώς, δημώδες άσμα,  άρρηκτα συνυφασμένο με την Ελληνική μυθολογία(Δήμητρα- Κόρη),με την μετέπειτα επικρατήσασα θρησκεία-τον Χριστιανισμό-, σαφώς αριστουργηματικό δημοτικό άσμα που διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες βασικά με την προφορική παράδοση και αποτελεί ατράνταχτη απόδειξη της συνέχισης του Ελληνισμού μέσα στους αιώνες.

Για την Μητρότητα, τη Συνέχιση ύπαρξης του Ανθρώπινου Γένους, για την Μητέρα… Τιμής Ένεκεν… «Μάνα με τους εννιά τους γιούς»…

Σκίτσα: Ρία Γαΐλα– Σκιτσογράφος

Βασική Πηγή: Νικολάου Παπαδόπουλου: «Από τη Λαϊκή Μας Παράδοση»/Αθήνα 1978.

Τασσώ   Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια

Advertisements

Τα Ικαριώτικα νέα δημοσιεύουν κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s