Ελλάδα-Περιβάλλον:Μανιόκα-η πατάτα που μεθάει

Μανιόκα είναι η κοινή ονομασία του φυτικού είδους Manihot esculenta, φυτό με περίπου 100 είδη, ιθαγενή των τροπικών χωρών της Αμερικής, θάμνοι ή δέντρα με μεγάλες σαρκώδεις ρίζες, φύλλα παλαμοειδή και άνθη θηλυκά τα κατώτερα και αρσενικά τα ανώτερα.

μανιοκα
Η Μανιόκα καλλιεργείται σήμερα σε πολλές περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής για τις εδώδιμες αμυλώδεις ρίζες της (πατάτα) έχοντας μεγάλη σημασία για την αγροτική οικονομία αυτών των περιοχών, εμείς όμως για να γνωρίσουμε αυτό το φυτό πάμε Βραζιλία και στην αυτόχθονη φυλή των Wai Wai που ζουν στα τροπικά της δάση χιλιάδες χρόνια και γνώρισαν πρώτοι την μανιόκα, το αιώνιο αυτό φυτό σε σχήμα ομπρέλλας και τις αμυλούχες ρίζες πολύ πριν το 2.000 π.Χ. οπότε και υπάρχει η πρώτη γραπτή (!) αναφορά γι’ αυτό, το γνώρισαν και να πως …

Ο θρύλος της Μανιόκα

μανιοκα 2

Μύθος ή πραγματικότητα ο θρύλος που ακολουθεί των αγρίων (προ αιώνων) φυλών του Αμαζονίου διασώθηκε μέσα στη σκόνη χιλιετηρίδων και είναι ο εξής:
Τα πολύ παλιά χρόνια η κόρη του πιο ισχυρού φύλαρχου άγριας φυλής του Αμαζονίου έμεινε έγκυος και γέννησε ένα κοριτσάκι που το ονόμασε Μανί.
Ο φύλαρχος έξαλλος για την ατιμία, απειλούσε την κόρη του ότι θα την σκοτώσει αν δεν του πει ποιος είναι ο πατέρας της Μανί. Η νέα τον έπεισε ότι ήταν πάντα αγνή και αθώα και ο φύλαρχος τότε πίστεψε ότι επρόκειτο περί εκδηλώσεως θείας δύναμης.

Η μικρή Μανί σε ηλικία έξι μηνών περπατούσε και μιλούσε αλλά, μόλις έγινε ενός έτους πέθανε χωρίς να έχει προηγηθεί ασθένεια. Ύστερα από λίγους μήνες στο τάφο της Μανί φύτρωσε ένα φυτό του οποίου το είδος ήταν εντελώς άγνωστο έως τότε. Το φυτό αυτό έβγαλε και άνθη και μια μέρα οι ιθαγενείς παρατήρησαν με μεγάλη τους έκπληξη, ότι τα πουλιά μεθούσαν όταν έτρωγαν άνθη και καρπούς αυτού του φυτού.
Μια μέρα στο μέρος που είχε φανερωθεί αυτό το φυτό έγινε ένα άνοιγμα που οι ιθαγενείς το μεγάλωσαν, απεκάλυψαν τις ρίζες του παράξενου αυτού φυτού, τις έφαγαν και τόσο πολύ ενθουσιάσθηκαν που ονόμασαν το φυτό Μανιόκα, δηλαδή «Μεταμόρφωση του σώματος της Μανί».
Γλυκιά ή πικρή η Μανιόκα -δύο τα είδη της- προσέχετε αν βρεθείτε στα μέρη της να μην την δοκιμάσετε ωμή κι αυτό γιατί ο βολβός της (δηλ. η πατάτα) περιέχει κυανογόνα γλυκοσίδια που μόλις εκτεθούν στον αέρα σχηματίζουν κυάνιο που προκαλεί θανατηφόρο δηλητηρίαση. Πολύ καλό, λοιπόν, βράσιμο πριν από την κατανάλωση της πλούσιας σε άμυλο κονδυλώδους ρίζας (πατάτας) της Μανιόκα που στην Αργεντινή την αποκαλούν Γιούκα (Yuca), στην Πορτογαλία (Mandioca), γνωστή και ως κασάβα και, όπως ήδη αναφέρθηκε αποτελεί βασικό διατροφικό προϊόν σε πολλές τροπικές περιοχές Αφρικής, Ασίας και Νοτίου Αμερικής με τη ρίζα του (patard), να χρησιμοποιείται εκτός από τη μαγειρική, για την παρασκευή αλευριού, ποτών κ.λπ.

μανιοκα 3
Και επιστροφή στη Βραζιλία στους Wai Wai και τους Ινδιάνους του Αμαζονίου για να δοκιμάσουμε τη μπίρα τους την Τσίτσα μπίρα που φτιάχνουν από την πατάτα της Μανιόκα και την φτιάχνουν από τότε που φύτρωσε το φυτό στη γη τους μέχρι σήμερα – κάτι αντίστοιχο του κρασιού των αρχαίων Ελλήνων.
Τσίτσα βρήκανε τους ιθαγενείς να πίνουνε ο Κολόμβος και η παρέα του όταν ανακάλυψαν την Ν. Αμερική, ανακαλύπτοντας συγχρόνως και την τροπική πατάτα δηλ. την Μανιόκα που από τους Ισπανούς και τους Πορτογάλους κατακτητές εξαπλώθηκε στον Παλιό και Νέο Κόσμο.

Τσίτσα πίνανε στη φιέστα τους οι ιθαγενείς όταν φτάσανε οι κατακτητές, ας δούμε τη συνταγή παρασκευής της που είναι ίδια με την σύγχρονη.

Συνταγή παραγωγής μπίρας Τσίτσα

Απλή η μέθοδος στην οποία η ζύμωση επιτυγχάνεται μέσω ανάπτυξης μούχλας στους βολβούς – πατάτες που γι’ αυτό το λόγο τους απλώνουνε μαζί με στάχτη και φύλλο ώσπου να πιάσουν μούχλα. Κατόπιν οι βολβοί τοποθετούνται σε ένα δοχείο με νερό και αρχίζει η ζύμωση. Αυτή είναι η απλή μέθοδος παρασκευής της μπίρας των Wai Wai, της Τσίτσας, που πιστοί στις παραδόσεις τους (οι Wai Wai) ακολουθούν για την παρασκευή της το ίδιο της αρχαιότητας τελετουργικό.

μανιοκα 4

Οι γυναίκες της φυλής Wai Wai, μερικές μέρες πριν τη γιορτή της φυλής, ασχολούνται αποκλειστικά με την παραγωγή της τσίτσα και καθόλη τη διάρκεια της παραγωγής οφείλουν – σύμφωνα με τις παραδόσεις τους – να απέχουν από το μαγείρεμα και τη συνουσία. Τη μέρα της γιορτής, οι γυναίκες σερβίρουν την Τσίτσα σε δοχεία από κολοκύθες και το δοχείο περνά από χέρι σε χέρι μέχρι να αδειάσει.

Η μπίρα από μανιόκα περιέχει μόνο 2-4 % αλκοόλ, αλλά λόγω του γεγονότος ότι καταναλώνεται σε πολύ μεγάλες ποσότητες, συχνά παρατηρείται μέθη. Και επειδή η γιορτή των Ιθαγενών διαρκεί πολλές μέρες ο Κολόμβος τους βρήκε μεθυσμένους από την πατάτα που μεθάει …

Αν επισκεφθείτε το κράτος της Γουϊάνα η μπίρα της Kerch παράγεται από μανιόκα.

μανιοκα 5.png
Η ρίζα – πατάτα της Μανιόκα (μην ξεχνάμε πάντα βρασμένη, ωμή περιέχει κυάνιο), αντικαθιστά τις βρασμένες πατάτες σε πολλές χρήσεις όπως συμπλήρωμα στο κρέας, πουρές κ.λπ.

Το δε αλεύρι μανιόκας -αντίστοιχο του αλεύρου σίτου- το φτιάχνανε οι αρχαίοι ιθαγενείς, το φτιάχνουν οι σύγχρονες βιομηχανίες και οι σύγχρονοι ιθαγενείς για την παραγωγή του ψωμιού το γνωστό κασάβα.

Ψωμί, γλυκά όπως η δημοφιλής πουτίγκα των σύγχρονων Βραζιλιάνων παράγονται από την Μανιόκα βασική τροφή των λαών του Τροπικού από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Είτε είναι αληθινός ο θρύλος των Ιθαγενών, υπήρξε ή δεν υπήρξε η μικρή Μανί, υπάρχει η Μανιόκα το παράξενο αυτό φυτό με τη ρίζα – πατάτα βασική πηγή διαβίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων χιλιάδες τώρα χρόνια.

Πηγές: περιοδικό Θεατής τ. 40/24 Οκτωβρ. 1925
Μαρία Νιζάμη, Γεωπόνος – Περιβαλλοντολόγος Κ.Ε.Π.Π.Υ.Ε.Λ. Χίου.
http://www.foodbites.ett

Τασσώ Γαΐλα
αρθρογράφος – ερευνήτρια

Advertisements

Τα Ικαριώτικα νέα δημοσιεύουν κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s