O εθνικός ύμνος της Ικαρίας και οι βιογραφίες των δημιουργών του

 

Από το δώμα του Πλάστη σταλμένη

η Θεά η γλυκιά, κατεβαίνει

με ρομφαία στο ένα της χέρι

και στο άλλο αναμμένο δαδί,

τη χαρά και το φως για να φέρει

στο μικρό αλλά ανδρείο νησί.

Και τα σίδερα σκίζει, σκορπάει

καίει τα ράκη, μακριά τα πετάει

που από χρόνια το είχαν ζωσμένο

το νησάκι τ’ ωραίο σφικτά,

γιατί ήταν το μαύρο δεμένο

στην πικρή του βαρβάρου σκλαβιά.

Και κινώντας το κάτασπρο χέρι

με το πύρινο πού ‘χε μαχαίρι

με ολόχρυσα γράφει ψηφία

στου μαρμάρου την πλάκα βαθειά:

“Είσαι αθάνατη, ναι, ΙΚΑΡΙΑ

και στεφάνια σου πρέπουν πολλά”

(Ποίηση Φραγκίσκος Καρρέρ, Μελοποιήση: Κωνσταντίνος Ψάχος)

 

*Ο ύμνος ανήκει στην ιστορία της Ικαρίας και μόνο και μόνο για αυτό γράφεται.Δεν υμνούμε καμία πολιτική ανεξαρτησιών και άλλων πολλών δημοσιευμάτων που φέρουν την Ικαρία εκτός Ελλάδος.

**Ο Κωνσταντίνος Ψάχος γεννήθηκε στο Μέγα Ρεύμα Βοσπόρου το 1869. Σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη και ανεδείχθη λόγιος μουσικός και πρωτοψάλτης σε κεντρικούς ναούς της Πόλεως. Αναδείχθηκε καθηγητής της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής και διεκρίθη κυρίως στην μουσική διδασκαλία και θεωρία. Συνέγραψε επιστημονικά έργα περί της πατρώας  Βυζαντινής Μουσικής.

Πριν 100 χρόνια, το 1904, επρόκειτο να ιδρυθεί η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής του Ωδείου Αθηνών  Και στην Αθήνα δεν υπήρχε κατάλληλο πρόσωπο με τις κατάλληλες γνώσεις για να ίδρυσει σχολή και να διδάξει. Τότε, οι αρμόδιοι απευθύνθηκαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για την υπόδειξη ενός άξιου προσώπου. Το Πατριαρχείο συνέστησε τον Ψάχο ως τον πλέον κατάλληλο, ο οποίος τότε ήταν πρωτοψάλτης στην γενέτειρα του, στον Ταξιάρχη Μεγάλου Ρεύματος.

Το ίδιο έτος (1904), με εντολή του Βασιλιά Γεωργίου, ένα πολεμικό πλοίο έρχεται στην Κωνσταντινούπολη και παραλαμβάνει τον Ψάχο με τιμές, για να τον μεταφέρει στον Πειραιά. Ο Ψάχος καταφθάνει στην Αθήνα, ιδρύει αμέσως την σχολή και διορίζεται πρώτος κα­θηγητής της.

Κατά τα έτη διδασκαλίας του στην Σχολή Βυζαντινής Μουσικής του κρατικού Ωδείου Αθηνών, έγραψε την θεωρία Ελληνικής μουσικής, μελοποίησε με  μέλη της ιεράς ψαλμωδίας της Εκκλησίας, αλλά και με μη, εκκλησιαστική μουσική. Λόγου χάρη μελοποίησε τον αρχαίο Ύμνο του Απόλλωνα, χορικά αρχαίων τραγωδιών (όπως η ΑΝΤΙΓΟΝΗ του Σοφοκλέους), συνέθεσε έργα για ορχήστρα και χορωδία και δημοσίευσε πολλές μελέτες (σε περιοδικά και αυτοτελείς), καθώς και συλλογή δημοτικών τραγουδιών με Βυζαντινή και Ευρωπαϊκή μουσική γραφή. Αξιόλογες συνθέσεις του είναι το “Άξιον εστί” σε ήχο εναρμόνιο και η Αποστολική περικοπή σε ήχο τέταρτο χρωματικό.

Πλειοψηφία έργων του δημοσιεύθηκαν στο τότε μουσικό περιοδικό ΦΟΡΜΙΓΞ των Αθηνών. Πρώτος ο Ψάχος εξέδωσε την Λειτουργία έντυπη με συνηχητική γραμμή, επίσης εξέδωσε το βιβλίο του “Ασίας Λύρα” στο οποίο αναλύει τα μακάμια (μουσικούς ήχους και κλίμακες) της Ανατολικής μουσικής της οποίας ήταν γνώστης. Το έργο αυτό περιέχει και άσματα της εξωτερικής ρυθμικής μουσικής και πολλά άλλα, δημοσιευθέντα στα πρακτικά του άλλοτε Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως και στην τότε εφημερίδα ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το έργο “Ασίας Λύρα” του Ψάχου διδάσκεται σήμερα ως βιβλίο διδασκαλίας σε πολλά ιδιωτικά ωδεία της Ελλάδος.

Ο Κων. Ψάχος, με την μουσική του διδασκαλία στην Αθήνα μέχρι το 1949, επέτυχε να διαδώσει στον ιεροψαλτικό κόσμο της Ελλάδος το ύφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως και την ρυθμική εκτέλεση των ψαλμωδιών. Για αυτό θεωρείται από τους μετέπειτα μουσικούς, μέγας σκαπανέας της Βυζαντινής Μουσικής. Ανεδείχθει αντάξιος της μουσικής του παιδείας, αλλά και της επισήμου αποστολής του από το Φανάρι, ως ο πρώτος καθηγητής της Βυζαντινής μουσικής στο Ωδείο Αθηνών.Ο Ψάχος δίδαξε πολλούς ιεροψάλτες κατά την σταδιοδρομία του. Τους δίδαξε το Πολιτικό Πατριαρχικό ύφος της ψαλτικής, το οποίο ήταν άγνωστο στην Αθήνα των Βαυαρικών τετραφωνιών.

Ένας από τους μαθητές του ήταν ο αείμνηστος Σπύρος Περιστέρης, πρωτοψάλτης της Μητροπόλεως Αθηνών, που έψαλε στο πρώτο στασίδι της χώρας από το 1951 μέχρι το 1999. Ο Περιστέρης είχε υιοθετήσει και έψαλλε κάθε Κυριακή στην Μητρόπολη τα ωραία Χερουβικά του δασκάλου του, του Ψάχου.

Ο Κ. Ψάχος απεβίωσε στην Αθήνα το 1949, έτος κατά το οποίο ιδρύθηκε και ο Μορφωτικός Σύλλογος Μεγάλου Ρεύματος .

Μέρος του έργου του Ψάχου έχει κλαπεί, διότι μετά τον θάνατο του, διάφοροι μουσικοί και ψάλτες ιδιοποιήθηκαν ανέκδοτα χειρόγραφα του, που τώρα έχουν χαθεί. Είναι άγνωστο πού βρίσκονται και αν σώζονται.

Ο τάφος του Ψάχου είναι στο Νεκροταφείο Νέας Σμύρνης ενώ προς τιμή του ονομάστηκε η «οδός Ψάχου Κωνσταντίνου» στην Νέα Σμύρνη.

Ο Ψάχος ήταν όμως και εφευρέτης. Επινόησε και σχεδίασε  το παναρμόνιο, ένα όργανο το οποίο παράγει όλους τους φθόγγους της Ευρωπαϊκής και Βυζαντινής Μουσικής, με ένα πληκτρολόγιο (εν αντιθέσει προς τα κοινά αρμόνια που παράγουν μόνο Δυτική Μουσική). Αποδίδει πιστά τα μουσικά διαστήματα των κλιμάκων και των ποικίλων ήχων και γενεών της Βυζαντινής Μουσικής και παραλλήλως και της Δυτικής. Έχει ύψος 6 μέτρων και αποτελείται από 660 αυλούς. Κατά παραγγελίαν του Ψάχου, κατεσκευάστηκε στην Γερμανία, από τον Γερμανικό οίκο STEINΜΕYER.

Λόγω θανάτου του Ψάχου, δεν πρόλαβε να έλθει στην Ελλά­δα και μέχρι  πρόσφατα το παναρμόνιο βρισκόταν  ακόμη στο μουσείο του Γερμανικού εργοστασίου που το είχε κατασκευάσει. Η υλική του αξία ανέρχεται σήμερα σε 120.000 ευρώ. Η πνευματική του αξία όμως είναι ανυπολόγιστη, διότι είναι μοναδικό στον κόσμο, ως προς την ιδέα και κατασκευή. Το Πανεπιστήμιο του Michigan θέλησε κάποια στιγμή να το αποκτήσει, αλλά οι Γερμανοί δεν το έδιναν. Το κρατούσαν ως κειμήλιο και το συντηρούσαν με δικά τους έξοδα.  Οι σωλήνες του παναρμόνιου πρέπει να καθαρίζονται και να προστατεύονται από την διαφυγή σκόνης και υγρασίας, που τους καταστρέφει.

Η ικανότητα του να παράγει όλους τους ήχους έκανε τους  Γερμανούς να  το θεωρούν ως πρόδρομο του σημερινού Synthesizer.Η διαφορά όμως είναι ότι ο ήχος του synthesizer  είναι ηλεκτρονικός, ενώ το παναρμόνιο του Ψάχου είναι παραδοσιακό και λειτουργεί με αέρα και σωλήνες.Ο σχεδιασμός των αυλών είναι τέτοιος ώστε έκαστος να παράγει την δέουσα συχνότητα.

Οι Γερμανοί θεωρούν τον Ψάχο ως προεφευρέτη του synthesizer. Επίσης θεωρούν το παναρμόνιο ως το σπουδαιότερο επινόημα της μουσι­κής ιστορίας μετά την αρχαία ύδραυλι, η οποία λει­τουργούσε με νερό.

Το Γερμανικό εργοστάσιο αξιοποίησε το παναρμόνιο μόλις πρόσφατα, τον Ιανουά­ριο του 2005 μετά από 54 χρόνια! Τον Οκτώβριο του 2003 ο σύλλογος Κωνσταντινουπολιτών ενδιεφέρθηκε να απόκτησει το παναρμόνιο και  να το φιλοξενήσει μονίμως στην αίθουσα τελετών του. Το κόστος όμως  ήταν δυσβάστακτο.

Στις 29.1 2005 διοργανώθηκε μια μεγάλη εκδήλωση προς τιμήν του Ψάχου,που μεταξύ άλλων μίλησε και ο Γρηγόριος Νταραβάνογλου, που με τους βοηθούς του εξετέλεσε ύμνους του Ψάχου.  Στην εκδήλωση παρευρέθη και μία απόγονος του Ψάχου. Η βαπτιστικιά του κυρία Ελένη Ντάλλα, νομικός, η οποία κρατάει ευλαβώς το αρχείο του Ψάχου.Στην εκδήλωση τιμήθηκε η Ντάλλα με τιμητικό αναμνηστικό. Η ίδια μέντορας της χορωδίας Μοσχάτου με δική της πρωτοβουλία και χορηγία  ξεσήκωσε την χορωδία και την πήγε στο Μέγα Ρεύμα. Εκεί έψαλαν μία Κυριακή στον Ταξιάρχη, στο ίδιο αναλόγιο που πριν 100 χρόνια έψαλλε ο Ψάχος.Ο ψάχος μελοποίησε τον ύμνο της Ικαρία που ανήκει στον Φραγκίσκο Καρρέρ,που είναι και ο στιχουργός του ύμνου.Για τον βίο του Καρρέρ δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία αλλά το μόνο που γνωρίζουμε από την ερευνά μας είναι ότι ήταν γιός του μεγάλου μουσουργού εκ Ζακύνθου Παύλου Καρρέρ.

Advertisements

Τα Ικαριώτικα νέα δημοσιεύουν κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.